Làng gốm Bồ Bát: Trải nghiệm tự tay làm gốm, khám phá nghề truyền thống

Làng gốm Bồ Bát, nay còn gọi là làng Bạch Liên, là một trong những làng nghề cổ xưa nhất Việt Nam, nằm tại xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình. Nơi đây được biết đến như "cái nôi" của nghề gốm, với lịch sử hàng nghìn năm, từng cung cấp sản phẩm cho triều đình và dân chúng. Gốm Bồ Bát nổi bật với men trắng như ngà voi, độ bền cao và thiết kế tinh tế, phản ánh sự khéo léo của người thợ Việt.

Ngày nay, làng nghề đã được hồi sinh sau thời gian dài mai một, trở thành điểm du lịch hấp dẫn. Du khách không chỉ tham quan mà còn có thể tham gia làm gốm, mua sắm sản phẩm thủ công và tìm hiểu văn hóa địa phương. Với vị trí gần các di tích nổi tiếng như cố đô Hoa Lư hay Tràng An, làng gốm Bồ Bát là điểm dừng chân lý tưởng cho những ai yêu thích du lịch trải nghiệm.

Làng gốm Bồ Bát tọa lạc tại làng Bạch Liên, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, cách trung tâm thành phố Ninh Bình khoảng 25km về phía Nam. Đây là khu vực nông thôn yên bình, nằm gần sông Hoàng Long và các vùng đất sét phong phú – nguồn nguyên liệu chính cho nghề gốm.

Hướng dẫn di chuyển từ Hà Nội:

• Bằng xe máy hoặc ô tô cá nhân: Từ Hà Nội, đi theo quốc lộ 1A hướng Nam khoảng 100km đến Ninh Bình, sau đó rẽ vào tỉnh lộ 477 để đến Yên Mô. Tổng thời gian khoảng 2-3 giờ. Đường khá dễ đi, nhưng lưu ý mùa mưa có thể trơn trượt.
• Bằng xe buýt: Bắt xe từ bến Giáp Bát (Hà Nội) đến Ninh Bình (giá vé khoảng 80.000-100.000 VNĐ), rồi thuê xe ôm hoặc taxi đến Yên Thành (khoảng 200.000 VNĐ).
• Từ TP. Ninh Bình: Thuê xe máy (khoảng 100.000 VNĐ/ngày) hoặc taxi (khoảng 300.000 VNĐ khứ hồi) để di chuyển. Đường đi qua các cánh đồng lúa xanh mướt, rất nên thơ.

Khi đến nơi, bạn có thể gửi xe tại các xưởng gốm như xưởng của nghệ nhân Phạm Văn Vang và bắt đầu khám phá. Lưu ý mang theo bản đồ Google Maps để tránh lạc đường.

Làng gốm Bồ Bát có lịch sử lên đến khoảng 3.500 năm, bắt nguồn từ thời kỳ đồ đá mới, với dấu tích mảnh gốm được tìm thấy tại các di chỉ khảo cổ gần đó.

Dấu ấn thời Đinh - Tiền Lê

Nghề gốm Bồ Bát đã xuất hiện từ thời Đinh – Tiền Lê, gắn liền với kinh đô Hoa Lư. Sản phẩm gốm nơi đây từng được dùng để tiến vua và xây dựng thành trì, tiêu biểu là loại gạch đất nung “Đại Việt quốc quân thành chuyên”. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của làng nghề trong đời sống cung đình và dân gian thời kỳ đó. 

Tiền thân của gốm bát tràng

Điểm đặc biệt nhất trong lịch sử Bồ Bát chính là mối liên hệ với làng gốm Bát Tràng. Theo sử sách, vào năm 1010 khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, một bộ phận lớn các nghệ nhân tài hoa của Bồ Bát đã theo triều đình ra đất Thăng Long lập nghiệp, định cư tại ven sông Hồng và sáng lập nên làng nghề Bát Tràng ngày nay.

Chính vì sự di cư này mà nghề gốm Bồ Bát từng bị thất truyền trong nhiều thế kỷ, khi người dân ở lại chủ yếu chuyển sang làm ruộng.

