Nhà thờ Tam Tòa là một trong những nhà thờ Công giáo cổ nhất tại Quảng Bình, được xây dựng năm 1886 theo lối kiến trúc Bồ Đào Nha. Ban đầu, đây là nơi sinh hoạt tôn giáo của giáo xứ Tam Tòa, vốn có nguồn gốc từ xứ đạo Đông Hải – một trong những xứ đạo đầu tiên của Công giáo Việt Nam. Năm 1940, nhà thờ được tu sửa khang trang hơn, trở thành một trong những nhà thờ đẹp nhất Việt Nam thời bấy giờ. 

Tuy nhiên, trong Chiến tranh Việt Nam, nhà thờ bị không quân Mỹ đánh phá nặng nề, đặc biệt là trận bom ngày 11/2/1965, khiến toàn bộ công trình bị san phẳng, chỉ còn lại tháp chuông đổ nát với những vết đạn chi chít.  Năm 1997, tháp chuông được công nhận là Di tích văn hóa lịch sử cấp tỉnh và Chứng tích tội ác chiến tranh, nhằm giáo dục thế hệ trẻ về những mất mát của dân tộc.

Ngày nay, di tích nhà thờ Tam Tòa cũ (tháp chuông) vẫn được bảo tồn nguyên vẹn bên sông Nhật Lệ, thu hút du khách yêu thích lịch sử. Bên cạnh đó, nhà thờ Tam Tòa mới được khánh thành năm 2023 tại đường Phạm Văn Đồng, phường Nam Lý, với kiến trúc đá hiện đại, sử dụng hơn 1.000 khối đá tự nhiên, kết hợp phong cách Gothic châu Âu và hiện đại.   Nơi đây không chỉ là địa điểm sinh hoạt tôn giáo mà còn là điểm check-in hấp dẫn cho du khách.

Sau khi chiến tranh kết thúc và Việt Nam thống nhất, nhà thờ Tam Tòa cũ, dù đã bị tàn phá nặng nề, vẫn được chính quyền giữ lại như một chứng tích lịch sử, minh chứng cho sự khốc liệt của chiến tranh và những mất mát mà Quảng Bình phải gánh chịu. Tuy nhiên, do nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng Công giáo tại địa phương, vào ngày 20 tháng 7 năm 2009, khoảng 200 giáo dân đã tự ý đưa nguyên vật liệu đến khu vực di tích để tổ chức xây dựng lại nhà thờ. Khi chính quyền thành phố Đồng Hới đến hiện trường yêu cầu dừng việc xây dựng trái phép, giữa hai bên đã xảy ra xô xát, làm bị thương hai cảnh sát. Ngay ngày hôm sau, Công an thành phố Đồng Hới đã khởi tố và bắt giữ bảy người liên quan để điều tra về hành vi gây rối trật tự công cộng.  

Trước những tranh chấp này, vào ngày 17 tháng 8 năm 2009, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình, ông Bùi Xuân Ngẫu, đã ký quyết định số 137/TB-UBND về việc tu bổ khuôn viên chứng tích chiến tranh của tháp chuông Nhà thờ Tam Tòa, chính thức xác lập vị trí của phế tích nhà thờ cũ như một di tích lịch sử thay vì một nơi thờ phụng tôn giáo. Để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của giáo dân, ngày 21 tháng 4 năm 2016, sau gần 7 năm kể từ sự kiện tranh chấp, một nhà thờ Tam Tòa mới đã được khởi công xây dựng trên khu đất do UBND tỉnh Quảng Bình cấp tại đường Phạm Văn Đồng, phường Nam Lý, trung tâm thành phố Đồng Hới, cách phế tích nhà thờ cũ khoảng 3 km. Nhà thờ mới này trở thành nơi sinh hoạt tôn giáo chính thức của giáo xứ Tam Tòa ngày nay, trong khi nhà thờ cũ vẫn được giữ lại như một chứng tích lịch sử để nhắc nhở thế hệ sau về những đau thương của chiến tranh.  

Chính vì vậy, hiện nay tại Quảng Bình tồn tại hai nhà thờ Tam Tòa, một là di tích Nhà thờ Tam Tòa cũ ở bờ sông Nhật Lệ, nơi chỉ còn lại tháp chuông đổ nát, và hai là nhà thờ Tam Tòa mới, nơi phục vụ hoạt động tôn giáo của giáo dân Công giáo trong khu vực.

Di tích nhà thờ Tam Tòa cũ nằm tại đường Nguyễn Du, thành phố Đồng Hới, Quảng Bình cũ, ngay trung tâm thành phố, bên sông Nhật Lệ thơ mộng. Nhà thờ mới cách đó khoảng 3km, tại đường Phạm Văn Đồng, phường Nam Lý.

Từ Đồng Hới

• Xe máy hoặc taxi: Chỉ cách sân bay Đồng Hới 7km và ga Đồng Hới 2km. Thuê xe máy giá 130.000 - 200.000 VNĐ/ngày tại các điểm như QBTravel. Từ trung tâm, đi theo đường Trần Hưng Đạo rồi rẽ phải vào Nguyễn Du.
• Xe buýt: Sử dụng xe buýt công cộng giá rẻ để di chuyển nội thành.

