Cột Cờ Hiền Lương: Biểu tượng khát vọng thống nhất bên vĩ tuyến 17

Cột Cờ Hiền Lương nằm tại thôn Hiền Lương, xã Hiền Thành, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam. Đây là một phần của Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải, bắc qua sông Bến Hải, dòng sông được chọn làm ranh giới tạm thời tại vĩ tuyến 17 theo Hiệp định Genève năm 1954. Sông Bến Hải dài khoảng 100km, bắt nguồn từ dãy Trường Sơn và đổ ra biển Đông tại Cửa Tùng, tạo nên một địa danh lịch sử quan trọng ở miền Trung Việt Nam.

Vị trí này nằm sát Quốc lộ 1A, cách thành phố Đông Hà (thủ phủ Quảng Trị) khoảng 20km về phía Bắc và cách Huế khoảng 90km. Khu di tích trải rộng trên địa bàn hai huyện Vĩnh Linh và Gio Linh, bao gồm cả bờ Bắc và bờ Nam sông Bến Hải. Nhờ vị trí thuận lợi, du khách dễ dàng tiếp cận bằng xe máy, ô tô hoặc tour du lịch từ các tỉnh lân cận. Nếu bạn đang lập kế hoạch du lịch Quảng Trị, đây là điểm dừng chân không thể bỏ qua để hiểu hơn về lịch sử dân tộc.

Lịch sử Cột Cờ Hiền Lương gắn liền với vĩ tuyến 17 – đường ranh giới chia cắt Việt Nam thành hai miền Bắc – Nam sau Hiệp định Genève ngày 20/7/1954. Ban đầu, đây chỉ là giới tuyến tạm thời chờ tổng tuyển cử thống nhất vào năm 1956, nhưng do mưu đồ của Mỹ - Diệm, đất nước phải chịu chia cắt suốt 21 năm, dẫn đến cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Cột cờ đầu tiên ở bờ Bắc được dựng năm 1954 bằng cây phi lao cao 12m, treo lá cờ đỏ sao vàng rộng 3,2x4,8m. Phía Nam, chính quyền Ngô Đình Diệm đáp trả bằng cột cao 15m, sau nâng lên 30m và 35m. Điều này dẫn đến cuộc "chọi cờ" nổi tiếng: miền Bắc liên tục nâng chiều cao cột để khẳng định ý chí thống nhất. Năm 1957, cột thép cao 34,5m; đến năm 1962, đạt đỉnh 38,6m với lá cờ rộng 134m², trở thành cột cờ cao nhất vĩ tuyến 17. Từ 1956 đến 1967, miền Bắc đã treo 267 lá cờ do bom đạn và thời tiết hủy hoại.

Năm 1967, máy bay Mỹ dội bom phá hủy cột cờ và cầu Hiền Lương, nhưng chỉ trong đêm, quân ta đã dựng lại cột mới, lá cờ tiếp tục tung bay. Song song đó là cuộc "chọi loa": hai bên lắp đặt hệ thống loa phóng thanh công suất lớn (lên đến 500W) để tuyên truyền, với miền Bắc phát chương trình Đài Tiếng nói Việt Nam suốt 14-15 giờ/ngày, át tiếng loa Mỹ. Những sự kiện này biến Hiền Lương thành biểu tượng của cuộc đấu tranh không khoan nhượng cho thống nhất đất nước, chứng kiến sự hy sinh của hàng ngàn chiến sĩ và đồng bào.

Cột Cờ Hiền Lương không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về tinh thần dân tộc Việt Nam. Nó đại diện cho nỗi đau chia cắt đất nước, nơi hàng triệu gia đình ly tán, nhưng đồng thời cũng là biểu tượng của khát vọng thống nhất và ý chí bất khuất. Trong cuộc "chọi cờ", việc miền Bắc luôn giữ cờ bay cao hơn không chỉ là đấu tranh vật chất mà còn là khẳng định chủ quyền và niềm tin vào chiến thắng.

Di tích này giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống yêu nước, hy sinh vì độc lập tự do. Nó nhắc nhở về bài học lịch sử: sự chia cắt do ngoại bang gây ra và sức mạnh đoàn kết dân tộc đã dẫn đến Đại thắng mùa Xuân 1975. Ngày nay, Cột Cờ Hiền Lương là nguồn cảm hứng cho tinh thần dân tộc, góp phần xây dựng ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, đặc biệt trong bối cảnh biển Đông. 