Sự phục hồi ấn tượng

Ngày nay, cùng với sự phát triển của du lịch Ninh Bình, nghề gốm cổ truyền Bồ Bát đã được hồi sinh mạnh mẽ, nhờ tâm huyết của những người con làng nghề như Anh Phạm Văn Vang, Giám đốc Xưởng gốm làng Bồ Bát. Làng nghề đã trỗi dậy, vừa sản xuất gốm thủ công truyền thống, vừa trở thành điểm du lịch văn hóa hấp dẫn.

Trải qua nhiều thế kỷ thất truyền sau sự kiện dời đô Thăng Long, nghề gốm Bồ Bát ngày nay đã được hồi sinh ngoạn mục, trở thành niềm tự hào văn hóa và điểm đến du lịch hấp dẫn tại Ninh Bình.

Quy trình làm gốm Bồ Bát là sự kết hợp giữa truyền thống và kỹ thuật hiện đại, gồm các bước chính sau:

• Chọn và xử lý đất: Đất sét trắng được lấy từ các đồi xung quanh làng, ngâm nước, lọc tạp chất và luyện thành hỗn hợp dẻo.
• Tạo hình: Nghệ nhân chuốt tay trên bàn xoay hoặc dùng khuôn để tạo dáng sản phẩm.
• Trang trí: Vẽ họa tiết, khắc hoa văn truyền thống như rồng phượng hoặc hoa sen.
• Phơi khô và sửa chữa: Sản phẩm được phơi tự nhiên để khô ráo, sau đó sửa lỗi.
• Tráng men: Phủ lớp men trắng đặc trưng, làm từ nguyên liệu tự nhiên.
• Nung lò: Nung ở nhiệt độ cao (khoảng 1.300°C) trong 24-48 giờ để sản phẩm bền chắc, không chứa chì độc hại.

Quy trình này đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn, đảm bảo sản phẩm có độ bền cao và thẩm mỹ tinh tế.

Một trong những điểm nhấn của chuyến thăm là trải nghiệm tự tay làm gốm. Tại các xưởng như Bảo tàng làng nghề hoặc xưởng của nghệ nhân Phạm Văn Vang, du khách được hướng dẫn bởi thợ lành nghề. Bạn sẽ thử chuốt đất sét thành bình hoa, bát đĩa hoặc tượng nhỏ, sau đó trang trí và nung (có thể mang về sau).

Giá trải nghiệm khoảng 50.000-100.000 VNĐ/người, kéo dài 1-2 giờ. Đây là cơ hội tuyệt vời để thư giãn, sáng tạo và hiểu hơn về nghề thủ công. Nhiều đoàn học sinh và du khách quốc tế đã tham gia, tạo nên không khí vui vẻ và giáo dục.

Sản phẩm gốm Bồ Bát đa dạng, từ đồ dùng hàng ngày đến quà lưu niệm:

• Đồ sinh hoạt: Bát đĩa, ấm chén, lọ hoa – men trắng bóng, bền cơ học cao.
• Đồ trang trí: Chuông gió, tranh gốm, bình phong thủy với họa tiết cổ điển.
• Sản phẩm cao cấp: Bộ đồ thờ cúng, bình gốm vẽ vàng 24k.

Chúng nổi bật với men dày, trắng sâu, không chì, giá cả hợp lý (từ 50.000 VNĐ trở lên). Bạn có thể mua trực tiếp tại xưởng để đảm bảo chất lượng.

Làng gốm Bồ Bát xứng đáng là điểm đến không thể bỏ qua, nơi du khách thực sự được hòa mình vào lịch sử ngàn năm của nghề gốm Việt. Từ việc khám phá dấu ấn cung đình thời Đinh – Tiền Lê, câu chuyện về nguồn gốc của Bát Tràng, đến việc tận mắt chứng kiến quy trình tạo tác gốm từ đất sét "non sương" quý hiếm, mọi trải nghiệm tại Bồ Bát đều mang giá trị văn hóa sâu sắc. Đến đây, bạn không chỉ chiêm ngưỡng những tác phẩm men trắng tinh xảo, mà còn có cơ hội tự tay nhào nặn lịch sử, mang về một kỷ vật "made by you" thấm đẫm hồn cốt và sự bền bỉ của truyền thống Việt Nam.