Đài tưởng niệm trung tâm thành cổ Quảng Trị – Biểu tượng tưởng niệm liệt sĩ

Lịch sử của đài tưởng niệm gắn liền với Thành cổ Quảng Trị, một công trình được xây dựng từ năm 1809 dưới thời vua Gia Long, ban đầu bằng đất, và hoàn thiện bằng gạch vào năm 1837 dưới triều vua Minh Mạng theo lối kiến trúc Vauban – kiểu thành phòng thủ châu Âu. Thành từng là trung tâm hành chính, chính trị và quân sự của tỉnh Quảng Trị trong suốt 135 năm. Tuy nhiên, đỉnh cao lịch sử là cuộc chiến 81 ngày đêm khốc liệt năm 1972, khi hàng ngàn chiến sĩ hy sinh để bảo vệ Thành cổ trong Mùa hè đỏ lửa.

Sau chiến tranh, từ tháng 2/1992, Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đầu tư tôn tạo Thành cổ, bao gồm việc xây dựng đài tưởng niệm trung tâm như một phần của công viên tưởng niệm. Đài được hoàn thành để ghi dấu ấn 81 ngày đêm, trở thành biểu tượng của sự tưởng nhớ và biết ơn đối với các anh hùng liệt sĩ. Đến nay, toàn bộ quần thể đã được hoàn thiện với các hạng mục như nhà bảo tàng, bia tưởng niệm và khu trưng bày ngoài trời.

Đài tưởng niệm trung tâm thành cổ Quảng Trị mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc, là ngôi mộ chung cho hàng ngàn chiến sĩ đã ngã xuống trong cuộc chiến 81 ngày đêm năm 1972. Nơi đây không chỉ minh chứng cho tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam mà còn giáo dục truyền thống yêu nước, nhắc nhở thế hệ sau về giá trị của hòa bình và độc lập. Về mặt tâm linh, đài là nơi linh thiêng để dâng hương, tưởng niệm các anh hùng, mang lại sự bình an và suy ngẫm về cuộc sống. Mỗi tấc đất tại đây thấm đẫm máu xương, biến đài thành biểu tượng của lòng biết ơn và ý chí đấu tranh, thu hút hàng nghìn du khách và cựu chiến binh mỗi năm để "về nguồn".

Kiến trúc của Đài tưởng niệm trung tâm Thành cổ Quảng Trị được thiết kế hiện đại nhưng hòa quyện hài hòa với không gian lịch sử của Thành cổ. Đài có hình tròn, xây bằng đất, với sân hành lễ và nền lát gạch đỏ, tạo cảm giác trang nghiêm và gần gũi. Trung tâm là cây đèn thờ cao 8,1m, được ví như "ngọn lửa bất diệt" chiếu sáng linh hồn các liệt sĩ. Để lên đài, du khách phải bước qua 81 bậc thang – biểu tượng trực tiếp cho 81 ngày đêm chiến đấu.

Bố cục không gian xung quanh đài được tôn tạo cẩn thận: Thành cổ hình vuông với chu vi hơn 2.000m, cao 4m, chân dày 12m, bao quanh bởi hệ thống hào và 4 pháo đài ở các góc. Bốn cổng chính (Đông, Tây, Nam, Bắc) được phục chế, trong khi tường thành giữ nguyên vết tích bom đạn như minh chứng lịch sử. Bên trong là công viên xanh mát với đường dẫn xi măng, ô trồng cỏ, và nhà trưng bày ở góc Tây Nam, nơi lưu giữ hơn 115 ảnh tư liệu, 155 hiện vật và 21 mô hình về trận chiến. Tổng diện tích di tích khoảng 28ha (bao gồm khu vực bảo vệ), tạo nên một không gian mở, kết hợp giữa tưởng niệm và du lịch văn hóa.

Là trung tâm của quần thể di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị, đài tưởng niệm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử. Quần thể bao gồm tường thành phục chế, bốn cổng chính (Tiền, Hậu, Tả, Hữu), nhà bảo tàng Thành cổ và cuộc chiến 81 ngày đêm, bia tưởng niệm sinh viên hy sinh, cùng các khu trưng bày ngoài trời như khu ghi dấu chiến đấu và công viên văn hóa. Đài không chỉ là điểm nhấn mà còn kết nối các hạng mục khác, biến toàn bộ khu vực thành một bảo tàng sống động, góp phần nâng cao giáo dục truyền thống và thúc đẩy du lịch lịch sử tại Quảng Trị.

Tại Thành cổ Quảng Trị, các hoạt động tưởng niệm và tri ân diễn ra thường xuyên, thu hút đông đảo người tham gia. Hàng năm, vào ngày 16/9 (ngày kết thúc trận chiến 81 ngày đêm) và 27/7 (Ngày Thương binh Liệt sĩ), diễn ra lễ dâng hương, thắp nến tập thể tại Đài tưởng niệm, với sự tham gia của lãnh đạo, cựu chiến binh và nhân dân. Du khách có thể tham gia thả vòng hoa, đèn hoa đăng trên sông Thạch Hãn.

Ngoài ra, nhà trưng bày tổ chức triển lãm tư liệu, kể chuyện lịch sử qua hướng dẫn viên. Các sự kiện như lễ thượng cờ, hội thảo giáo dục truyền thống và du lịch ban đêm với ánh đèn huyền ảo cũng được tổ chức, giúp tri ân và lan tỏa giá trị lịch sử. Những hoạt động này không chỉ tưởng niệm mà còn kết nối cộng đồng, thúc đẩy du lịch văn hóa.

Khi tham quan Đài tưởng niệm trung tâm Thành cổ Quảng Trị, hãy tuân thủ nghi thức để thể hiện sự tôn kính. Mặc trang phục lịch sự, kín đáo (áo dài tay, quần dài), giữ im lặng và không cười đùa lớn tiếng.

Lưu ý: Không leo trèo tường thành, hái hoa hoặc vẽ bậy để bảo tồn di tích. Mang theo nước uống, mũ nón, kem chống nắng vì địa hình rộng lớn. Nếu thuê hướng dẫn viên (khoảng 350.000 VNĐ/đoàn), hãy lắng nghe để hiểu sâu hơn. Tránh tham quan vào giờ cao điểm nắng gắt và giữ gìn vệ sinh chung.

Nếu bạn đang tìm một hành trình không chỉ để tham quan, mà còn để hiểu – cảm – và biết ơn, hãy cân nhắc đặt tour tham quan thành cổ Quảng Trị. Chuyến đi không chỉ đưa bạn đến với đài tưởng niệm trung tâm, mà còn mở ra cả một không gian văn hóa & lịch sử sống động, giúp bạn hiểu hơn về những trang sử anh dũng nhưng cũng rất đỗi xúc động của dân tộc.