Lịch sử chùa Thiền Lâm Huế: Hành trình kiến lập và chân dung Hòa thượng Hộ Nhẫn

Chùa Thiền Lâm Huế được hình thành vào những năm 1960, đánh dấu một mốc quan trọng trong sự phát triển của Phật giáo Nam Tông tại miền Trung Việt Nam. Ban đầu, ngôi chùa chỉ là một am nhỏ đơn sơ trên đồi Quảng Tế, thuộc phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Đây là nơi Hòa thượng Hộ Nhẫn chọn để tu thiền độc cư, với lối sống giản dị, gần gũi thiên nhiên. Đến năm 1966, nhờ sự quyên góp từ Phật tử và cộng đồng địa phương, chùa được xây dựng quy mô hơn, bao gồm các công trình như chính điện, tượng Phật đứng và Phật nằm, những biểu tượng đặc trưng khiến chùa còn được gọi là "Chùa Phật Đứng - Phật Nằm".

Qua các giai đoạn phát triển, chùa Thiền Lâm đã trải qua nhiều lần trùng tu, nổi bật là năm 2014 khi được đại tu để trở nên khang trang hơn, giữ nguyên phong cách kiến trúc Nam Tông với màu sắc rực rỡ, tượng Phật điêu khắc tinh xảo và không gian thiền định yên bình. Ngày nay, chùa không chỉ là nơi thờ tự mà còn là điểm tham quan văn hóa, giúp du khách hiểu hơn về lịch sử chùa Thiền Lâm Huế và giá trị Phật giáo.

Thời kỳ những năm 1960, Phật giáo Huế đang trong giai đoạn phục hưng mạnh mẽ sau những biến động lịch sử, đặc biệt là sau thời kỳ thuộc địa Pháp và chia cắt đất nước. Huế vốn là trung tâm Phật giáo của miền Trung, với sự ảnh hưởng sâu sắc từ các dòng thiền Lâm Tế và Tào Động từ thời chúa Nguyễn. Phật giáo Nam Tông, dù không phải là dòng chính thống tại Huế lúc bấy giờ, bắt đầu được giới thiệu và phát triển nhờ các vị cao tăng du học từ Ấn Độ, Sri Lanka và Thái Lan.

Bối cảnh xã hội lúc đó đầy biến động, với phong trào Phật giáo đấu tranh cho tự do tôn giáo dưới chế độ Ngô Đình Diệm. Các ngôi chùa như Thiên Mụ, Từ Đàm trở thành trung tâm hoạt động, và sự xuất hiện của chùa Thiền Lâm đã góp phần đa dạng hóa các hệ phái Phật giáo tại Huế. Phật giáo Nam Tông nhấn mạnh vào thiền định và giới luật nghiêm ngặt, phù hợp với nhu cầu tìm kiếm sự bình an nội tâm của người dân trong thời chiến. Việc kiến lập chùa Thiền Lâm không chỉ là xây dựng một ngôi chùa mà còn là nỗ lực lan tỏa giáo lý nguyên thủy của Đức Phật đến với cộng đồng địa phương.

Người khai sơn chùa Thiền Lâm Huế chính là Hòa thượng Hộ Nhẫn (1924-2002), một bậc cao tăng nổi tiếng với đạo hạnh và nghị lực tu tập. Ngài là vị sư đã chọn mảnh đất đồi Quảng Tế để dựng am tu thiền từ năm 1958, sau khi được Giáo hội cử về trụ trì chùa Tăng Quang nhưng nhận thấy không phù hợp với lối sống độc cư. Đến năm 1960, chùa Thiền Lâm chính thức được thành lập dưới sự dẫn dắt của Ngài, trở thành một trong những ngôi chùa Nam Tông đầu tiên tại Huế.

Hòa thượng Hộ Nhẫn không chỉ là người khai sơn mà còn là trụ trì đầu tiên, dành trọn cuộc đời để phát triển chùa thành trung tâm tu học cho tăng ni và Phật tử. Sự kiên trì của Ngài đã biến một cốc lá đơn sơ thành ngôi chùa khang trang, góp phần quan trọng vào lịch sử chùa Thiền Lâm Huế.

