Nối dài truyền thống: Lễ hội Cướp Cù mỗi lúc xuân về ở Quảng Bình

Lễ hội Cướp Cù (còn gọi là Hội Cù hay Ném Cù) là một trong những lễ hội dân gian tiêu biểu của vùng đất Quảng Bình, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống của cư dân ven sông Gianh. Không chỉ là một trò chơi dân gian, lễ hội còn là sự hòa quyện giữa tín ngưỡng, tinh thần thượng võ và đời sống cộng đồng, gửi gắm ước vọng về một năm mới quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống no đủ. Theo truyền thuyết, lễ hội có nguồn gốc từ thời nhà Trần, gắn với danh tướng Phạm Ngũ Lão. Ban đầu, trò chơi được sáng tạo nhằm rèn luyện thể lực, sự nhanh nhẹn và tinh thần đoàn kết cho quân sĩ. Trải qua nhiều thế kỷ, Cướp Cù dần trở thành nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc mỗi độ xuân về, góp phần gìn giữ truyền thống và bản sắc của các làng quê bên dòng sông Gianh.

Điểm nhấn của lễ hội là quả cù "linh hồn" của cuộc chơi. Quả cù thường được chế tác từ gốc chuối sứ già, đẽo tròn, nướng chín để tăng độ bền và độ dẻo, nặng khoảng 3–4kg, bên ngoài bọc vải hoặc giấy màu. Trò chơi diễn ra trên bãi đất hoặc bãi cát rộng, với hai cột tre cao treo rọ làm đích, tạo nên những màn tranh tài sôi nổi, đầy kịch tính.

Cướp cù không chỉ là cuộc tranh tài mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, sức mạnh tập thể và niềm tin vào một năm mới an lành, sung túc. Tiếng hò reo cổ vũ, tiếng trống giục giã, tiếng cười giòn tan hòa lẫn vào nhau, tạo nên một bức tranh xuân vừa náo nhiệt vừa mộc mạc, đậm đà bản sắc quê hương.

Mỗi độ xuân về, Đình làng Tượng Sơn (phường Quảng Long, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình cũ) lại trở thành tâm điểm của Lễ hội Cướp Cù. Ngôi đình cổ – Di tích lịch sử cấp Quốc gia, không chỉ là nơi lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống mà còn là không gian để hàng nghìn người dân từ khắp vùng hai bờ sông Gianh cùng hội tụ, hòa mình vào bầu không khí náo nhiệt của lễ hội đầu năm.

Không chỉ ở Ba Đồn, nét đẹp văn hóa này còn được gìn giữ tại các làng An Mỹ và Cẩm Phổ (xã Gio Mỹ, huyện Gio Linh, Quảng Trị). Trên những đồi cát vàng trải dài, giữa tiếng gió biển và nhịp trống rộn ràng, lễ hội diễn ra sôi động, tái hiện tinh thần thượng võ và sự gắn kết cộng đồng đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đến với Lễ hội Cướp Cù, du khách không chỉ được hòa mình vào không khí tưng bừng của một lễ hội dân gian độc đáo mà còn có cơ hội khám phá vẻ đẹp của vùng đất bên dòng sông Gianh cùng nhiều di tích lịch sử, văn hóa đặc sắc của Quảng Bình và Quảng Trị, tạo nên một hành trình vừa giàu trải nghiệm, vừa đậm giá trị truyền thống.

Lễ hội Cướp Cù thường được tổ chức vào mùng 7 tháng Giêng âm lịch, thời điểm khai hạ đầu năm, đánh dấu sự khởi đầu của một mùa lao động mới. Tại một số địa phương, lễ hội có thể diễn ra sớm hơn, vào mùng 4 Tết, tùy theo phong tục và truyền thống của từng làng. Sau những ngày Tết đoàn viên, khi nhịp sống còn ngập tràn không khí xuân, người dân cùng nhau tụ hội để dâng hương cầu bình an, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và một năm mới nhiều may mắn.

Lễ hội gồm hai phần chính:

• Phần lễ: Diễn ra vào buổi sáng tại đình làng với các nghi thức dâng hương, tế lễ trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân và Thành hoàng làng.

• Phần hội: Bắt đầu vào buổi chiều với trò Cướp Cù sôi động cùng nhiều hoạt động dân gian đặc sắc như hội vật, múa lân và các trò chơi truyền thống, tạo nên không khí rộn ràng, náo nhiệt khắp làng quê.