Ngày nay, Cột Cờ Hiền Lương đã được phục dựng và trở thành trung tâm của Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải, được xếp hạng năm 2013. Cột cờ hiện tại cao 28m, làm bằng thép ống với hệ thống dây cáp và tời, treo lá cờ đỏ sao vàng rộng 9,6x4m, mô phỏng cột cũ cao 38,6m.

Các đặc điểm nổi bật bao gồm:

• Cầu Hiền Lương phục dựng: Dài 183,65m, rộng 5,5m, sơn nửa xanh (bờ Bắc) nửa vàng (bờ Nam) với vạch trắng 1cm làm ranh giới, tái hiện hình ảnh chia cắt.
• Nhà trưng bày “Vĩ tuyến 17 và khát vọng thống nhất”: Lưu giữ 53 tài liệu, hiện vật về Hiệp định Genève, cuộc chiến đấu và loa phóng thanh 500W.
• Cụm tượng đài “Khát vọng thống nhất”: Diện tích 2.700m², với tượng bà mẹ miền Nam (cao 7,7m) và con trai (5,5m) bằng đá xanh, biểu tượng niềm tin đoàn tụ.
• Hệ thống loa và đồn công an: Phục chế nguyên mẫu, giúp du khách hình dung cuộc "chọi loa".
• Các bến đò: Như bến Cửa Tùng và Tùng Luật, với đài tưởng niệm hình thuyền vượt sóng.

Gần đây, khu di tích được trùng tu sau hơn 4 tháng (tính đến 2024), mang diện mạo mới mẻ nhưng vẫn giữ giá trị lịch sử. Điều đặc biệt là lễ hội "Thống nhất non sông" tổ chức hàng năm vào 30/4, với các hoạt động văn hóa, giáo dục truyền thống.

Tham quan Khu di tích Hiền Lương – Bến Hải là hành trình cảm xúc, giúp bạn ôn lại lịch sử dân tộc. Cách đến dễ dàng qua Quốc lộ 1A, với thời gian lý tưởng từ sáng đến chiều để tránh nắng nóng. Vé vào cửa 50.000 VND/người.

Các hoạt động nổi bật:

• Khám phá cầu và cột cờ: Đi bộ qua cầu, chụp ảnh lá cờ tung bay, cảm nhận ranh giới lịch sử.
• Thăm nhà trưng bày và tượng đài: Xem hiện vật, nghe câu chuyện về "chọi cờ" và "chọi loa".
• Tham quan bến đò và đồn công an: Hiểu về tuyến vận tải bí mật chi viện miền Nam.
• Hoạt động giáo dục: Phù hợp cho gia đình, học sinh, với sân lễ hội và hồ nước yên bình.

Du khách thường cảm thấy xúc động trước tượng đài bà mẹ miền Nam nhìn về phía Bắc, tượng trưng cho nỗi nhớ quê hương. Kết hợp với các điểm gần như Địa đạo Vịnh Mốc hoặc Thành cổ Quảng Trị để có tour hoàn chỉnh. Lưu ý mang theo nước uống và mũ nón, vì khu vực rộng lớn.

Cột cờ Hiền Lương và dòng sông Bến Hải không chỉ là chứng nhân lịch sử của một thời đất nước chia cắt, mà còn là biểu tượng bất diệt cho khát vọng hòa bình, độc lập và thống nhất dân tộc. Mỗi bước chân ghé thăm nơi đây là một lần lắng lại để thấu hiểu giá trị của lịch sử, trân trọng những hy sinh to lớn của cha ông và thêm tự hào về hành trình thống nhất non sông Việt Nam. Nếu bạn muốn hành trình khám phá Cầu Hiền Lương – Sông Bến Hải trở nên trọn vẹn, giàu cảm xúc và được dẫn dắt bởi những câu chuyện lịch sử chân thực, hãy lựa chọn tour du lịch Cầu Hiền Lương – Sông Bến Hải cùng Sovaba Travel. Với lịch trình khoa học, hướng dẫn viên am hiểu lịch sử và dịch vụ tận tâm, Sovaba Travel sẽ đồng hành cùng bạn trên hành trình về nguồn đầy ý nghĩa. Liên hệ ngay để bắt đầu chuyến đi, chạm vào ký ức lịch sử và lưu giữ những cảm xúc khó quên nơi vĩ tuyến 17 lịch sử.