Với vị trí thuận lợi ngay trung tâm thành phố, du khách có nhiều lựa chọn phương tiện để di chuyển đến di tích này một cách dễ dàng.  

Tọa lạc ngay bên dòng Nhật Lệ thơ mộng, di tích Nhà thờ Tam Tòa vẫn sừng sững giữa không gian tĩnh lặng, mang trong mình những dấu tích thời gian và chiến tranh. Ngôi thánh đường cũ cao khoảng 10m, dù chỉ còn lại phần tháp chuông nhưng vẫn đủ để gợi lên hình ảnh một công trình kiến trúc Bồ Đào Nha từng nguy nga, tráng lệ. Những bức tường đổ nát loang lổ dấu tích bom đạn, những viên gạch nứt vỡ, chi chít vết đạn trên tháp chuông như lời nhắc nhở về những năm tháng khốc liệt của chiến tranh.  

Xung quanh di tích được rào cẩn thận để bảo tồn, nhưng không vì thế mà mất đi vẻ cổ kính vốn có. Khuôn viên được tô điểm bởi những luống hoa viền, tạo nên sự đối lập giữa sắc màu tươi mới của thiên nhiên và gam màu xám trầm mặc của nhà thờ cũ. Những dây leo xanh mướt len lỏi trên đỉnh tháp chuông, như một biểu tượng của sự sống vươn lên từ tàn tích đổ nát. Ngay phía trước nhà thờ, một tấm bia đá khắc bằng hai ngôn ngữ ghi lại những thông tin cơ bản về di tích, giúp du khách hiểu thêm về giá trị lịch sử mà nơi đây lưu giữ. Giữa không gian yên bình bên bờ sông Nhật Lệ, Nhà thờ Tam Tòa cũ không chỉ là một điểm tham quan mà còn là chứng nhân của thời gian, một biểu tượng về lòng kiên cường và những ký ức không bao giờ phai nhạt.

Khi ghé thăm Nhà thờ Tam Tòa, du khách không chỉ tìm hiểu về một di tích lịch sử đặc biệt mà còn có thể trải nghiệm nhiều hoạt động thú vị quanh khu vực này.

• Tham quan di tích Tam Tòa cũ: Chiêm ngưỡng tháp chuông cổ cao hơn 10m, tìm hiểu câu chuyện lịch sử qua các bảng thông tin và chụp ảnh trong không gian yên bình bên sông Nhật Lệ.
• Khám phá Nhà thờ Tam Tòa mới: Công trình mới nổi bật với kiến trúc đá hiện đại, khuôn viên rộng khoảng 2.000m², thích hợp tham quan, chụp ảnh và tìm hiểu đời sống tôn giáo địa phương.

Các điểm gần đó:

• Quảng trường Hồ Chí Minh (cách ~1km) 
• Bảo tàng Quảng Bình (cách ~2km) 
• Bãi biển Nhật Lệ (cách 3–5km) 
• Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (cách ~40km) 

Ngoài ra, du khách có thể thuê xe đạp, xe máy để khám phá Đồng Hới hoặc tham gia city tour có hướng dẫn viên để hiểu thêm về văn hóa và lịch sử địa phương. 

Để có một chuyến tham quan trọn vẹn và ý nghĩa tại di tích Nhà thờ Tam Tòa, du khách cần lưu ý một số điều sau:  

• Tôn trọng không gian di tích: Đây là chứng tích lịch sử quan trọng, vì vậy du khách nên giữ gìn trật tự, không leo trèo lên tháp chuông hay chạm vào những phần di tích dễ bị hư hại.  
• Trang phục phù hợp: Dù không còn là nơi hành lễ, nhưng Nhà thờ Tam Tòa vẫn mang giá trị tôn giáo và lịch sử, du khách nên ăn mặc lịch sự, tránh trang phục quá ngắn hoặc phản cảm.  
• Không vứt rác bừa bãi: Khuôn viên di tích được bảo tồn cẩn thận, vì vậy hãy có ý thức giữ gìn vệ sinh chung, bỏ rác đúng nơi quy định.  
• Chụp ảnh có ý thức: Du khách được phép chụp ảnh thoải mái nhưng cần lưu ý không xâm phạm khu vực rào bảo vệ hoặc có hành động phản cảm trong khuôn viên di tích.  

Khám phá Nhà thờ Tam Tòa không chỉ là hành trình tìm về một di tích lịch sử ý nghĩa mà còn là cơ hội để cảm nhận nét đẹp bình dị của Quảng Bình. Hy vọng cẩm nang du lịch tự túc này từ Sovaba Travel sẽ giúp bạn có một chuyến đi suôn sẻ, trọn vẹn và nhiều trải nghiệm đáng nhớ và nếu bạn cần một chuyến đi không vướng bận lịch trình hay các địa điểm di chuyển, hãy để sovaba travel đồng hành cùng bạn trong những tour tham quan di tích Tam Tòa trọn gói, được thiết kế riêng để bạn có thể tận hưởng mọi khoảnh khắc mà không cần lo lắng bất cứ điều gì.