Lịch sử & Kiến trúc Chợ Cồn – Ngôi chợ lâu đời giữa lòng thành phố Đà Nẵng

Chợ Cồn nằm ngay ngã tư Hùng Vương – Ông Ích Khiêm (một số tài liệu ghi thêm ngã tư Quang Trung), thuộc phường Hải Châu 1 hoặc Hải Châu 2, quận Hải Châu, TP. Đà Nẵng. Địa chỉ chính thức thường được ghi nhận là 290 Hùng Vương hoặc 318 Ông Ích Khiêm.

Chợ nằm ở vị trí đắc địa trung tâm thành phố, đối diện siêu thị Go! (trước đây là Big C), gần bến xe liên tỉnh cũ và nhiều điểm du lịch nổi tiếng như cầu Rồng, cầu sông Hàn, Bảo tàng Chăm hay Nhà thờ Con Gà. Bạn dễ dàng di chuyển đến đây bằng xe máy, taxi, Grab hoặc xe buýt. Nếu đi từ bến xe Đà Nẵng, chỉ cần rẽ vào đường Tôn Đức Thắng qua cầu vượt Ngã Ba Huế là đến. Giờ mở cửa thường từ khoảng 5-6h sáng đến 19-20h tối, khu ẩm thực hoạt động sôi nổi hơn vào buổi chiều và tối.

Chợ Cồn không hình thành một cách ngẫu nhiên mà gắn liền với quá trình đô thị hóa của thành phố Đà Nẵng. Theo các tài liệu lịch sử và nghiên cứu của Hội Khoa học Lịch sử Đà Nẵng, khu chợ này bắt đầu xuất hiện vào thập niên 1940, khi Đà Nẵng còn mang tên Tourane dưới thời Pháp thuộc. Khi đó, khu vực này chỉ là một cồn cát cao hoang vu với lau sậy, xương rồng và các lạch nước nhỏ. Sự gia tăng dân cư cùng nhu cầu trao đổi hàng hóa đã khiến người dân dựng nên những gian hàng tạm bằng tre và lều bạt, tạo nên khu chợ sơ khai đầu tiên.

Đến năm 1958, Tòa Thị chính Đà Nẵng chính thức quy hoạch và thành lập chợ với hai đình chợ ban đầu, nhằm giảm tải cho Chợ Hàn – khu chợ lâu đời nhất thành phố. Nhờ vị trí thuận lợi gần ga xe lửa và bến xe trung tâm, Chợ Cồn nhanh chóng trở thành điểm giao thương sầm uất, nơi tập kết hàng hóa từ Huế, Quảng Nam và nhiều tỉnh lân cận.

Sau năm 1975, Chợ Cồn tiếp tục giữ vai trò là trung tâm buôn bán lớn của Đà Nẵng. Đến tháng 12/1984, UBND tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng đã đầu tư xây dựng lại toàn bộ khu chợ nhân dịp kỷ niệm 10 năm giải phóng Đà Nẵng. Công trình được khánh thành vào ngày 27/3/1985 với tên gọi Trung tâm Thương nghiệp Đà Nẵng, có diện tích khoảng 14.000 m². Sau hơn 25 năm hoạt động, đến năm 2012, theo nguyện vọng của người dân, Hội đồng Nhân dân TP. Đà Nẵng quyết định khôi phục tên gọi quen thuộc Chợ Cồn.

Từ một khu chợ tạm trên cồn cát hoang sơ, Chợ Cồn ngày nay đã phát triển thành một trong những khu chợ sỉ – lẻ lớn nhất miền Trung, đồng thời trở thành biểu tượng gắn liền với sự phát triển và nhịp sống thương mại của thành phố Đà Nẵng qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Kiến trúc của Chợ Cồn Đà Nẵng là minh chứng rõ nét cho quá trình phát triển của thành phố qua từng giai đoạn lịch sử. Từ một khu chợ tạm đơn sơ trên cồn cát, nơi đây đã nhiều lần được cải tạo và mở rộng để đáp ứng nhu cầu buôn bán ngày càng tăng của người dân.

• Giai đoạn 1940 – 1950 (thời kỳ hình thành): Chợ chỉ gồm những chòi tre nứa, mái tranh dựng tạm trên nền cồn cát hoang vu. Kiến trúc đơn giản, dân dã này phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội của thời kỳ đầu hình thành.
• Giai đoạn 1960 – 1984 (mở rộng): Khu chợ dần được tu bổ kiên cố hơn với các nhà lồng lợp ngói và ki-ốt buôn bán xung quanh, nơi tập trung nhiều mặt hàng giá trị như vàng bạc, tạp hóa. Nhờ vị trí gần đường sắt và các tuyến giao thông quan trọng, không gian chợ ngày càng rộng rãi và thuận tiện hơn.
• Giai đoạn 1985 – nay (tái thiết hiện đại): Sau khi được xây dựng lại, chợ trở thành tổ hợp quy mô lớn gồm một dãy nhà chính 3 tầng dành cho bách hóa và dịch vụ, hai dãy nhà 2 tầng cho văn phòng và sạp hàng, cùng sáu khu nhà lồng cấp 4 chuyên bán thực phẩm và tạp phẩm. Tổng diện tích sử dụng khoảng 14.000 m², kết hợp giữa mô hình chợ truyền thống và trung tâm thương mại của thời kỳ đó.

