Chè cung đình Huế: Hương vị thanh tao từng món chè dâng vua triều Nguyễn

Theo sử sách ghi lại, chè cung đình đã xuất hiện từ thời vua Minh Mạng, được dùng làm món tráng miệng trong các bữa tiệc của vua chúa, quý tộc. Món ăn này không chỉ để thưởng thức mà còn là một phần của nghi thức cung đình, thường đi kèm với nhã nhạc cung đình Huế. Với hơn 36 loại chè đa dạng, mỗi món đều thể hiện sự tinh tế trong cách chế biến và trình bày, kết hợp hài hòa giữa vị ngọt thanh, hương thơm tự nhiên và màu sắc hấp dẫn.

Điều làm nên sự đặc biệt của chè cung đình Huế chính là sự tinh tế trong từng công đoạn. Nguyên liệu được chọn lựa kỹ lưỡng, phải là loại hảo hạng và tươi ngon nhất. Các đầu bếp tài ba của triều Nguyễn đã sáng tạo nên một thực đơn đồ sộ với 36 loại chè khác nhau, mỗi món mang một hương vị đặc trưng riêng biệt, quyến rũ lòng người.

Khi thưởng thức chè cung đình, người Huế xưa thường chú trọng đến ba yếu tố: bằng mắt, bằng miệng, và bằng tâm. Món chè phải đẹp mắt, hương vị thơm ngon tinh túy, và khi ăn phải cảm nhận được sự tỉ mỉ, công phu của người làm. Khi đạt được cả ba yếu tố này, món chè mới được coi là hoàn hảo.

Chè cung đình Huế nổi bật với sự cầu kỳ trong chế biến, sử dụng nguyên liệu thượng hạng như hạt sen tươi, đậu ngự hảo hạng và đường phèn tinh khiết, đòi hỏi kỹ thuật bí truyền để giữ hương vị tinh tế. Trong khi đó, chè dân gian thường đơn giản hơn, sử dụng nguyên liệu dễ tìm, nấu nhanh và tập trung vào vị ngọt đậm đà, dễ ăn. Sự khác biệt lớn nhất nằm ở cách trình bày: chè cung đình được sắp xếp đẹp mắt, mang tính thẩm mỹ cao, trong khi chè dân gian mang tính dân dã, gần gũi. Tuy nhiên, cả hai đều góp phần làm phong phú ẩm thực Huế, với chè cung đình đại diện cho sự xa xỉ hoàng gia.

Dưới triều Nguyễn, nhiều loại chè được dâng vua như chè hạt sen, chè đậu ngự, chè long nhãn và chè bột lọc bọc thịt quay. Những món này không chỉ ngon miệng mà còn có giá trị dinh dưỡng cao, giúp vua chúa dưỡng sinh. Dưới đây là một số loại nổi bật, từng được các ngự trù chế biến để tiến vua.

Chè sen cung đình Huế

Chè sen cung đình Huế là món ăn biểu tượng cho sự thanh tao, được chế biến từ hạt sen hồ Tịnh Tâm – loại sen quý hiếm chỉ có ở Huế. Hương vị món chè này nhẹ nhàng, thơm ngát từ sen tươi, kết hợp với đường phèn tạo nên vị ngọt dịu. Dưới triều Nguyễn, chè sen thường được dâng vua vào mùa hè để giải nhiệt. Không chỉ ngon miệng, món chè này còn giàu dinh dưỡng, giúp an thần và cải thiện giấc ngủ. Để nấu đúng vị, hạt sen phải được hấp chín vừa phải, tránh nát, và thêm chút lá dứa cho thơm.

Chè hạt sen long nhãn 

Chè hạt sen long nhãn là "thần dược" dưỡng sinh trong ẩm thực cung đình, kết hợp hạt sen bùi bùi với long nhãn ngọt thanh. Món này có nguồn gốc từ thời Minh Mạng, được dùng để cải thiện mất ngủ và bổ khí huyết. Giá trị dưỡng sinh nằm ở việc hạt sen giàu vitamin B, protein, giúp an thần, trong khi long nhãn bổ sung sắt và kali. Cách nấu truyền thống: ngâm long nhãn, hấp hạt sen, rồi rim với đường phèn đến khi sánh quyện. Đây là món chè lý tưởng cho người cao tuổi hoặc những ai cần thư giãn sau ngày dài.

