Khám phá thế giới hoang dã của Sơn Trà: Nơi voọc chà vá chân nâu làm chủ rừng xanh

Voọc chà vá chân nâu, còn gọi là voọc ngũ sắc hoặc chà vá chân đỏ, là loài linh trưởng đặc hữu của khu vực Đông Dương (chủ yếu Việt Nam, Lào, Campuchia). Loài này được xếp hạng Nguy cấp (Endangered) trong Sách Đỏ Việt Nam và IUCN, với bộ lông “ngũ sắc” nổi bật:

• Đỉnh đầu đen, vai và tay đen tuyền.
• Mặt vàng cam rực rỡ, viền cam ở ngực và bẹn.
• Thân xám tro, hai cẳng chân nâu đỏ đặc trưng (nguồn gốc tên gọi “chân nâu”).
• Lông trắng ở mông và đuôi.

Chúng sống theo đàn nhỏ (4–20 cá thể), hoạt động ban ngày, chủ yếu trên tán cây cao (arboreal). Chế độ ăn là lá non, chồi, quả và hoa – loài folivore điển hình giúp duy trì cân bằng hệ sinh thái rừng bằng cách phân tán hạt giống gián tiếp. Tại Sơn Trà, voọc chà vá chân nâu được ghi nhận từ năm 1969. Theo nghiên cứu mới nhất của Trung tâm Bảo tồn Đa dạng Sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet), bán đảo hiện là ngôi nhà của hơn 1.300 cá thể, chiếm tỷ lệ lớn nhất thế giới. Chúng phân bố rộng khắp 4.439 ha rừng, từ đỉnh núi đến ven biển, chứng tỏ sức sống mãnh liệt trong môi trường gần như nguyên sinh.

Sơn Trà sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới thường xanh mưa mùa độc đáo ven biển hiếm có ở Việt Nam. Với hơn 1.360 loài thực vật (trong đó nhiều loài lá non, quả dồi dào như lim xanh, sến mật, chò chỉ), bán đảo cung cấp “bữa ăn” phong phú quanh năm cho voọc.

Khí hậu mát mẻ (nhờ độ cao lên đến 696m tại Đỉnh Bàn Cờ), ít bị xáo trộn so với các khu rừng Trường Sơn khác, giúp quần thể voọc phát triển bền vững. Rừng Sơn Trà còn là “bức bình phong” chắn gió bão, giữ độ ẩm và đa dạng sinh học cao, tạo điều kiện lý tưởng cho loài linh trưởng nhút nhát này sinh sản và mở rộng đàn. So với các khu vực khác (như Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng hay Bắc Hướng Hóa), Sơn Trà có mật độ voọc cao nhất nhờ công tác bảo vệ chặt chẽ từ sớm. Đây không chỉ là nơi trú ngụ mà còn là “vương quốc” thực thụ, nơi voọc chà vá chân nâu được mệnh danh “nữ hoàng rừng xanh”.

Sơn Trà không chỉ nổi tiếng với voọc chà vá chân nâu mà còn là một trong những khu bảo tồn thiên nhiên giàu đa dạng sinh học của Việt Nam. Theo các nghiên cứu sinh học, nơi đây ghi nhận hơn 528 loài động vật, bao gồm nhiều loài đặc trưng của hệ sinh thái rừng nhiệt đới như khỉ đuôi lợn, mang, sóc, cùng hàng trăm loài chim sinh sống trong các tầng rừng khác nhau. Hệ sinh thái rừng nguyên sinh tại bán đảo còn kết hợp hài hòa với đường bờ biển dài khoảng 60 km, các rạn san hô đầy màu sắc và những bãi tắm hoang sơ, tạo nên một bức tranh thiên nhiên đa tầng hiếm có.

Trong mắt du khách quốc tế, Sơn Trà thường được gọi với cái tên “Monkey Mountain” – “Núi Khỉ”, bắt nguồn từ sự hiện diện của nhiều loài linh trưởng, đặc biệt là voọc chà vá chân nâu. Từ trung tâm thành phố Đà Nẵng chỉ khoảng 10 km, du khách đã có thể dễ dàng tiếp cận không gian thiên nhiên hoang dã với nhiều trải nghiệm hấp dẫn như trekking nhẹ trong rừng, đón bình minh tại Đỉnh Bàn Cờ, lặn ngắm san hô hay dạo bộ dọc những cung đường ven rừng.

