Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng – Nơi lưu giữ văn hóa Chămpa

Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng (tên đầy đủ: Bảo tàng Nghệ thuật Điêu khắc Chăm Pa) nằm tại số 02 đường 2 Tháng 9, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng – vị trí đắc địa ngay giao lộ với đường Trưng Nữ Vương, bên bờ Tây sông Hàn.

Bảo tàng là nơi lưu giữ bộ sưu tập hiện vật Chăm Pa lớn nhất Việt Nam và trên thế giới, với gần 2.000 hiện vật gốc bằng đá sa thạch, đất nung và đồng. Các tác phẩm chủ yếu khai quật từ các thánh địa nổi tiếng như Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Đồng Dương. Đây là không gian lý tưởng để khám phá lịch sử, tôn giáo và nghệ thuật của vương quốc Chăm Pa cổ đại.

Bảo tàng được thành lập năm 1919 bởi Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp (EFEO), dưới sự dẫn dắt của các nhà khảo cổ Henri Parmentier và Charles Delaval. Công trình bắt đầu xây dựng từ năm 1915 nhằm tập trung bảo quản các hiện vật Chăm Pa phát hiện ở miền Trung Việt Nam.

Sau khi Việt Nam độc lập, bảo tàng được bàn giao và tiếp tục mở rộng qua các năm. Đến nay, sau hơn 100 năm, nơi đây trở thành biểu tượng văn hóa Đà Nẵng, được công nhận là bảo tàng hạng I và lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia.

Bảo tàng hiện đang lưu giữ hơn 2.000 cổ vật lớn nhỏ, trong đó khoảng 500 cổ vật được trưng bày. Các tác phẩm điêu khắc này hầu hết đều là nguyên bản, được làm trên ba chất liệu chính là sa thạch, đất nung và đồng, có niên đại từ thế kỷ VII đến thế kỷ XV. Chúng phản ánh rõ nét đời sống văn hóa, tâm linh và tín ngưỡng của người Chăm Pa, miêu tả các vị thần trong Ấn Độ giáo (như thần Shiva, thần rắn Naga, thần hạnh phúc Laksmi,...) và các tác phẩm gần gũi với cuộc sống.

Các cổ vật được phân chia thành các phòng trưng bày theo khu vực địa lý nơi chúng được khai quật, giúp du khách dễ dàng nhận biết dấu ấn riêng của nghệ thuật Chăm theo từng địa phương:

• Phòng Trà Kiệu: Trưng bày các hiện vật từ kinh đô đầu tiên của người Chăm Pa xưa, với các cổ vật độc đáo như đài thờ, tượng Shiva, Vishnu, có tuổi đời hàng thiên niên kỷ (từ thế kỷ VII - VIII, XI - XII).
• Phòng Mỹ Sơn: Nơi lưu giữ các cổ vật từ thánh địa Mỹ Sơn, Quảng Nam, bao gồm tượng thần Shiva, thần Ganesha, đản sinh Brahma,...
• Phòng Đồng Dương: Được biết đến là trung tâm Phật giáo của Vương quốc Chăm Pa, phòng trưng bày này mang hơi hướng Phật giáo rõ nét với các tác phẩm điêu khắc từ tháp Đồng Dương như tượng Bồ Tát, tượng thần Deva, và Đài thờ Đông Dương.
• Phòng Tháp Mẫm - Bình Định: Tập hợp 67 tác phẩm điêu khắc tinh xảo, mang nét văn hóa đặc trưng của người Chăm Pa ở tỉnh Bình Định, có niên đại từ thế kỷ XII - thế kỷ XV.
• Ngoài ra, các dãy hành lang còn được đặt tên theo các địa danh khác như Quảng Nam, Bình Định, Quảng Ngãi, Kontum.

Đặc biệt, bảo tàng đang lưu giữ 3 cổ vật được xếp vào loại bảo vật quốc gia – minh chứng cho đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc Chăm:

• Đài thờ Mỹ Sơn E1: Gồm các bức chạm thể hiện sinh động cảnh sinh hoạt trong rừng của các tu sĩ Ấn Độ giáo.
• Đài thờ Trà Kiệu: Được xem là kiệt tác bất hủ của nghệ thuật điêu khắc Chăm với các chi tiết được chạm trổ trau chuốt, tỉ mỉ.
• Tượng Bồ Tát Tara: Tác phẩm bằng đồng duy nhất và lớn nhất (cao 1.148m) của Bảo tàng Điêu khắc Chăm, toát ra vẻ đẹp uy nghi và siêu thoát.

Bảo tàng Điêu khắc Chăm không chỉ là nơi lưu giữ mà còn là tấm gương phản chiếu sinh động, toàn diện về đời sống tâm linh, tín ngưỡng và đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc của nền văn minh Chăm Pa. Đặc biệt, việc bảo tồn thành công ba Bảo vật Quốc gia vô giá đã khẳng định vị thế độc tôn của bảo tàng trong hành trình gìn giữ và tôn vinh di sản văn hóa phi thường này.