Hành trình kiến lập chùa Thiền Lâm Huế bắt đầu từ năm 1958, khi Hòa thượng Hộ Nhẫn dựng một cốc lá nhỏ giữa rừng để tu thiền. Lúc đó, chùa chỉ là nơi độc cư, với lối sống giản dị, trì bát đầu đà. Đến năm 1960, chùa chính thức được thành lập với tên Thiền Lâm, thuộc hệ phái Nam Tông.

Giai đoạn 1966 đánh dấu bước phát triển lớn khi Phật tử quyên góp xây dựng chính điện và các tượng Phật đặc trưng. Qua những năm 1970-1980, chùa tiếp tục mở rộng, trở thành nơi tổ chức các khóa tu thiền và lễ hội Phật giáo. Đến năm 2014, chùa được đại tu toàn diện, thêm các công trình hiện đại nhưng vẫn giữ nét kiến trúc Nam Tông rực rỡ, với bảo tháp và vườn thiền yên bình. Ngày nay, chùa Thiền Lâm không chỉ là di tích lịch sử mà còn là điểm du lịch tâm linh, thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi năm.

Trong dòng chảy Phật giáo Trung Bộ, chùa Thiền Lâm Huế đóng vai trò quan trọng như một trung tâm của hệ phái Nam Tông giữa vùng đất chủ yếu theo Bắc Tông. Huế vốn là cái nôi của Phật giáo Việt Nam với các chùa cổ như Thiên Mụ hay Từ Đàm, nhưng chùa Thiền Lâm đã mang đến sự đa dạng bằng cách nhấn mạnh thiền định và giáo lý nguyên thủy. Chùa góp phần kết nối Phật giáo Huế với các hệ phái quốc tế, đặc biệt qua các khóa tu và trao đổi với tăng đoàn từ Thái Lan, Ấn Độ.

Chùa Thiền Lâm còn là nơi tổ chức các hoạt động từ thiện, giáo dục Phật pháp, giúp Phật giáo Trung Bộ phát triển bền vững. Với vị trí gần trung tâm Huế, chùa trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện đại, góp phần bảo tồn di sản văn hóa Phật giáo miền Trung.

Hòa thượng Hộ Nhẫn sinh năm 1924 tại thôn Thanh Lương, huyện Hương Trà, Thừa Thiên Huế. Năm 18 tuổi (1942), sau khi đọc sách về cuộc đời Đức Phật, Ngài tự xuất gia và xuống tóc. Ngài học đạo với các vị thầy như Hòa thượng Châu Lâm, Giới Nghiêm, và du học tại Sri Lanka, Ấn Độ từ năm 1955, thọ giới tại thạch động Pirimangalà.

Đạo nghiệp của Ngài tập trung vào thiền định, giới luật nghiêm ngặt và hoằng pháp. Ngài trụ trì nhiều chùa, nhưng nổi bật là việc kiến lập chùa Thiền Lâm. Đến năm 2002, Ngài viên tịch ở tuổi 78, để lại di sản đồ sộ cho Phật giáo Việt Nam.

Lịch sử của chùa Thiền Lâm không chỉ là câu chuyện về quá trình kiến tạo một công trình kiến trúc độc đáo, mà còn là hành trình hoằng pháp đầy tâm huyết của Hòa thượng Hộ Nhẫn. Từ một am thất nhỏ giữa đồi Quảng Tế, ngài đã gieo mầm Bồ đề, tạo nên một không gian tu học và chiêm bái mang đậm dấu ấn Phật giáo Nam tông ngay giữa lòng cố đô.

Nếu bạn mong muốn trực tiếp chiêm bái chùa Thiền Lâm, lắng nghe những câu chuyện lịch sử gắn với từng mái chùa, từng dấu tích Phật giáo, thì lựa chọn tour du lịch chùa Thiền Lâm trọn gói cùng Sovaba Travel là gợi ý lý tưởng. Các chương trình tour được thiết kế chuyên sâu, kết hợp tham quan – trải nghiệm – thuyết minh lịch sử, giúp du khách không chỉ “đi để xem” mà còn “đi để hiểu” về văn hóa và tâm linh Huế. Đây cũng là cơ hội để kết nối chùa Thiền Lâm với những điểm đến Phật giáo tiêu biểu khác trong hành trình khám phá cố đô.