Do lịch tổ chức có thể thay đổi theo từng năm và từng địa phương, du khách nên cập nhật thông tin từ chính quyền địa phương hoặc ban tổ chức trước khi lên kế hoạch tham dự để có trải nghiệm trọn vẹn nhất.

Lễ hội Cướp Cù được tổ chức với hai phần chính: phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi động, tạo nên không gian văn hóa đậm đà bản sắc của người dân vùng sông Gianh. Lễ hội chia thành hai phần chính:

1. Phần lễ: Các cụ cao niên mặc trang phục truyền thống dâng hương, tế trời đất và Thành hoàng làng. Tiếp theo là các màn múa quyền, múa roi, múa đao, kiếm, tái hiện tinh thần thượng võ. Ba quả cù được đặt trên bàn thờ để cầu phúc.

2. Phần hội:

   • Cướp Cù: Điểm nhấn chính. Hai đội (thường không giới hạn số lượng, gồm nam nữ, già trẻ, thậm chí du khách) tranh giành quả cù trên sân cát rộng (khoảng 150-200m). Mục tiêu là ném quả cù vào rọ tre treo trên cây tre cao 5-10m. Tiếng trống, reo hò vang vọng, không khí kịch tính và vui tươi.

   • Hội vật: Các đô vật thi đấu ở nhiều hạng cân.

Bên cạnh Cướp Cù, lễ hội còn có nhiều hoạt động hấp dẫn như hội vật truyền thống, các trò chơi dân gian, giao lưu văn nghệ và thưởng thức ẩm thực địa phương, mang đến trải nghiệm phong phú cho người dân và du khách.

Điều làm nên giá trị của Lễ hội Cướp Cù không nằm ở việc phân định thắng thua, mà ở tinh thần đoàn kết, gắn bó và sẻ chia. Mỗi người tham gia đều góp phần tạo nên không khí rộn ràng của ngày hội đầu xuân, cùng gửi gắm niềm tin vào một năm mới bình an, hạnh phúc và đủ đầy.

Không chỉ là một trò chơi dân gian đầu xuân, Lễ hội Cướp Cù còn là biểu tượng của đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần cộng đồng của người dân Quảng Bình. Qua bao thế hệ, lễ hội vẫn được gìn giữ như một cách để kết nối quá khứ với hiện tại, đồng thời gửi gắm những ước vọng tốt đẹp cho năm mới. Người dân tin rằng, việc cướp được quả cù và ném trúng rọ sẽ đem lại may mắn, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no và bình an cho cả cộng đồng. Chính vì vậy, mỗi tiếng trống hội, mỗi pha tranh cù đều chất chứa niềm hy vọng về một năm mới đủ đầy.

Bên cạnh đó, lễ hội còn là không gian gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Những màn tranh tài không chỉ đòi hỏi sức khỏe, sự nhanh nhẹn và khéo léo mà còn đề cao tinh thần đoàn kết, tính kỷ luật và sự phối hợp giữa các thành viên. Đây cũng là dịp để thế hệ trẻ hiểu hơn về phong tục quê hương, góp phần bảo tồn những nét đẹp văn hóa dân gian trước nhịp sống hiện đại.

Lễ hội Cướp Cù còn đóng vai trò quan trọng trong việc gắn kết cộng đồng. Mỗi mùa lễ hội là dịp người dân xa quê trở về đoàn tụ, cùng nhau tham gia các hoạt động truyền thống và đón xuân trong không khí rộn ràng. Đồng thời, lễ hội cũng thu hút đông đảo du khách đến trải nghiệm, góp phần quảng bá văn hóa địa phương và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.

Có những lễ hội không chỉ mang đến niềm vui ngày xuân, mà còn lưu giữ ký ức và tâm hồn của cả một vùng quê. Lễ hội Cướp Cù chính là một trong những di sản văn hóa như thế. Qua từng tiếng trống hội, từng bước chân tranh cù và từng nụ cười rạng rỡ của người dân, lễ hội tiếp tục nối dài mạch nguồn truyền thống, để những giá trị tốt đẹp của cha ông không ngừng được gìn giữ và lan tỏa. Mỗi mùa xuân, nếu ghé Quảng Bình, hãy một lần hòa mình vào không khí sôi động của Lễ hội Cướp Cù. Đó không chỉ là chuyến đi khám phá văn hóa, mà còn là hành trình tìm về những giá trị bền vững đã làm nên bản sắc của vùng đất đầy nắng gió này.