Tàng Thư Lâu Huế, còn gọi là Lầu Tàng Thơ, được xây dựng vào mùa hè năm 1825 dưới triều vua Minh Mạng – vị hoàng đế nổi tiếng với những cải cách hành chính sâu rộng. Công trình do Thự Thống chế Đoàn Đức Luận chỉ huy, huy động tới một nghìn binh lính và hoàn thành chỉ trong vài tháng. Đến năm 1826, vua Minh Mạng cho dựng bia đá ngay tại khuôn viên, khẳng định mục đích xây dựng nơi này như một “Tàng Kinh Các” của quốc gia, kho lưu trữ tài liệu quan trọng nhất triều Nguyễn.
Ban đầu, thư viện hoàng gia này chuyên bảo quản văn bản hành chính từ sáu bộ (Lại, Hình, Lễ, Binh, Hộ, Công) bắt đầu từ thời vua Gia Long. Sang thời Minh Mạng, khối lượng tư liệu được mở rộng lên tới 12.000 quyển sổ địa chính, yêu cầu 45 nhân sự thường trực để quản lý và sắp xếp. Suốt hơn 120 năm tồn tại (1825 – 1945), Tàng Thư Lâu chứng kiến không ít biến động lịch sử: từ những bản hiệp ước ngoại giao với Pháp và Trung Quốc đến những biến cố chiến tranh. Sau khi triều Nguyễn sụp đổ năm 1945, nhiều tài liệu quý bị thất lạc hoặc di chuyển đi nơi khác, khiến công trình xuống cấp nặng. Đặc biệt, trong giai đoạn kháng chiến, nơi đây từng bị biến thành căn cứ quân sự, làm hư hại nghiêm trọng kiến trúc nguyên gốc.
May mắn thay, từ năm 2000, tỉnh Thừa Thiên Huế đã khởi động dự án nghiên cứu và phục hồi Tàng Thư Lâu. Đến 2014, công tác trùng tu chính thức tiến hành, kéo dài 7 năm dưới sự chủ trì của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế. Ngày nay, Tàng Thư Lâu không chỉ hồi sinh như một di tích lịch sử quan trọng, mà còn trở thành trung tâm nghiên cứu và số hóa tư liệu, góp phần bảo tồn kho tri thức cổ cho hậu thế. Chính giá trị đặc biệt này đã giúp Tàng Thư Lâu được công nhận là một phần không thể thiếu của Quần thể Di tích Cố đô Huế – Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO.