Nghệ thuật điêu khắc Chămpa chịu ảnh hưởng sâu sắc của Ấn Độ giáo, thể hiện rõ qua hình tượng các vị thần như Shiva, Vishnu, Brahma cùng hệ thống thần linh bản địa. Các tác phẩm chủ yếu được chạm khắc trên đá sa thạch – chất liệu cứng nhưng qua bàn tay nghệ nhân lại trở nên mềm mại, sinh động, giàu sức biểu cảm.

Về giá trị lịch sử, những tác phẩm này phản ánh chân thực đời sống tôn giáo, cấu trúc xã hội và quyền lực của vương quốc Chămpa qua từng giai đoạn. Ở giá trị thẩm mỹ, điêu khắc Chăm nổi bật với đường nét uyển chuyển, bố cục hài hòa, tỷ lệ cân đối và cảm xúc tinh tế, được thể hiện rõ nét nhất qua hình ảnh vũ nữ Apsara và các phù điêu múa, biểu tượng cho vẻ đẹp huyền bí và chiều sâu văn hóa của nền văn minh Chămpa.

Để chủ động sắp xếp lịch trình và có trải nghiệm trọn vẹn, du khách nên nắm rõ thông tin về giá vé cũng như thời gian mở cửa của Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng trước khi tham quan. Đây là điểm đến văn hóa phù hợp cho cả chuyến đi ngắn trong ngày lẫn hành trình khám phá chiều sâu lịch sử miền Trung.

Bảo tàng mở cửa từ 7h00 đến 17h00 hằng ngày, bao gồm cả các ngày lễ, Tết.
Giá vé tham quan (cập nhật mới nhất) được áp dụng như sau:

• Người lớn: 60.000 VNĐ/người/lượt.
• Học sinh, sinh viên: 20.000 VNĐ/người/lượt (xuất trình thẻ hợp lệ).
• Miễn phí vé: Trẻ em dưới 15 tuổi, người khuyết tật, người cao tuổi (theo quy định) và áp dụng vào một số dịp đặc biệt.

Thời gian tham quan lý tưởng dao động từ 1–2 giờ, đủ để du khách chiêm ngưỡng các bộ sưu tập tiêu biểu, tìm hiểu nghệ thuật điêu khắc Chămpa và cảm nhận trọn vẹn giá trị văn hóa được lưu giữ tại bảo tàng.

Để chuyến tham quan tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm được trọn vẹn và ý nghĩa, du khách cần lưu ý một số điều sau để vừa có trải nghiệm thoải mái, vừa góp phần gìn giữ di tích:

• Trang phục: Nên ăn mặc gọn gàng, lịch sự khi vào bảo tàng.
• Bảo vệ hiện vật: Tuyệt đối không sờ, chạm, vuốt vào hiện vật, không leo trèo, ngồi trên bục bệ trưng bày.
• Quy định về ảnh: Không sử dụng đèn flash để chụp ảnh hiện vật và không mang các loại chân máy ảnh để quay phim, chụp ảnh tại bảo tàng.
• Giữ trật tự: Đi nhẹ, nói khẽ, không cười đùa, chạy nhảy hay gây tiếng ồn lớn trong lúc thăm quan, tránh ảnh hưởng đến người xung quanh.
• Vệ sinh: Giữ vệ sinh chung trong khuôn viên bảo tàng và nhớ vứt rác đúng nơi quy định.
• Hành lý: Không mang hành lý có kích thước lớn (trên 3kg) vào bảo tàng, có thể gửi tại quầy để hành lý. Không mang theo chất nổ, chất dễ cháy và các vật dụng nguy hiểm.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc chung sẽ đảm bảo một không gian văn hóa tôn nghiêm, giúp mọi du khách có được trải nghiệm tham quan trọn vẹn và góp phần thiết thực vào công tác bảo tồn di sản vô giá của Bảo tàng Điêu khắc Chăm.

Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng không chỉ là một công trình kiến trúc trăm tuổi nằm lặng lẽ bên bờ sông Hàn. Đây là một cầu nối kỳ diệu, đưa du khách đi xuyên qua 10 thế kỷ lịch sử, từ những niên đại Phật giáo phồn thịnh tại Đồng Dương đến đỉnh cao Hindu giáo tại Trà Kiệu. Với lối kiến trúc giao thoa độc đáo cùng bộ sưu tập hiện vật vô giá – mà nổi bật là ba Bảo vật Quốc gia lừng danh – bảo tàng đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh giữ gìn linh hồn và hơi thở của nền văn minh Chăm Pa. Hãy dành thời gian bước vào không gian thâm trầm này, tuân thủ những quy tắc tôn trọng di sản, để tự mình chiêm ngưỡng và cảm nhận sự tinh tế, sự hưng thịnh và vẻ đẹp bất diệt của những kiệt tác đã hóa thân thành đá giữa lòng thành phố Đà Nẵng hiện đại, qua đó làm giàu thêm trải nghiệm văn hóa độc đáo của bạn.