Lễ hội đập trống của người Ma Coong - Quảng Bình: Nét đẹp văn hóa giữa đại ngàn

Già làng Đinh Xon kể rằng, ngày xưa ở vùng đất của người Ma Coong, có một con khỉ lông vàng dữ tợn thường xuyên vào bản quấy phá. Mỗi đêm, nó xuống rẫy phá lúa, ăn ngô, khiến dân làng mất mùa, đói khát triền miên, bệnh tật bủa vây. Một đêm rằm, Giàng (tức là trời cao) hiện về trong giấc mơ của già làng, mách rằng: “Hãy làm một chiếc trống thật to. Đến khi trăng sáng nhất, hãy đánh thật vang lên.”

Nghe theo lời trời, cả bản cùng nhau đục gỗ, căng da, làm nên một chiếc trống lớn chưa từng thấy. Đêm ấy, khi ánh trăng rằm treo tròn trên đỉnh núi, tiếng trống đầu tiên vang lên như sấm giữa lòng rừng. Con khỉ lông vàng sợ hãi bỏ chạy vào rừng sâu, từ đó không còn quay lại phá bản nữa. Cũng từ đó, lễ hội đập trống Ma Coong ra đời, không chỉ để tạ ơn Giàng đã phù hộ, mà còn để cầu cho mùa màng tốt tươi, mưa thuận gió hòa, bản làng ấm no yên bình.

Hằng năm, cứ đến ngày 16 tháng Giêng âm lịch, bản Cà Roòng lại rộn ràng như có hội lớn. Ngay từ tháng Năm, dân bản đã bắt đầu chuẩn bị: ngăn suối Aky bắt cá to, chọn da trâu khỏe nhất để làm mặt trống, vót mây già, chặt tre, dựng lán. Từng việc lớn nhỏ đều được làm bằng cả tấm lòng như gửi gắm vào đó ước vọng chân thành về một năm đủ đầy, khỏe mạnh và sum vầy.

Phần lễ là nghi thức quan trọng và linh thiêng nhất của Lễ hội đập trống Ma Coong, được tổ chức tại khoảng sân rộng giữa bản, dưới bóng cây cổ thụ – nơi được xem là không gian kết nối giữa con người với thần linh và tổ tiên. Tại đây, người dân dựng những ngôi nhà tranh tạm để phục vụ nghi lễ, trong đó chiếc trống được treo trang trọng ở gian nhà chính, trở thành biểu tượng trung tâm của lễ hội.

Công tác chuẩn bị được thực hiện từ nhiều tháng trước:

• Từ tháng 5 Âm lịch, người dân ngăn dòng suối Aky để nuôi những con cá suối lớn và tươi ngon, dành riêng làm lễ vật dâng cúng Giàng.

• Mỗi gia đình trong bản đều góp lễ vật như gạo nếp để nấu rượu hiêng – loại rượu truyền thống được ủ từ men lá rừng, có màu trắng sữa đặc trưng, cùng thịt gà, xôi nếp, măng rừng, ngọn mây, khúc đoác, lúa gạo và nhiều sản vật của núi rừng.

• Toàn bộ lễ vật được bày trên 18 mâm cỗ, do gia đình già làng cùng các hộ dân trong bản chuẩn bị với tất cả sự thành kính.

Khi ánh trăng rằm vừa nhô lên khỏi đỉnh núi, già làng trong trang phục truyền thống đứng trước bàn lễ, thay mặt cả cộng đồng thực hiện nghi thức khấn Giàng. Lời khấn gửi gắm ước nguyện về một năm mới bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia súc khỏe mạnh và cuộc sống no đủ cho mọi gia đình trong bản. Sau nghi thức cúng, già làng tung những hạt thóc, hạt lúa về bốn phương như biểu tượng của sự sinh sôi, sung túc và phồn thịnh. Phần lễ khép lại bằng tiếng trống đầu tiên do chính già làng cất lên, mở đầu cho không khí tưng bừng của phần hội. Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, nghi thức này còn phản ánh thế giới quan đa thần của người Ma Coong, thể hiện lòng biết ơn đối với Giàng, tổ tiên và thiên nhiên, những đấng đã chở che, nuôi dưỡng cộng đồng suốt bao đời.

Sau những nghi thức trang nghiêm của phần lễ, không gian bản làng Ma Coong bừng lên sức sống với phần hội sôi động. Tiếng trống vang vọng khắp núi rừng Trường Sơn, hòa cùng tiếng chiêng, lời ca và điệu múa truyền thống, tạo nên bầu không khí náo nhiệt, nơi mọi người cùng quây quần bên những ché rượu hiêng, sẻ chia niềm vui và chúc nhau một mùa mới bình an, no đủ.