Hiện nay, dù thành phố đang có kế hoạch quy hoạch và nâng cấp Chợ Cồn trong tương lai, công trình vẫn giữ nguyên kiến trúc từ năm 1985 như một dấu ấn quen thuộc, gắn liền với ký ức và đời sống thương mại của người dân Đà Nẵng.

Với quy mô hơn 2.000 gian hàng, Chợ Cồn Đà Nẵng ngày nay được xem là một trong những thiên đường mua sắm và ẩm thực sầm uất nhất của thành phố. Không chỉ phục vụ nhu cầu buôn bán của người dân địa phương, khu chợ còn trở thành điểm dừng chân quen thuộc của du khách khi muốn khám phá nhịp sống và ẩm thực đặc trưng miền Trung.

• Tầng trệt và khu lòng chợ: Đây là khu vực nhộn nhịp nhất, tập trung nhiều gian hàng bán thực phẩm tươi sống, rau củ, hải sản, thịt cá. Ngoài ra, khu ẩm thực trong nhà được bố trí gọn gàng, phục vụ các món ăn nhanh và sạch sẽ cho khách tham quan.
• Khu ẩm thực ngoài trời: Được xem là “linh hồn” của Chợ Cồn vào buổi chiều và tối. Tại đây, du khách có thể thưởng thức hàng loạt món ngon như mì Quảng, bánh xèo, bánh bèo, bún chả, ốc hút, chè sầu riêng hay kem bơ, với mức giá bình dân chỉ khoảng 15.000 – 50.000 VNĐ/món.
• Các khu vực khác: Bao gồm các gian hàng bán đồ khô và đặc sản miền Trung như mắm nêm, bánh khô mè, hải sản khô; cùng với quần áo thời trang, đồ lưu niệm, đồ gia dụng và điện tử.

So với nhiều chợ truyền thống khác, Chợ Cồn có không gian khá thoáng đãng và sạch sẽ, tạo cảm giác dễ chịu cho khách tham quan. Du khách thường lựa chọn ghé chợ vào buổi sáng để mua đặc sản hoặc buổi chiều tối để thưởng thức ẩm thực và dạo chợ. Để có trải nghiệm trọn vẹn, bạn nên giữ vé gửi xe cẩn thận và mặc cả nhẹ nhàng khi mua sắm.

Đằng sau sự nhộn nhịp của Chợ Cồn Đà Nẵng ngày nay là nhiều câu chuyện lịch sử ít người biết đến. Không chỉ là trung tâm buôn bán lâu đời, khu chợ này còn gắn liền với những dấu mốc đặc biệt trong quá khứ của thành phố – từ thời kỳ chiến tranh, hoạt động cách mạng bí mật cho đến quá trình hình thành một khu thương mại sầm uất. Những chi tiết thú vị dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về lịch sử đặc biệt của Chợ Cồn:

• Nơi từng là “địa ngục” thời Pháp: Trước khi thành chợ, cồn cát này là nơi thực dân Pháp hành hình các chiến sĩ Việt Minh một cách dã man.
• Hỗ trợ cách mạng bí mật: Nhiều tiểu thương (như bà Trần Thị Thơm) ngầm cung cấp thuốc men, thực phẩm cho vùng kháng chiến dù bị mật vụ theo dõi chặt chẽ.
• Ga xe lửa & nước sôi từ tàu hơi nước: Những năm 1960-1975, tàu hỏa dừng 45 phút tại ga Chợ Cồn để bốc dỡ hàng hóa. Người dân từng xin nước sôi từ đầu máy tàu để dùng.
• Người dân “bướng bỉnh” giữ tên cũ: Dù đổi tên Trung tâm Thương nghiệp Đà Nẵng từ 1985, người dân vẫn gọi “Chợ Cồn” suốt 27 năm, dẫn đến quyết định đổi tên chính thức năm 2012.
• Chợ đầu mối lớn nhất: Một thời là nơi cung cấp sỉ cho toàn thành phố và khu vực, góp phần hình thành khu phố thương mại sầm uất xung quanh.

Chợ Cồn, với bề dày lịch sử gần một thế kỷ, là linh hồn văn hóa và kinh tế không thể thay thế của Đà Nẵng. Từ cồn cát hoang sơ đến chợ đầu mối lớn nhất, trải qua những lần tái thiết và đổi tên, Chợ Cồn luôn khẳng định sức sống mãnh liệt của mình. Dự án quy hoạch mới đầy tham vọng, kết hợp kiến trúc 8 tầng hiện đại với khu chợ truyền thống và ẩm thực đêm, hứa hẹn sẽ đưa Chợ Cồn trở thành một biểu tượng thương mại – du lịch văn minh. Sự giao thoa giữa ký ức sâu sắc và diện mạo đổi mới này làm cho Chợ Cồn trở thành điểm đến không thể thiếu trong bất kỳ tour Chợ Cồn nào, nơi du khách có thể cảm nhận trọn vẹn nhịp đập và bản sắc của thành phố biển năng động này.