Đảo Cồn Cỏ trong kháng chiến chống Mỹ: “Vọng gác giữa đại dương”

Đảo Cồn Cỏ nằm ở tọa độ khoảng 17°10' vĩ Bắc, 107°20' kinh Đông, cách đất liền (Mũi Lay, huyện Vĩnh Linh, Quảng Trị) từ 13-17 hải lý (khoảng 24-30 km) về phía Đông. Đây là đảo đá bazan có nguồn gốc núi lửa, hình dạng gần như tròn, cao nhất 63m, với hơn 60% diện tích là rừng tự nhiên.

Vị trí chiến lược của Cồn Cỏ cực kỳ quan trọng:

• Cửa ngõ phía Nam Vịnh Bắc Bộ: Là điểm A11 trên đường cơ sở lãnh hải Việt Nam, giúp xác định vùng nội thủy, lãnh hải 12 hải lý và vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý.
• Tiền đồn bảo vệ chủ quyền: Nằm án ngữ giữa vùng chuyển tiếp Vịnh Bắc Bộ ra Biển Đông, kiểm soát ngư trường phong phú (ngư trường Con Hổ) và tuyến đường hàng hải quan trọng.
• Yếu tố quốc phòng: Là cứ điểm quân sự vững chắc, mắt xích then chốt trong phòng tuyến biển đảo Bắc Trung Bộ, giúp giám sát vùng trời và vùng biển, bảo vệ hậu phương miền Bắc và chi viện cho miền Nam.

Chính vì vị trí “vọng gác giữa đại dương” này, Cồn Cỏ trở thành mục tiêu then chốt mà kẻ thù muốn chiếm hoặc triệt phá để cắt đứt tuyến đường tiếp tế trên biển.

Trong kháng chiến chống Mỹ (đặc biệt giai đoạn 1964-1972), Cồn Cỏ là “đảo thép tiền tiêu” của miền Bắc XHCN và hậu phương trực tiếp cho chiến trường miền Nam. Đảo đóng vai trò trung chuyển người, vũ khí, lương thực, thuốc men từ Vĩnh Linh ra tiền tuyến.

Quân và dân Cồn Cỏ phải đương đầu với cường độ hủy diệt chưa từng có:

• Hơn 1.500 ngày đêm chiến đấu khốc liệt (chủ yếu 1964-1968).
• Gần 1.000 trận lớn nhỏ, đối mặt với hàng trăm đợt không kích và pháo kích từ máy bay, tàu chiến Mỹ - ngụy.
• Kẻ thù ném xuống đảo hơn 13.000 quả bom các loại, hàng vạn quả rocket; tàu chiến bắn phá 172 lần.

Dù bị bao vây, bom cày xới, quân dân đảo vẫn kiên cường bám trụ với tinh thần “một tấc không đi, một li không rời”, “thà hy sinh tất cả chứ không để mất đảo”. Hơn 4.200 chuyến thuyền từ đất liền đã vượt bom đạn chi viện hơn 2.500 tấn hàng hóa, góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng miền Nam.

Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, Đảo Cồn Cỏ đã viết nên những trang sử chói lọi với vô vàn chiến công. Bất chấp bom đạn kẻ thù, các lực lượng phòng không trên đảo đã chiến đấu kiên cường, bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, làm thất bại các đợt tấn công đổ bộ, phong tỏa đường biển của địch. 

Dù nhỏ bé, Cồn Cỏ đã lập nên kỳ tích:

• Bắn rơi 48 máy bay Mỹ.
• Bắn chìm và làm cháy 17 tàu chiến, hải thuyền của địch.

Hàng trăm chiến sĩ và đồng bào đã anh dũng hy sinh, góp phần hun đúc nên “Chiến hạm thép Cồn Cỏ”. Nhiều tấm gương sáng ngời như:

• Anh hùng Thái Văn A – kiên cường trên đài quan sát dù bị thương.
• Chiến sĩ Nguyễn Hữu Quí – dùng mũ sắt che kính ngắm, bắn rơi nhiều máy bay.
• Đảo trưởng Vũ Kỷ – chỉ huy pháo bắn rơi thuỷ phi cơ Mỹ.
• Và nhiều đồng chí khác chấp nhận hy sinh để bảo vệ đảo.

Cồn Cỏ vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân hai lần (1967 và 1970), Bác Hồ kính yêu ba lần gửi thư khen và tặng thơ: “Cồn Cỏ nở đầy hoa thắng trận / Đánh cho tan xác giặc Huê Kỳ”.

Đảo Cồn Cỏ không chỉ là một địa danh lịch sử, mà còn mang những ý nghĩa và giá trị sâu sắc:

• Biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng: Cồn Cỏ là minh chứng sống động cho ý chí kiên cường, bất khuất, dám đương đầu với mọi thử thách của dân tộc Việt Nam. Nó là một "tượng đài bất khuất sừng sững giữa biển khơi".
• Bài học về chiến tranh nhân dân: Câu chuyện Cồn Cỏ là điển hình cho sự phối hợp chặt chẽ giữa tiền tuyến và hậu phương. Mối quan hệ "Đảo là quả tim. Dân Vĩnh Linh là mạch máu" đã thể hiện sức mạnh tổng hợp từ khối đại đoàn kết toàn dân.
• Giá trị giáo dục truyền thống: Cồn Cỏ nhắc nhở thế hệ mai sau về công lao to lớn của các thế hệ cha anh, khơi dậy lòng yêu nước, ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Những giá trị này đã định hình nên một Cồn Cỏ không chỉ là di tích lịch sử, mà còn là nguồn cảm hứng bất tận cho tinh thần yêu nước và ý chí vươn lên của dân tộc Việt Nam qua bao thế hệ.

Từ một “vọng gác thép” anh hùng trong khói lửa chiến tranh, Đảo Cồn Cỏ hôm nay đã chuyển mình mạnh mẽ thành điểm đến du lịch sinh thái - lịch sử hấp dẫn của miền Trung. Với tư cách là Đặc khu Cồn Cỏ trực thuộc tỉnh Quảng Trị (từ năm 2025), hòn đảo đang hướng tới mô hình phát triển xanh, bền vững, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di tích lịch sử, quốc phòng và khai thác du lịch.

Du khách có thể đi tour trọn gói 2 ngày 1 đêm chỉ với 2.862.000 VND/khách, bao gồm vé tàu, ăn uống, lưu trú và xe điện tham quan đảo.

Hoạt động trải nghiệm nổi bật

• Tham quan hệ thống di tích lịch sử và Phòng Truyền thống.
• Lặn ngắm san hô, chèo kayak, câu cá, đốt lửa trại ven biển.
• Thưởng thức hải sản tươi ngon: tôm hùm, mực, cá mú, hàu...
• Ngắm bình minh - hoàng hôn giữa biển khơi và chụp ảnh tại Cột mốc chủ quyền A11.

Quan trọng hơn hết, quân và dân Cồn Cỏ ngày nay vẫn tiếp tục vững tay súng, kiên cường giữ vững vị trí tiền tiêu của Tổ quốc, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo thiêng liêng, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu đẹp và vững mạnh. Đảo Cồn Cỏ không chỉ là một hòn đảo, mà là một huyền thoại, một biểu tượng bất diệt của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Lịch sử oai hùng của "Vọng gác giữa đại dương" này sẽ mãi mãi là niềm tự hào của dân tộc, là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau về những hy sinh cao cả để có được hòa bình, độc lập như ngày hôm nay.