Về trang chủ

Hò khoan Lệ Thủy - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Miền Trung

Quảng Bình

Sovaba.travel

Cập nhật: 20/07/2026

1. Hò khoan Lệ Thủy là gì?

Hò khoan Lệ Thủy là một loại hình dân ca đặc trưng của huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, được hình thành từ lao động tập thể và sinh hoạt cộng đồng. Đây không chỉ là hình thức nghệ thuật trình diễn mà còn là "hơi thở" của người dân vùng quê gió Lào cát trắng, nơi sông Kiến Giang chảy qua. Theo các nguồn tài liệu văn hóa, hò khoan Lệ Thủy mang âm hưởng da diết, sâu lắng, phản ánh tâm tư tình cảm của người lao động, từ tình yêu quê hương đến những nỗi niềm đời thường.

Tên gọi "Hò khoan" bắt nguồn từ những tiếng hô nhịp nhàng trong lao động. "Hò" là tiếng hô để lấy nhịp, còn "khoan" gợi sự khoan thai, uyển chuyển của những nhịp chèo trên dòng Kiến Giang. Đặc trưng của loại hình nghệ thuật này là lối hát đối đáp giữa cá nhân và tập thể, giàu tính ứng tác, sử dụng ngôn ngữ địa phương mộc mạc nhưng sâu lắng. Không cần sân khấu hay dàn nhạc cầu kỳ, Hò khoan chỉ hòa cùng tiếng đàn Nhị, tiếng mõ, tiếng chày giã gạo hay đơn giản là những nhịp vỗ tay cũng đủ làm lay động lòng người.

Những câu hò xuất phát từ đời sống bình dị

Ảnh: Những câu hò xuất phát từ đời sống bình dị

2. Nguồn gốc và lịch sử hình thành hò khoan Lệ Thủy

Hò khoan Lệ Thủy ra đời từ khoảng thế kỷ XV trên vùng đất Lệ Thủy, bên dòng sông Kiến Giang hiền hòa. Từ những ngày đầu khai khẩn đất đai, mở mang xóm làng, tiếng hò đã cất lên giữa những nhịp chèo, nhịp chày giã gạo, trên cánh đồng lúa hay những chuyến đò xuôi ngược. Đó không chỉ là cách người lao động xua tan mệt nhọc mà còn là tiếng lòng gửi gắm niềm tin, tình yêu quê hương và khát vọng về cuộc sống đủ đầy.

Đến thế kỷ XVI, khi sông Kiến Giang trở thành mạch nguồn của đời sống và giao thương, những câu hò ngày càng được bồi đắp, hoàn thiện để hình thành nên Hò khoan Lệ Thủy, một làn điệu mang đậm hồn cốt miền Trung. Dù có sự giao thoa với dân ca xứ Thanh – Nghệ – Tĩnh, Hò khoan vẫn giữ được nét riêng mộc mạc, sâu lắng và giàu chất trữ tình, phản ánh chân thực tâm hồn của người dân vùng quê sông nước. Trải qua bao biến động lịch sử, tiếng Hò khoan chưa bao giờ lặng tắt. Trong những năm tháng kháng chiến, những câu hò vang lên giữa bom đạn như tiếp thêm nghị lực, trở thành "tiếng hát át tiếng bom", động viên quân và dân kiên cường vượt qua gian khó, giữ vững niềm tin vào ngày đất nước hòa bình.

Ngày 8/5/2017, Hò khoan Lệ Thủy chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự ghi nhận ấy không chỉ khẳng định giá trị của một loại hình dân ca độc đáo, mà còn tôn vinh sức sống bền bỉ của di sản đã nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người dân bên dòng Kiến Giang suốt hơn nửa thiên niên kỷ.

Hò khoan với người dân Lệ Thủy như mạch nhựa sống chảy dài theo tháng năm

Ảnh: Hò khoan với người dân Lệ Thủy như mạch nhựa sống chảy dài theo tháng năm

3. Không gian văn hóa và hoàn cảnh diễn xướng

Không gian văn hóa của hò khoan Lệ Thủy gắn bó chặt chẽ với đời sống hàng ngày của người dân. Thường được diễn xướng trong lao động tập thể như cày ruộng, giã gạo, chèo thuyền trên sông Kiến Giang, hoặc trong các dịp lễ hội làng quê. Ví dụ, trong lễ hội đua thuyền truyền thống hay sự kiện Quốc khánh 2/9, du khách có thể tham gia hát đối đáp trên thuyền, tạo nên không gian sống động.

  • Hò cạn: Trên đồng ruộng, giã gạo, xây nhà, kéo gỗ với nhịp điệu mạnh mẽ, khích lệ lao động.

  • Hò nước: Trên sông, chèo thuyền da diết, trữ tình, kể chuyện tình cảm.

