Nghề làm giá đỗ truyền thống ở Lam Thủy - Quảng Trị

Nghề làm giá đỗ tại Lam Thủy đã hình thành từ hơn 200 năm trước và được gìn giữ, truyền lại qua nhiều thế hệ như một phần quan trọng trong đời sống văn hóa – ẩm thực của người dân địa phương. Từ kinh nghiệm dân gian, người dân nơi đây sớm nhận ra giá trị dinh dưỡng của hạt đậu xanh khi được ủ nảy mầm, tạo nên món ăn quen thuộc, thường xuất hiện trong các dịp lễ Tết, giỗ chạp và cưới hỏi.

Ban đầu, nghề chỉ mang tính chất tự cung tự cấp trong phạm vi gia đình và làng xóm. Tuy nhiên, theo thời gian, nghề làm giá đỗ đã dần phát triển thành nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện đời sống cho nhiều hộ dân. Đến năm 2014, UBND tỉnh Quảng Trị chính thức công nhận đây là nghề truyền thống. Cùng năm, Tổ hợp tác nghề làm giá đỗ Lam Thủy được thành lập với khoảng 25 hộ tham gia, tạo việc làm cho hơn 50 lao động, trong đó có khoảng 12 lao động thường xuyên. Mô hình này không chỉ giúp liên kết sản xuất, đảm bảo đầu ra ổn định mà còn hướng đến sản xuất an toàn, thân thiện với môi trường.

Tọa lạc bên vùng đất ven sông Vĩnh Định, Lam Thủy sở hữu nguồn nước sạch từ giếng khoan cùng điều kiện khí hậu thuận lợi, tạo nền tảng lý tưởng để duy trì và phát triển nghề thủ công truyền thống độc đáo này.

Điểm đặc biệt của giá đỗ Lam Thủy nằm ở quy trình sản xuất hoàn toàn thủ công, không sử dụng chất kích thích tăng trưởng (như 6-Benzylaminopurine thường thấy trong một số mô hình công nghiệp). Nhờ đó, sản phẩm luôn giữ được màu trắng ngần, độ giòn ngọt tự nhiên và đặc biệt an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.

Bước 1: Chọn đậu xanh chất lượng cao

Người dân ưu tiên chọn những hạt đậu xanh chắc, đều, không sâu mốc. Đậu thường được thu mua từ các vùng như Ba Lòng, Đakrông (Quảng Trị), nơi có điều kiện thổ nhưỡng phù hợp giúp hạt đậu thơm và nảy mầm tốt.

Bước 2: Ngâm và ủ đậu

Đậu được ngâm qua đêm trong nước sạch để hạt nở đều và bắt đầu nảy mầm. Trước đây, người dân sử dụng lu gốm, kết hợp bao tải và rơm để giữ độ ẩm và nhiệt tự nhiên. Hiện nay, dù có cải tiến bằng rổ tre hay thùng nhôm, phương pháp ủ truyền thống với rơm vẫn được duy trì nhằm giúp giá phát triển đồng đều, hạn chế thối đen.

Bước 3: Tưới nước định kỳ

Giá được tưới nước sạch từ giếng khoan 2 lần mỗi ngày vào sáng và chiều. Quá trình tưới nhẹ nhàng giúp hạt “hô hấp” tốt, tránh úng nước. Trung bình sau 3–4 ngày, giá sẽ đạt độ dài và chất lượng tiêu chuẩn để thu hoạch.

Bước 4: Thu hoạch và phân phối

Giá đỗ được nhổ thủ công, rửa sạch và đóng gói ngay sau thu hoạch để đảm bảo độ tươi. Sản phẩm được đưa đến các chợ địa phương như Quảng Trị, Diên Sanh, nhà hàng trong và ngoài tỉnh.

Mỗi năm, làng nghề Lam Thủy cung ứng khoảng 100–120 tấn giá đỗ, sử dụng từ 15–20 tấn đậu xanh nguyên liệu. Thành phẩm có thân trắng, rễ rõ, giòn ngọt tự nhiên và giữ được hương vị đặc trưng của làng nghề truyền thống.

Với hương vị tươi ngon, giòn ngọt tự nhiên, giá đỗ Lam Thủy không chỉ là nguyên liệu quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày mà còn góp phần tạo nên nhiều món ăn hấp dẫn, đậm đà hương vị quê nhà. Trong ẩm thực địa phương, giá đỗ Lam Thủy thường được chế biến thành nhiều món ngon như gỏi giá trộn tôm thịt thanh mát, giá xào tỏi hoặc xào lòng gà đậm vị, lẩu giá đỗ chua cay hấp dẫn hay đơn giản là ăn sống chấm mắm nhờ độ sạch và an toàn cao của sản phẩm truyền thống.

Du khách và người tiêu dùng có thể dễ dàng tìm mua giá đỗ Lam Thủy tại các chợ địa phương ở Quảng Trị hoặc liên hệ trực tiếp Tổ hợp tác sản xuất giá đỗ Lam Thủy để đảm bảo nguồn hàng chất lượng. Khi lựa chọn, nên ưu tiên những mẻ giá có màu trắng tự nhiên, thân giòn, rễ rõ và mùi thơm nhẹ, đồng thời tránh những sản phẩm trắng bất thường hoặc không có dấu hiệu sinh trưởng tự nhiên. Nhờ giữ được quy trình sản xuất truyền thống và chất lượng ổn định, giá đỗ Lam Thủy ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng và trở thành đặc sản nông sản sạch tiêu biểu của vùng đất Quảng Trị.

Giữa thời buổi cái gì cũng “tự động hóa”, người Lam Thủy vẫn giữ lấy cách làm giá bằng tay, chậm rãi mà chắc chắn. Không phải vì không biết hiện đại là gì, mà vì họ tin: thứ gì sạch từ tay, nuôi từ nước giếng, ăn từ tâm thì không bao giờ lỗi thời. Nghề làm giá Lam Thủy không quảng bá rầm rộ, không nổi bật trên bản đồ du lịch, nhưng nếu một lần ghé qua và ngồi bên rổ giá mới nhú mầm, nghe người dân kể chuyện nghề, bạn sẽ thấy: hóa ra, điều làm nên giá trị không nằm ở quy mô, mà ở sự bền lòng giữ nghề như giữ một phần quê trong mình.