Du lịch Cù Lao Chàm mùa lễ hội: Đặc sắc Lễ giỗ Tổ nghề Yến sào

Lễ giỗ Tổ nghề Yến sào là một lễ hội dân gian truyền thống tại đảo Cù Lao Chàm, được tổ chức hàng năm để tưởng niệm và tri ân các bậc tiền bối đã khai phá và phát triển nghề khai thác yến sào – một nghề truyền thống có lịch sử hơn 400 năm tại vùng biển đảo này. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của Hội An, được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Miếu Tổ nghề Yến tại thôn Bãi Hương, xã Tân Hiệp, là nơi diễn ra chính các hoạt động, với kiến trúc cổ kính và không khí trang nghiêm, thu hút cả cư dân địa phương lẫn du khách từ khắp nơi.

Lễ hội bắt nguồn từ hơn 150 năm trước, khi cộng đồng làm nghề yến xây dựng miếu thờ để cầu mong bình an và phát triển nghề nghiệp. Ngày nay, nó đã trở thành biểu tượng văn hóa, kết nối các thế hệ và quảng bá giá trị của yến sào Cù Lao Chàm – sản phẩm tự nhiên quý hiếm, giàu dinh dưỡng.

Nghề khai thác yến sào tại Cù Lao Chàm là một trong những nghề truyền thống lâu đời nhất Việt Nam, với chim yến sinh sống trong các hang động hiểm trở như hang Cả, hang Khô, hang Trắng, hang Tò Vò, hang Tai và hang Kỳ Châu. Người thợ yến phải dựng giàn tre phức tạp, đối mặt với địa hình đá tảng cheo leo và nguy hiểm từ sóng biển, để thu hoạch tổ yến hai lần mỗi năm (từ tháng Giêng đến tháng 4 và cuối tháng 8). Tổ yến ở đây có màu trắng hồng, hình dáng giống tai người, với sợi to dày và hàm lượng dinh dưỡng cao, được xem là "vàng trắng" của biển đảo.

Vai trò của Lễ giỗ Tổ nghề Yến sào là vô cùng quan trọng: Nó không chỉ tri ân tổ tiên mà còn khơi dậy ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, ngăn chặn khai thác quá mức. Lễ hội giúp quảng bá làng nghề, thu hút du lịch bền vững, và gắn kết cộng đồng từ các tỉnh như Quảng Nam, Bình Định, Khánh Hòa. Nhờ đó, nghề yến sào không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là di sản văn hóa, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Lễ giỗ Tổ nghề Yến sào Cù Lao Chàm được tổ chức vào ngày mùng 9 và mùng 10 tháng 3 âm lịch hàng năm tại xã đảo Tân Hiệp. Thời điểm này thường rơi vào khoảng tháng 4 dương lịch, tùy theo lịch âm, và trùng với mùa xuân – mùa khai thác yến đầu năm. Đây là lúc thời tiết đẹp, biển êm, lý tưởng cho du lịch.

Nếu bạn muốn tham gia, hãy kiểm tra lịch âm lịch cụ thể qua các trang du lịch Hội An hoặc liên hệ Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm. Lễ hội kéo dài hai ngày, với ngày mùng 9 dành cho chuẩn bị và ngày mùng 10 là chính hội, nên lên kế hoạch đến đảo sớm để tránh bỏ lỡ.

Lễ hội được chia thành phần lễ và phần hội, với các nghi thức cổ truyền mang đậm bản sắc văn hóa miền biển.

• Ngày mùng 9 (Chuẩn bị): Người dân dọn dẹp miếu thờ, trang trí bàn thờ với lễ vật như hoa quả, bánh trái, và thực hiện nghi thức cáo tước với chư tổ và thần thánh vào buổi tối. Không khí trang nghiêm, với sự tham gia của các bậc cao niên và đại diện dòng họ.
• Ngày mùng 10 (Chính hội): Bắt đầu bằng lễ nghinh thần và rước kiệu lộng lẫy qua các miếu thờ, lăng thờ để mời chư thần về miếu tổ. Các nghi thức chính bao gồm xướng tế, chánh tế, tả hữu phân hiến, cổ nhạc, đọc văn tế, và cúng tế đại tổ nghề cùng các vị thần bảo trợ như Ngũ Hành tiên nương, Đại Càn, Thành Hoàng, Nam Hải Ngọc Lân. Lễ cúng âm binh và tế lịch đại tổ nghề diễn ra với chiêng trống rền vang, tạo nên không gian thiêng liêng.

Phần hội tiếp nối với trò chơi dân gian như hô hát bài chòi, đập nồi, giao lưu lửa trại, và chợ ẩm thực với món ngon miền biển: vú nàng, vú sao, mực, cá, cua, rau rừng, ốc.

Du lịch Cù Lao Chàm mùa lễ hội mang đến những trải nghiệm khó quên, kết hợp văn hóa và thiên nhiên. Du khách có thể:

• Tham gia nghi thức: Chứng kiến lễ cúng tại miếu tổ, học về nghề yến qua hướng dẫn của người dân địa phương. Đây là cơ hội hiểu sâu về giá trị văn hóa và mua yến sào chính hãng với giá ưu đãi.
• Khám phá thiên nhiên: Kết hợp lặn ngắm san hô (nước trong xanh, rạn san hô đa sắc màu), tắm biển tại bãi Ông, bãi Làng, hoặc trekking rừng nguyên sinh. Thuê hướng dẫn viên để đảm bảo an toàn.
• Thưởng thức ẩm thực: Tham gia chợ phiên với đặc sản biển tươi ngon, hoặc thử các món từ yến sào như chè yến, súp yến – giàu dinh dưỡng, tốt cho sức khỏe.
• Hoạt động cộng đồng: Tham gia trò chơi dân gian, giao lưu lửa trại, và chụp ảnh với trang phục truyền thống. Lễ hội còn gắn với sự kiện vinh danh cây di sản, giúp bạn tìm hiểu về sinh thái Cù Lao Chàm.

Lời khuyên: Di chuyển bằng cano từ cảng Cửa Đại (Hội An) mất khoảng 20 phút. Mang theo kem chống nắng, nước uống, và tôn trọng phong tục địa phương. 

Du lịch Cù Lao Chàm mùa lễ hội không chỉ là hành trình khám phá cảnh sắc biển đảo, mà còn là cơ hội để tiếp cận chiều sâu văn hóa bản địa thông qua Lễ giỗ Tổ nghề Yến sào. Việc tham dự lễ hội giúp du khách hiểu rõ hơn về nghề truyền thống, tinh thần tri ân tổ nghề và sự gắn bó giữa con người với biển đảo. Với sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên và văn hóa, Cù Lao Chàm trong mùa lễ hội trở thành điểm đến phù hợp cho những ai muốn trải nghiệm du lịch chậm, bền vững và giàu giá trị bản sắc.