Rượu Kim Long: Vang danh hương vị truyền thống Quảng Trị

Rượu Kim Long có nguồn gốc từ làng Kim Long, xã Hải Quế, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị – một vùng đất ven biển với lịch sử hơn 600 năm. Nghề nấu rượu tại đây ra đời cách đây khoảng 200 năm, từ thời phong kiến, và nhanh chóng nổi tiếng nhờ hương vị vượt trội. Theo sách "Đại Nam Nhất Thống Chí" (quyển 8, mục "Thổ sản") thời vua Tự Đức, rượu Kim Long được đánh giá là "ngon hơn hết" so với các loại rượu khác ở Quảng Trị.

Vào thời Pháp thuộc (đầu thế kỷ 20), thực dân Pháp đã khảo sát nguồn nước tại các làng miền Trung và chọn Kim Long để lập hãng rượu Xika (hay Xikar), độc quyền sản xuất. Họ chuyển các lò nấu dân gian vào nhà máy, cấm nấu rượu lậu để thu thuế, và xuất khẩu rượu sang Pháp cũng như nhiều nước châu Âu. Tuy nhiên, khi mang công nghệ và dụng cụ về Pháp, họ thất bại vì không tái tạo được hương vị, bí quyết nằm ở nguồn nước "long mạch" đặc biệt chỉ có tại làng Kim Long. Đến năm 1946, dân làng nổi dậy đập phá hãng rượu để giành tự do sản xuất. Ngày nay, rượu Kim Long được phục hồi và phát triển, với Công ty TNHH Xika (thành lập năm 1996) kết hợp truyền thống và hiện đại, xuất khẩu sang Lào, Thái Lan.

Truyền thuyết dân gian còn kể rằng rượu Kim Long bắt nguồn từ hoàng tử Kim Long (Rồng Vàng) – con út Ngọc Hoàng, mang công thức rượu Tiên từ thiên đình xuống giúp dân chúng hòa hợp. Dù huyền thoại hay sự thật, lịch sử đã khẳng định vị thế của rượu này như một di sản văn hóa.

Rượu Kim Long nổi tiếng bởi vị cay nồng đượm, hương thơm thanh tao và hậu vị ngọt nhẹ, khiến người thưởng thức “tỉnh mà say, say mà tỉnh”. Điều gì đã làm nên sự khác biệt của loại rượu này? Câu trả lời nằm ở ba yếu tố chính: nguồn nước, nguyên liệu và phương pháp nấu rượu truyền thống.

Nguồn nước đặc biệt

Nguồn nước ở làng Kim Long được xem là “linh hồn” của rượu. Nước giếng tự nhiên tại đây chứa khoáng chất đặc trưng, không nơi nào có được. Thực dân Pháp từng thử nghiệm nấu rượu Kim Long ở nhiều nơi khác, nhưng không thể tái tạo được hương vị chuẩn, minh chứng rằng nước ở Kim Long là yếu tố không thể thay thế.

Nguyên liệu tinh tế

Rượu Kim Long chủ yếu được nấu từ gạo địa phương, gạo đỏ và gạo thảo dược. Gạo được chọn lọc kỹ lưỡng, đảm bảo chất lượng cao nhất. Men rượu cũng là một bí mật gia truyền, được chế biến từ 18 vị thuốc Bắc, bột gạo, bột riềng và men mồi, kết hợp với kỹ thuật ủ men phù hợp với thời tiết địa phương. Dù ngày nay men không còn được làm tại chỗ, người dân Kim Long vẫn điều chỉnh để giữ được chất lượng độc quyền.

Phương pháp nấu truyền thống

Quy trình nấu rượu Kim Long là một nghệ thuật. Gạo được ngâm ủ liên tục trong 5-7 ngày để lên men, sau đó chưng cất bằng phương pháp “thủy thượng” trong nồi đồng. Nồi đồng giúp giữ vị cay nồng đặc trưng, còn lao gỗ chứa nước lạnh phía trên giúp ngưng tụ hơi rượu, tạo nên những giọt rượu trong vắt, không chứa độc tố. Củi phi lao (cây dương) được dùng để đun, đảm bảo lửa đều và nhiệt độ ổn định, góp phần tạo nên chất lượng hảo hạng.

Mỗi mẻ rượu chỉ cho ra khoảng 1-2 lít từ 3kg gạo, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Rượu sau khi nấu xong thường được ngâm trong hồ nước lạnh để làm dịu và tăng độ thơm ngon trước khi phân phối. Kết quả là một loại rượu có nồng độ khoảng 45-50 độ, trong veo như nước mưa, thơm nồng, cay đượm và ngọt hậu.

