Vì sao chùa Từ Hiếu được gọi là “chùa của thái giám”? Câu chuyện ít người biết

Chùa Từ Hiếu được gọi là “chùa của thái giám” xuất phát từ sự đóng góp to lớn của các quan thái giám triều Nguyễn trong việc xây dựng và bảo trợ ngôi chùa. Theo các tài liệu lịch sử, vào thế kỷ 19, dưới thời vua Thiệu Trị và Tự Đức, các thái giám – những người bị thiến để phục vụ trong cung cấm, đã quyên góp tiền bạc và công sức để trùng tu và mở rộng chùa. Họ không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn coi chùa như nơi nương náu tinh thần cuối đời, vì cuộc sống của họ đầy cô độc, không vợ con, không dòng dõi.

Người Pháp, khi chiếm đóng Việt Nam, đã gọi chùa là "Pagode des Eunuques" (chùa của thái giám) vì nhận thấy sự gắn bó đặc biệt này. Cụ thể, vào năm 1893 dưới thời vua Thành Thái, thái giám Nguyễn Văn Tường đã khởi xướng việc quyên góp để xây dựng nghĩa địa riêng cho đồng nghiệp, biến chùa thành nơi an nghỉ vĩnh viễn của họ.  Ngày nay, danh xưng này vẫn được lưu truyền, nhấn mạnh giá trị lịch sử độc đáo của chùa Từ Hiếu, nơi lưu giữ bi kịch của một lớp người bị xã hội phong kiến đẩy vào cảnh éo le.

Dưới triều Nguyễn (1802-1945), thái giám là lớp người đặc biệt, bị thiến từ nhỏ để phục vụ hậu cung, đảm bảo sự trung thành tuyệt đối với hoàng đế. Họ chủ yếu được tuyển từ hai nguồn: tự nguyện thiến để vào cung kiếm sống (thường từ nông dân nghèo) hoặc bị bắt từ các vùng biên giới. Cuộc đời họ đầy bi kịch: giàu có nhưng cô độc, không vợ con, và lo lắng về hậu sự vì không có người thờ cúng.

Câu chuyện gắn bó với chùa Từ Hiếu bắt đầu từ thái giám Châu Phước Năng. Khoảng năm 1848 dưới thời vua Tự Đức, ông đứng ra quyên góp từ đồng nghiệp và nhân dân để trùng tu chùa, biến thảo am thành ngôi cổ tự khang trang. Lý do sâu xa là họ muốn có nơi an nghỉ, tránh cảnh "hồn ma vất vưởng" sau khi chết. Nhiều thái giám như Nguyễn Văn Tường, Mai Văn Hoan đã xuất gia hoặc làm đệ tử tại gia, tìm bình yên tinh thần ở chùa.

Đến năm 1893, họ chính thức xây nghĩa địa riêng trong khuôn viên chùa. Đây là nơi an táng khoảng 24-25 thái giám, bao gồm cả những vị cuối cùng như giám Đồng, giám Tuần và giám Đề sau khi triều Nguyễn sụp đổ. Câu chuyện này không chỉ phản ánh số phận éo le mà còn thể hiện sự khôn ngoan của họ trong việc tìm điểm tựa cuối đời, biến chùa Từ Hiếu thành biểu tượng của lòng từ bi Phật giáo.

Nghĩa địa thái giám tại chùa Từ Hiếu là địa điểm độc nhất vô nhị ở Việt Nam, nằm bên phải chánh điện, cách khoảng 50m, với diện tích gần 1.000m² và tường bao cao 1,5m. Đây là nơi an nghỉ của hơn 24 thái giám triều Nguyễn, được xây dựng từ năm 1893 dưới sự khởi xướng của thái giám Nguyễn Văn Tường.