Chè đậu ngự Huế 

Chè đậu ngự Huế là món chè tiến vua đặc trưng, làm từ đậu ngự – loại đậu lớn, bùi, chỉ trồng ở Huế. Dưới triều Nguyễn, món này được dâng vua trong các dịp lễ lớn nhờ vị ngọt tự nhiên và màu sắc đẹp mắt. Đậu ngự được nấu chín, rim với đường phèn và lá dứa, tạo nên hương vị đậm đà nhưng không ngấy. Món chè giàu protein và chất xơ, tốt cho hệ tiêu hóa. Khác với đậu thông thường, đậu ngự giữ được độ giòn, làm nên sự khác biệt của món ăn hoàng gia này.

Chè bột lọc bọc heo quay 

Chè bột lọc bọc heo quay là món chè độc đáo nhất cung đình Huế, kết hợp vị mặn ngọt hài hòa. Thịt heo quay được xào gừng, bọc trong lớp bột lọc trong suốt, rồi rim với đường. Nguồn gốc từ triều Nguyễn, món này từng khiến vua chúa bất ngờ bởi sự sáng tạo. Không chỉ ngon miệng, nó còn cung cấp năng lượng từ protein thịt và tinh bột. Cách nấu đòi hỏi khéo léo: bột lọc phải dai, thịt quay giòn tan, tạo nên trải nghiệm vị giác thú vị. Đây là món kén người ăn nhưng ai thử cũng nhớ mãi.

Chè khoai tía

Hay còn gọi là chè khoai tím, món chè này gây ấn tượng bởi màu tím đẹp mắt và hương vị ngọt thanh, dẻo thơm. Được nấu từ khoai tím, bột năng và nước cốt dừa, chè khoai tía mang đến một cảm giác ấm áp, nhẹ nhàng, rất phù hợp để thưởng thức vào những ngày se lạnh.

Nếu muốn khám phá hương vị tinh túy của chè cung đình, bạn có thể ghé thăm một số quán chè nổi tiếng tại Huế.

• Chè Ông Lạc (36 Thanh Tịnh, Vỹ Dạ, Huế, TP Huế): Nằm sâu trong con hẻm trên đường Vỹ Dạ, quán nổi tiếng với các món chè độc đáo và hương vị truyền thống.
• Quán Chè Hẻm (Số 1 kiệt 29 Hùng Vương, Phú Hội, TP Huế): Đúng như tên gọi, quán nằm trong một con hẻm trên đường Hùng Vương, thu hút thực khách bởi hương thơm quyến rũ và các loại chè đậm chất cố đô.
• Quán Chè Tý (45 Trần Phú, An Cựu, Huế, TP Huế): Với tuổi đời lâu năm, đây là một trong những địa chỉ chè ngon được người dân bản địa tin cậy. Quán có nhiều loại chè đậu đặc trưng của Huế.

Khám phá ẩm thực chè cung đình tại những địa chỉ này không chỉ là thưởng thức một món ăn mà còn là trải nghiệm một phần văn hóa tinh tế của cố đô Huế.

Chè cung đình Huế không chỉ là một món ăn tráng miệng thông thường mà còn là một phần tinh hoa của văn hóa ẩm thực cố đô. Mỗi chén chè đều ẩn chứa sự cầu kỳ, tinh tế của nghệ thuật nấu nướng cung đình, mang theo câu chuyện về một triều đại vàng son. Thưởng thức chè Huế, bạn không chỉ cảm nhận được vị ngọt thanh, hương thơm dịu nhẹ mà còn được trải nghiệm nét văn hóa truyền thống đã được gìn giữ qua bao thế hệ.