Sông Thạch Hãn dài khoảng 155 km, bắt nguồn từ dãy Trường Sơn, chảy qua nhiều huyện của Quảng Trị trước khi đổ ra Biển Đông qua Cửa Việt. Trong chiến tranh, đặc biệt là Chiến dịch Xuân - Hè 1972, con sông trở thành “dòng sông hoa đỏ” – chứng kiến biết bao hy sinh anh dũng.
Đỉnh điểm là 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị (từ 28/6/1972 đến 16/9/1972). Thị xã và Thành Cổ Quảng Trị nằm ngay bên bờ sông trở thành “túi bom” khốc liệt. Quân và dân ta phải đối mặt với mật độ bom đạn khủng khiếp (hàng trăm nghìn tấn bom đạn), nhưng vẫn kiên cường bám trụ, bám sông, bám cầu để tiếp tế và giữ vững vị trí chiến lược.
Hàng ngàn chiến sĩ, phần lớn ở độ tuổi đôi mươi, đã ngã xuống khi vượt sông dưới mưa bom bão đạn. Nhiều người vĩnh viễn nằm lại dưới đáy sông Thạch Hãn. Cựu chiến binh Lê Bá Dương (nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh) đã sáng tác bài thơ bất hủ khi thả hoa viếng đồng đội:
Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có tuổi đôi mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm
Bài thơ không chỉ là lời tiễn biệt những người đồng đội đã hy sinh, mà còn trở thành biểu tượng thiêng liêng về lòng yêu nước, sự quả cảm và ký ức không thể phai mờ của một thế hệ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho độc lập dân tộc.
