Chùa Địch Lộng: Khám phá "Nam Thiên Đệ Tam Động" với vẻ đẹp kiến trúc đá độc đáo

Chùa Địch Lộng nằm tại thôn Địch Lộng, xã Gia Thanh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa tọa lạc ở lưng chừng núi Địch Lộng, cách mặt đất khoảng 80m, thuộc vùng đất cổ Hoa Lư – kinh đô xưa của Việt Nam. Vị trí này giáp sông Đáy, tạo nên cảnh quan thiên nhiên hài hòa giữa núi non và sông nước. Cách thành phố Ninh Bình khoảng 15-16km về phía Bắc và chỉ cách Quốc lộ 1A chừng 1km, Chùa Địch Lộng dễ dàng tiếp cận cho du khách từ Hà Nội hoặc các tỉnh lân cận.

Chùa Địch Lộng được xây dựng vào năm 1740 dưới thời Nguyễn, ban đầu mang tên Nham Sơn động Cổ Am tự (chùa Cổ Am và động Nham Sơn). Đến năm 1821, trong chuyến tuần du Bắc Hà, Vua Minh Mạng đã ban tặng năm chữ "Nam Thiên Đệ Tam Động" – nghĩa là động đẹp thứ ba trời Nam, khẳng định vẻ đẹp huyền ảo của nơi đây. Năm 1990, quần thể này được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia.

Tên gọi "Địch Lộng" xuất phát từ hiện tượng gió thổi qua các hang động, tạo âm thanh vi vu như tiếng sáo (địch) núi rừng. Điều này không chỉ phản ánh đặc trưng tự nhiên mà còn mang ý nghĩa tâm linh, tượng trưng cho sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Hàng năm, lễ hội chùa diễn ra vào ngày 6-7 tháng 3 âm lịch, thu hút đông đảo phật tử cầu bình an, mưa thuận gió hòa.

Kiến trúc của Chùa Địch Lộng là sự kết hợp hoàn hảo giữa bàn tay con người và tạo hóa, với hầu hết các công trình được tạc trực tiếp vào vách đá vôi. Quần thể rộng hơn 1 hecta, được xây theo thế chữ Tam, bao gồm Tam Quan, gác chuông, Đình Đá, Chùa Hạ, Phủ Đức Ông, hồ bán nguyệt và vườn Phật – vườn tháp hai bên.

Điểm nhấn là Đình Đá với 16 cột đá nguyên khối, chạm khắc rồng mây tinh xảo, mái theo kiểu chồng rường giá chiêng – một phong cách kiến trúc cổ Việt Nam. Chùa Hạ có bố cục hình Đinh, với cột đá cao vút và các tấm đá chạm hoa văn. Toàn bộ đồ thờ như ngai, đài, mâm, bát hương cũng làm từ đá, tạo nên vẻ đẹp vững chãi, cổ kính. Kiến trúc này không chỉ bền vững mà còn hòa quyện với nhũ đá tự nhiên, mang đến cảm giác bồng lai tiên cảnh.

Hệ thống hang động là trái tim của "Nam Thiên Đệ Tam Động", gồm ba hang thông nhau: Hang Sáng, Hang Tối và Hang Sâu. Để vào hang, du khách phải leo hơn 100 bậc đá từ Phủ Đức Ông.

• Hang Sáng (động thờ Phật): Cao khoảng 20m, với nhũ đá lấp lánh như chuông treo, giếng ngọc chứa nước từ nhũ đá chảy quanh năm. Ánh sáng tự nhiên lọt qua cửa trời, tạo không gian sáng sủa, huyền ảo.
• Hang Tối: Đầy nhũ đá muôn hình vạn trạng, như sóng cuồn cuộn hay mây ngũ sắc. Gõ vào nhũ đá phát ra âm thanh như chuông trống, được gọi là "thạch cầm" của thiên nhiên.
• Hang Sâu (hay Hang Sáng cuối): Có lối lên trời và xuống âm phủ đối diện, với thạch nhũ hình thuồng luồng, ba ba. Gió thổi mạnh tạo tiếng sáo vi vu, như một cây sáo đá khổng lồ.

Từ cửa hậu hang, bạn có thể ngắm toàn cảnh non nước Hoa Lư lịch sử.

Bên cạnh giá trị kiến trúc hang động độc đáo, chùa Địch Lộng còn gây ấn tượng mạnh bởi hệ thống công trình và tượng thờ mang đậm dấu ấn lịch sử – tâm linh, được bố trí hài hòa trong không gian đá tự nhiên. Mỗi hạng mục không chỉ có giá trị thờ tự mà còn góp phần tạo nên vẻ trang nghiêm, cổ kính cho toàn bộ quần thể.

• Đình Đá: Thờ Thánh Nguyễn Minh Không (Lý Quốc Sư), với 5 gian chính và cột đá xanh cao vút.
• Chùa Hạ: 3 gian, với ngai đá thờ và đồ thờ bằng đá.
• Tượng thờ: Tượng Phật nghìn tay, hai tượng Hộ Pháp tại cửa hang, các tượng hộ pháp khác. Đặc biệt là quả chuông đồng nặng gần 1 tấn từ thời Nguyễn, treo trong vòm hang.

Ngoài ra, khuôn viên chùa còn được điểm xuyết bởi hồ bán nguyệt và vườn Phật với các stupa, mang lại cảm giác thanh tịnh, thư thái. Tất cả hòa quyện tạo nên một không gian vừa linh thiêng vừa yên bình, khiến mỗi bước chân tham quan tại chùa Địch Lộng đều trở thành một trải nghiệm lắng đọng và đáng nhớ.

Từ Hà Nội (khoảng 100km): Di chuyển theo Quốc lộ 1A hướng Nam. Qua cầu Đoan Vĩ (còn gọi cầu Khuất) tại Ninh Bình, rẽ phải khoảng 1km là đến xã Gia Thanh, thôn Địch Lộng. Nếu từ thành phố Ninh Bình, đi hướng Bắc 15-16km theo đường tỉnh lộ.

• Phương tiện: Xe máy hoặc ô tô cá nhân tiện lợi nhất. Xe buýt từ Hà Nội đến Ninh Bình rồi bắt xe ôm hoặc taxi (khoảng 100.000-200.000 VNĐ). Sử dụng Google Maps với từ khóa "Chùa Địch Lộng" để định vị chính xác.
• Thời gian: Khoảng 2 giờ từ Hà Nội. Đường dễ đi, nhưng chú ý đoạn rẽ phải sau cầu.

Sự kết hợp hài hòa giữa chùa cổ và hang động tự nhiên đã tạo cho chùa Địch Lộng với một danh xưng “Nam Thiên Đệ Tam Động”, khiến nơi đây trở thành điểm dừng chân phù hợp cho những ai yêu thích khám phá, chiêm bái và tìm kiếm không gian yên tĩnh giữa thiên nhiên. Dù bạn ghé thăm để tham quan, tìm hiểu lịch sử hay đơn giản là muốn tạm rời xa nhịp sống ồn ào, chùa Địch Lộng vẫn mang lại cảm giác thanh tịnh và chiều sâu trải nghiệm rất riêng. Nếu có dịp đến Ninh Bình, đừng bỏ lỡ cơ hội ghé thăm ngôi chùa đá độc đáo này để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp linh thiêng và cổ kính đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.