Ngày nay, rượu Kim Long không chỉ dừng lại ở rượu gạo truyền thống mà còn phát triển thêm nhiều biến thể để đáp ứng thị hiếu người dùng:

• Rượu gạo: Loại rượu kinh điển, được nấu từ gạo Khang Dân, mang hương vị cay nồng, trong vắt, giá khoảng 35.000 VNĐ/lít.
• Rượu nếp: Thơm hơn, ngọt hơn, phù hợp với những ai yêu thích vị đậm đà, giá khoảng 45.000 VNĐ/lít.
• Rượu gạo đỏ: Sử dụng gạo đỏ đặc sản của vùng, mang màu sắc và hương vị độc đáo, giá khoảng 75.000 VNĐ/lít.
• Rượu thảo dược: Kết hợp gạo thảo dược, tốt cho sức khỏe, được ưa chuộng bởi những người tìm kiếm sản phẩm bổ dưỡng.
• Rượu Bổ: Như rượu sâm, rượu rắn, rượu tắc kè, sử dụng nguyên liệu quý từ nhiều vùng, ví dụ như rắn từ làng Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc.

Những dòng rượu này không chỉ đa dạng về hương vị mà còn mang giá trị văn hóa, phù hợp làm quà tặng hoặc thưởng thức trong những dịp đặc biệt. Rượu Kim Long không chỉ là một sản phẩm ẩm thực mà còn là biểu tượng văn hóa của Quảng Trị. Với hơn 700 hộ gia đình tại làng Kim Long tham gia nấu rượu, sản lượng mỗi ngày đạt khoảng 1.500 lít, tất cả đều được chưng cất thủ công, đảm bảo chất lượng nguyên bản. Rượu Kim Long còn được xếp vào “Tứ đại danh tửu” của Việt Nam, bên cạnh rượu Làng Vân (Bắc Giang), Bàu Đá (Bình Định) và Gò Đen (Long An).

Để tận hưởng trọn vẹn, hãy rót rượu vào chén nhỏ, bạn sẽ thấy sủi tăm lăn tăn đậu bên thành chén mà không tan ngay.  Uống lạnh là lý tưởng: Thả bình rượu xuống giếng sâu hoặc hồ nước để làm mát, mang lại vị dịu dàng, thơm ngon. Uống 3-5 chén sẽ cảm nhận tê mê đầu lưỡi, lâng lâng say mà không nhức đầu.

Kết hợp với mồi dân dã như mực khô đốt lửa, rượu sẽ cháy lan điệu đàng, không bốc như rượu pha cồn. Ngoài uống trực tiếp, dùng rượu 50 độ để ngâm thuốc Bắc, động vật quý (rắn, sâm), hoặc pha với riềng xoa bóp trị đau nhức, đặc biệt hữu ích cho phụ nữ sau sinh. 

Lưu ý: Uống có chừng mực để giữ sức khỏe và tận hưởng "mảnh hồn làng" này.

Để mua rượu Kim Long chính hãng, hãy đến trực tiếp làng Kim Long, xã Hải Quế, huyện Hải Lăng, Quảng Trị, nơi bạn có thể tham quan lò nấu và mua từ các hộ dân. 

• Miền Trung (Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi): SĐT 0977.133.235.
• Online: Trang web ruoukimlong.com hoặc thienphuoc.com, giao hàng tận nơi.

Rượu Kim Long không phải để uống say, mà để nhâm nhi, để cảm nhận sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa con người và thiên nhiên. Như câu thơ của Trần Kim: “Chén rượu Kim Long nâng để nhớ/ Quê hương kết nối vạn trùng dương”, mỗi giọt rượu là một câu chuyện, một ký ức, một niềm tự hào của người Quảng Trị.

Rượu Kim Long không chỉ là một đặc sản, mà là linh hồn của Quảng Trị, là câu chuyện về sự kiên trì gìn giữ truyền thống giữa bao biến cố lịch sử. Mỗi giọt rượu là kết tinh của nguồn nước quý, bàn tay khéo léo của người thợ, và tình yêu quê hương của người dân Kim Long. Nếu có dịp ghé thăm Quảng Trị, đừng quên thưởng thức một chén rượu Kim Long, để cảm nhận vị cay nồng, hương thơm thanh tao, và cả những giá trị văn hóa sâu sắc mà nó mang lại.