Mỗi mùa trong năm, Sơn Trà lại khoác lên mình một vẻ đẹp riêng. Tháng 3 – tháng 4, hoa lim xẹt nở vàng rực khắp các sườn đồi, trong khi những tán cây ra lá non thu hút đàn voọc xuống thấp kiếm ăn, tạo điều kiện lý tưởng cho việc quan sát. Vào mùa khô, bán đảo thường được bao phủ bởi lớp sương mù nhẹ, mang đến khung cảnh huyền ảo và yên bình. Chính sự kết hợp giữa thiên nhiên hoang sơ, hệ sinh thái đa dạng và cảnh quan độc đáo đã khiến Sơn Trà trở thành nơi lý tưởng để khám phá và hiểu rõ hơn giá trị của đa dạng sinh học Việt Nam.

Voọc chà vá chân nâu phân bố rộng khắp bán đảo Sơn Trà, tuy nhiên một số khu vực được xem là “điểm nóng” quan sát với tỷ lệ bắt gặp cao hơn nhờ điều kiện sinh cảnh thuận lợi và nguồn thức ăn phong phú.

• Tuyến đường lên Hải đăng Tiên Sa: Khu vực dễ gặp nhất. Dọc hai bên đường có nhiều cây tán rộng, lá non phong phú. Sáng sớm hoặc chiều muộn, voọc thường xuống ăn, chỉ cần lái xe chậm, quan sát kỹ là thấy đàn chuyền cành.
• Đỉnh Bàn Cờ và đường lân cận: Độ cao 696m, sương mù bao phủ tạo khung cảnh mơ màng. Voọc hay xuất hiện quanh các điểm ngắm view.
• Khu vực cây đa ngàn năm: Tán đa cổ thụ rộng lớn cung cấp thức ăn dồi dào, đặc biệt tháng 2–4.

Mẹo: Tháng 3–5 là giai đoạn voọc con mới sinh nên đàn voọc hoạt động khá sôi nổi. Thời gian lý tưởngtừ 4h – 10h sáng và 14h – 16h chiều, khi voọc hoạt động và tìm kiếm thức ăn. Lái xe chậm, tắt máy khi thấy voọc và giữ khoảng cách tối thiểu 15–20m.

Để hành trình khám phá bán đảo Sơn Trà vừa thú vị vừa có trách nhiệm với thiên nhiên, du khách nên lưu ý một số nguyên tắc quan trọng nhằm bảo vệ hệ sinh thái và hạn chế tác động đến động vật hoang dã, đặc biệt là voọc chà vá chân nâu.

• Di chuyển: Thuê xe máy/ô tô từ trung tâm Đà Nẵng (đường Hoàng Sa hoặc Yết Kiêu). Đi tour sinh thái có hướng dẫn viên để tăng cơ hội quan sát và hiểu biết sâu.
• Thời gian: Tránh mùa mưa (9–12), ưu tiên sáng sớm/chiều muộn. Giờ mở cửa: 7h30–19h (một số khu vực đóng sớm).
• Quan sát voọc: Im lặng tuyệt đối, không hô hét, không flash đèn, không cho ăn. Giữ khoảng cách, quan sát từ xe hoặc đứng yên. Voọc nhút nhát, dễ bỏ chạy nếu bị làm phiền.
• An toàn chung: Không xả rác, không bẻ cành, không tương tác gần với khỉ đuôi lợn (có thể hung hăng). Mang theo nước, kem chống nắng, giày thoải mái.

Khám phá Sơn Trà không chỉ là một hành trình ngắm cảnh hay chụp ảnh, mà còn là cơ hội để hiểu sâu hơn về giá trị của thiên nhiên và trách nhiệm bảo tồn. Nơi đây sở hữu quần thể voọc chà vá chân nâu lớn nhất thế giới, minh chứng cho sự cân bằng hiếm có giữa con người và môi trường tự nhiên. Nếu bạn muốn trải nghiệm trọn vẹn vẻ đẹp rừng – biển, hãy tham gia các tour du lịch sinh thái Sơn Trà trọn gói. Những chương trình này không chỉ giúp bạn quan sát voọc an toàn, trekking xuyên rừng, lặn ngắm san hô, mà còn góp phần bảo vệ “nữ hoàng linh trưởng” và hệ sinh thái quý hiếm của Đà Nẵng.