Điều đặc biệt nhất là cách sắp xếp mộ theo cấp bậc: bậc trên cùng dành cho thái giám Châu Phước Năng – người đóng góp nhiều nhất, mộ to hơn và nằm ở vị trí trung tâm. Các mộ còn lại hình chữ nhật đơn giản, chỉ khắc tên, năm sinh mất, không có bia mộ chi tiết hay tượng trưng cho gia đình, phản ánh cuộc đời cô độc của họ. Mộ phần được chia thành ba cấp, tượng trưng cho địa vị trong cung đình.

Nghĩa địa không chỉ là nơi chôn cất mà còn lưu giữ bi kịch lịch sử: nhiều thái giám chôn kèm "của quý" bị thiến để "toàn vẹn" sau khi chết. Dù bị ngành du lịch "lãng quên" một thời, nay nó trở thành điểm tham quan thu hút du khách tò mò về lịch sử phong kiến. So với các nghĩa địa khác, nơi đây mang giá trị nhân văn sâu sắc, nhắc nhở về sự bất công xã hội xưa.

Đối với các thái giám triều Nguyễn, chùa Từ Hiếu không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là điểm tựa tinh thần quan trọng nhất trong cuộc đời đầy bất hạnh. Bị xã hội kỳ thị, không gia đình, họ tìm đến Phật giáo để xoa dịu nỗi cô đơn. Chùa trở thành nơi họ xuất gia, tu hành hoặc làm đệ tử tại gia, học giáo lý để vượt qua bi kịch thân phận.

Vai trò lớn nhất là mang lại bình yên cuối đời. Họ quyên góp xây chùa để đảm bảo có nơi an nghỉ, được tăng đoàn thờ cúng sau khi mất, điều mà gia đình ruột thịt không làm được. Hòa thượng Nhất Định và các đệ tử như Hải Thiệu Cương Kỷ đã đón nhận họ, coi như con cái tinh thần. Chùa còn tổ chức các nghi lễ cầu siêu, giúp họ tin vào kiếp sau tốt đẹp hơn. Ngày nay, chùa Từ Hiếu vẫn là biểu tượng của lòng từ bi, nơi du khách có thể cảm nhận giá trị nhân văn sâu sắc từ lịch sử này.

Để chuyến tham quan chùa Từ Hiếu diễn ra trọn vẹn và ý nghĩa hơn, đặc biệt với những ai lần đầu ghé thăm, bạn có thể tham khảo các thông tin sau:

• Vị trí và cách di chuyển: Chùa Từ Hiếu nằm cách trung tâm TP. Huế khoảng 5 km, tại thôn Dương Xuân Thượng III, phường Thủy Xuân. Từ cầu Trường Tiền, bạn có thể đi xe máy, taxi hoặc xe đạp theo đường Lê Ngô Cát, thời gian di chuyển khoảng 20 phút.
• Vé tham quan: Chùa không thu vé vào cửa. Tuy nhiên, du khách có thể ủng hộ quỹ chùa tùy tâm để góp phần gìn giữ cảnh quan và hoạt động của chùa.
• Thời điểm nên đi: Thời gian thích hợp nhất là mùa xuân (tháng 2–4) hoặc mùa thu (tháng 9–11), khi thời tiết Huế dễ chịu. Trong ngày, nên đến vào buổi sáng sớm (7–9h) hoặc chiều muộn (15–17h) để tránh nắng và cảm nhận không gian thanh tịnh.
• Trang phục và ứng xử: Nên mặc quần dài, áo kín đáo, giữ thái độ nhẹ nhàng, nói chuyện nhỏ và không chụp ảnh tại khu vực thờ tự khi chưa được cho phép.

Để trải nghiệm thêm trọn vẹn, Sovaba Travel gợi ý bạn tour tham quan chùa Từ Hiếu kết hợp đạp xe Làng Thủy Biều, một chuyến đi nhẹ nhàng nhưng đầy thi vị, đưa bạn len lỏi qua những con đường làng xanh mát, thưởng thức hương vị đặc sản và cảm nhận nét đẹp đời thường của Huế. Đây chính là cách để vừa tìm hiểu lịch sử, vừa hòa mình vào nhịp sống văn hóa của vùng đất Cố đô.