Hò khoan xuất hiện trong lao động, lễ hội làng, đám cưới và đặc biệt là Lễ hội đua thuyền Lệ Thủy vào dịp Quốc khánh 2/9. Hình thức biểu diễn chủ yếu là hát đối đáp giữa người "hò cái" và tập thể "hò con", tạo nên không khí gần gũi, sôi nổi và đậm bản sắc. Ngày nay, Hò khoan Lệ Thủy được biểu diễn trong các chương trình văn hóa, trường học và hoạt động du lịch, góp phần lan tỏa, gìn giữ và truyền lại những giá trị văn hóa truyền thống cho các thế hệ mai sau.

Trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ảnh: Trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

4. Đặc điểm độc đáo của hò khoan Lệ Thủy

Điểm đặc sắc của Hò khoan Lệ Thủy nằm ở lối hát đối đáp mộc mạc nhưng đầy tinh tế. Người lĩnh xướng phải nhanh trí, ứng biến linh hoạt, trong khi người đối đáp cần khéo léo, duyên dáng và giàu vốn ngôn ngữ dân gian. Chính sự tương tác tự nhiên ấy đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho loại hình diễn xướng này.

Hò khoan gồm 9 mái hò (làn điệu) đặc trưng như Lỉa trâu, Mái nhài, Mái ruỗi, Mái chè, Mái nện, Mái ba, Mái xắp, Mái hò khơi và Mái hò Nậu xăm. Mỗi mái hò mang một giai điệu, nhịp điệu và sắc thái cảm xúc riêng, phản ánh đời sống lao động của cư dân từ miền núi, đồng bằng đến vùng sông nước và ven biển.

Lời hò sử dụng ngôn ngữ địa phương mộc mạc, giàu hình ảnh, ca ngợi quê hương, lao động, tình yêu đôi lứa, nghĩa tình và những giá trị nhân văn. Kết hợp với giai điệu ngũ cung truyền thống, nhạc cụ dân gian đơn giản cùng tính ngẫu hứng trong cách hát, Hò khoan Lệ Thủy đã trở thành một loại hình nghệ thuật dân gian giàu sức sống, kết nối cộng đồng và lưu giữ hồn cốt văn hóa của vùng đất Kiến Giang.

5. Giá trị văn hóa - lịch sử của hò khoan Lệ Thủy

Ngày 8/5/2017, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức công nhận hò khoan Lệ Thủy là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, theo Quyết định số 1666/QĐ-BVHTTDL. Sự công nhận này không chỉ tôn vinh giá trị nghệ thuật mà còn nhấn mạnh vai trò lịch sử của làn điệu này trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa Quảng Bình, vượt qua hàng trăm di sản khác để trở thành biểu tượng quốc gia.

Hò khoan Lệ Thủy là sự kết tinh sâu sắc của văn hóa dân gian Quảng Bình, nơi lưu giữ ký ức, tâm hồn và nhịp sống của bao thế hệ người dân vùng đất này. Trên phương diện văn hóa, hò khoan không chỉ là lời ca tiếng hát, mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, giúp con người vơi đi nhọc nhằn lao động, đồng thời phản ánh rõ nét bản sắc vùng miền – vừa phóng khoáng, mặn mòi của miền biển, vừa trầm hùng, sâu lắng của miền núi. Trong chiều dài lịch sử, đặc biệt là những năm tháng chiến tranh khốc liệt, Hò khoan Lệ Thủy đã trở thành tiếng hát động viên tinh thần yêu nước, khơi dậy ý chí kiên cường của con người Bình – Trị – Thiên qua những làn điệu như “Bình Trị Thiên khói lửa”, tái hiện sinh động không khí kháng chiến gian lao mà hào hùng.

Truyền lửa cho thế hệ trẻ vẫn là điều cấp thiết để gìn giữ nét đẹp văn hóa này
Ảnh: Truyền lửa cho thế hệ trẻ vẫn là điều cấp thiết để gìn giữ nét đẹp văn hóa này

Hò khoan Lệ Thủy không chỉ là một hoạt động văn hóa thường niên, mà còn là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, là nơi gắn kết con người với mảnh đất thân thương. Trên dòng Kiến Giang vẫn lặng lẽ trôi qua bao mùa nước lớn, những câu hò khoan ngân vang như lời nhắn gửi dịu dàng từ cha ông, như một dấu lặng để mỗi người con xa quê có dịp tìm về với cội nguồn. Và nếu một ngày nào đó bạn có dịp đặt chân đến Quảng Bình, hãy thử đứng bên bến sông Kiến Giang, lắng nghe một điệu Hò khoan lững lờ theo gió, biết đâu chính lúc ấy bạn sẽ nghe thấy trong tim mình một tiếng gọi tha thiết từ quê hương.  

Đang tải...

Điểm đến nổi bật