Những hoạt động đặc sắc của phần hội:

• Thi đập trống: Đây là nghi thức được mong chờ nhất của lễ hội. Các chàng trai khỏe mạnh lần lượt dùng dùi gỗ đánh vào mặt trống với tất cả sức lực và sự hào hứng. Theo quan niệm của người Ma Coong, chiếc trống phải được đánh thủng trước khi trời sáng để gửi gắm lòng thành kính đến Giàng và cầu mong mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no. Tiếng trống càng vang xa, niềm tin về một năm mới may mắn càng thêm trọn vẹn.

• Hát múa và giao duyên: Khi tiếng trống ngân vang giữa đại ngàn, trai gái từ các bản làng cùng tụ hội, nắm tay hòa vào những điệu múa truyền thống, hát đối đáp và trò chuyện bên ánh lửa bập bùng. Đêm hội còn được người Ma Coong gọi là "đêm thả cửa" – dịp để những người trẻ tự do gặp gỡ, tìm hiểu và bày tỏ tình cảm theo phong tục của dân tộc. Không ít đôi lứa đã nên duyên vợ chồng từ chính đêm hội đặc biệt này.

• Không gian lễ hội đậm bản sắc: Tiếng hò reo "Roa lữ Giàng ơi!" – lời cảm thán thể hiện niềm vui và sự phấn khởi – hòa quyện cùng tiếng trống, tiếng chiêng và những điệu múa truyền thống, tạo nên một bản hòa ca sống động giữa đại ngàn Trường Sơn. Đó không chỉ là âm thanh của lễ hội mà còn là nhịp đập của đời sống văn hóa cộng đồng Ma Coong.

Phần hội không đơn thuần là hoạt động vui chơi, giải trí mà còn là dịp để gắn kết cộng đồng, gìn giữ những phong tục truyền thống và vun đắp tình đoàn kết giữa các bản làng. Qua từng nhịp trống, từng điệu múa và lời ca, người Ma Coong tiếp tục truyền lại cho các thế hệ sau những giá trị văn hóa đặc sắc đã được gìn giữ suốt bao đời.

Năm 2019, lễ hội đập trống Ma Coong được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị văn hóa độc đáo của cộng đồng Ma Coong. Với sự hỗ trợ từ Cục Di sản, lễ hội ngày càng được đầu tư, từ trang phục, cồng chiêng đến cơ sở vật chất, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Không chỉ là một nghi lễ tâm linh, lễ hội còn là cầu nối quảng bá văn hóa Quảng Bình. Những năm gần đây, lượng du khách quốc tế đến bản Cà Roòng ngày một đông, đặc biệt là những ai yêu thích khám phá văn hóa bản địa. Theo ông Nguyễn Hữu Hồng, Phó Chủ tịch UBND huyện Bố Trạch, lễ hội là cơ hội để phát triển du lịch cộng đồng, mang lại sinh kế bền vững cho người dân.

Nếu bạn đang lên kế hoạch du lịch Quảng Bình, đừng bỏ lỡ cơ hội ghé thăm bản Cà Roòng vào dịp rằm tháng Giêng để hòa mình vào không khí sôi động của lễ hội đập trống Ma Coong.

• Thời gian tham dự: Lễ hội diễn ra vào đêm 16 tháng Giêng âm lịch hằng năm (thường vào tháng 2 dương lịch). Du khách nên theo dõi lịch tổ chức từ chính quyền địa phương hoặc các đơn vị du lịch để chủ động lên kế hoạch.

• Cách di chuyển: Từ trung tâm Đồng Hới, di chuyển khoảng 60–70 km theo đường Hồ Chí Minh nhánh Tây đến xã Thượng Trạch. Đường đi chủ yếu là đường đèo và rừng núi, vì vậy nên lựa chọn ô tô hoặc xe máy có tay lái vững. Bạn cũng có thể kết hợp tham quan Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng để có hành trình trọn vẹn. 

Đừng quên giao lưu văn hóa cùng người dân địa phương: học một điệu múa truyền thống, lắng nghe những câu chuyện huyền thoại như truyền thuyết về con khỉ ác từ chính các cụ già trong bản. Ngoài lễ hội đập trống Ma Coong, Quảng Bình còn sở hữu vô vàn điểm đến hấp dẫn khác như Động Phong Nha, suối nước Moọc trong xanh, động Thiên Đường kỳ vĩ hay bãi biển Nhật Lệ thơ mộng. Để hành trình khám phá Quảng Bình của bạn thêm trọn vẹn, đừng ngần ngại tham khảo và đặt các tour du lịch Quảng Bình chất lượng, chuyên nghiệp tại Sovaba Travel kết nối với những hành trình đậm chất khám phá, văn hóa và thiên nhiên, nơi mỗi bước chân là một trải nghiệm đáng nhớ.