Giữa vùng núi đá vôi hùng vĩ của Tuyên Hóa, cây gạo di sản sừng sững như một chứng nhân của thời gian, lặng lẽ đứng đó suốt hàng trăm năm để kể câu chuyện về thiên nhiên và con người Quảng Bình. Thuộc họ Cẩm quỳ (Bombax ceiba), cây cao khoảng 25–30 m, tán rộng gần 20 m, với phần gốc có chu vi lên tới 18 m, lớn đến mức mười người trưởng thành nắm tay nhau vẫn không ôm trọn. Thân cây xù xì, những cành lớn vươn mình uốn lượn theo năm tháng, tạo nên dáng vẻ uy nghi giữa núi rừng Trường Sơn.
Điều làm nên nét độc đáo hiếm có của cây không chỉ nằm ở kích thước đồ sộ mà còn ở mùa hoa vàng cam rực rỡ – sắc hoa rất khác với màu đỏ quen thuộc của những cây gạo ở nhiều vùng miền. Mỗi độ tháng 3 đến tháng 4, khi hàng nghìn bông hoa đồng loạt bung nở rồi chuyển dần từ cam sang vàng óng, cả tán cây như bừng sáng giữa nền xanh của đồng ruộng và những vách núi đá vôi, tạo nên một khung cảnh vừa hùng vĩ, vừa nên thơ.
Cây tọa lạc dưới chân Lèn Cây Gạo, trong Khu bảo tồn cộng đồng voọc gáy trắng Tuyên Hóa, cạnh Miếu Bà Sơn – nơi người dân địa phương từ bao đời nay vẫn đến dâng hương, cầu bình an và bày tỏ lòng biết ơn với thần rừng, thần núi. Bao quanh gốc cây là những bộ rễ nổi, các thân cành phủ đầy thực vật ký sinh, hình thành nên một hệ sinh thái nhỏ giữa đại ngàn. Mỗi mùa hoa nở, voọc gáy trắng, chim rừng và nhiều loài động vật lại tìm về kiếm ăn, khiến không gian nơi đây trở nên sống động mà vẫn giữ được vẻ thanh bình hiếm có.
Không chỉ là một Cây Di sản Việt Nam, cây gạo Thạch Hóa còn là biểu tượng của sức sống bền bỉ, sự giao hòa giữa thiên nhiên và văn hóa. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, "lão mộc" hơn bảy thế kỷ tuổi vẫn hiên ngang vươn mình giữa đất trời, như một báu vật xanh mà thiên nhiên đã ưu ái dành tặng cho vùng đất Quảng Bình.
