Đài tưởng niệm trung tâm thành cổ Quảng Trị – Biểu tượng tưởng niệm liệt sĩ

Đài tưởng niệm trung tâm thành cổ Quảng Trị là biểu tượng trực tiếp gắn liền với trận chiến 81 ngày đêm khốc liệt năm 1972 – một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc Việt Nam. Trận chiến diễn ra từ ngày 28/6 đến 16/9/1972, khi Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam kiên cường bảo vệ Thành cổ và thị xã Quảng Trị trước sức tấn công dữ dội của liên minh Quân đội Mỹ và Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Với hàng nghìn tấn bom đạn được dội xuống (ước tính mỗi chiến sĩ phải chịu hơn 100 quả bom và 200 quả đạn pháo), Thành cổ trở thành "túi bom" thực sự, nơi hàng ngàn chiến sĩ đã hy sinh anh dũng để giữ vững vị trí chiến lược quan trọng trong bối cảnh Hội nghị Paris.

Sau chiến tranh, Thành cổ bị san phẳng, chỉ còn lại những vết tích bom đạn. Đài tưởng niệm được xây dựng trong quá trình tôn tạo di tích vào thập niên 1990 (cụ thể năm 1997 theo một số tài liệu), nhằm tri ân và tưởng niệm linh hồn các liệt sĩ đã ngã xuống trong 81 ngày đêm ấy. Nó không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về sự hy sinh mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ về tinh thần quyết chiến quyết thắng, đẩy lùi chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" của kẻ thù. Đài tưởng niệm trung tâm thành cổ Quảng Trị vì thế trở thành "ngôi mộ chung" cho những người lính vô danh, nơi máu xương họ hòa quyện vào từng tấc đất.

Được xây dựng vào năm 1997, Đài tưởng niệm trung tâm Thành cổ Quảng Trị được thiết kế như một ngôi mộ tập thể, tưởng nhớ những người lính đã ngã xuống. Với hình dáng tròn, đài được đắp bằng đất, chính giữa là cây đèn thờ cao 8,1m, tượng trưng cho 81 ngày đêm oanh liệt. Xung quanh đài là 81 bức phù điêu, như 81 tờ lịch ghi lại từng ngày của cuộc chiến, bắt đầu từ 28/6 và kết thúc vào 16/9/1972.

Thiết kế của đài mang đậm triết lý âm dương của văn hóa Việt Nam:

• Hình bát giác dưới chân tượng trưng cho bát quái.
• Bốn lối bậc cấp dẫn lên đài tượng trưng cho tứ tượng.
• Tầng dâng hương đại diện cho lưỡng nghi.
• Mái đình cách điệu với bình thái cực, biểu tượng của sự hài hòa và siêu thoát.

Đài tưởng niệm không chỉ là nơi để thắp nén hương thơm tri ân các liệt sĩ mà còn là cầu nối giữa trời và đất, giúp linh hồn những người đã khuất được siêu thoát, mang lại sự an ủi cho những trái tim còn sống.

Kiến trúc của Đài tưởng niệm trung tâm Thành cổ Quảng Trị được thiết kế hiện đại nhưng hòa quyện hài hòa với không gian lịch sử của Thành cổ. Đài có hình tròn, xây bằng đất, với sân hành lễ và nền lát gạch đỏ, tạo cảm giác trang nghiêm và gần gũi. Trung tâm là cây đèn thờ cao 8,1m, được ví như "ngọn lửa bất diệt" chiếu sáng linh hồn các liệt sĩ. Để lên đài, du khách phải bước qua 81 bậc thang – biểu tượng trực tiếp cho 81 ngày đêm chiến đấu.

Bố cục không gian xung quanh đài được tôn tạo cẩn thận: Thành cổ hình vuông với chu vi hơn 2.000m, cao 4m, chân dày 12m, bao quanh bởi hệ thống hào và 4 pháo đài ở các góc. Bốn cổng chính (Đông, Tây, Nam, Bắc) được phục chế, trong khi tường thành giữ nguyên vết tích bom đạn như minh chứng lịch sử. Bên trong là công viên xanh mát với đường dẫn xi măng, ô trồng cỏ, và nhà trưng bày ở góc Tây Nam, nơi lưu giữ hơn 115 ảnh tư liệu, 155 hiện vật và 21 mô hình về trận chiến. Tổng diện tích di tích khoảng 28ha (bao gồm khu vực bảo vệ), tạo nên một không gian mở, kết hợp giữa tưởng niệm và du lịch văn hóa.

Đài tưởng niệm trung tâm Thành cổ Quảng Trị gửi gắm những giá trị lịch sử và tinh thần sâu sắc, phản ánh hành trình đấu tranh của dân tộc. Về lịch sử, nó ghi dấu trận chiến 81 ngày đêm, một phần của Chiến dịch Xuân – Hè 1972, góp phần thay đổi cục diện chiến trường miền Nam, dẫn đến Hiệp định Paris 1973 và thống nhất đất nước năm 1975. Hàng ngàn liệt sĩ hy sinh tại đây, với di vật như bức thư của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh, được trưng bày để minh chứng cho sự anh dũng.

Về tinh thần, đài thể hiện ý chí bất khuất, đoàn kết và lòng yêu nước của nhân dân Việt Nam. Nó giáo dục thế hệ trẻ về giá trị hòa bình, nhắc nhở về hậu quả chiến tranh qua vết tích bom đạn trên tường thành. Là "đất tâm linh" nơi máu xương binh sĩ hai bên hòa quyện, đài thúc đẩy tinh thần nhân văn, tha thứ và hướng tới tương lai, đồng thời khẳng định vai trò của Quảng Trị như "cầu nối" giữa quá khứ và hiện tại trong lịch sử dân tộc.

Tại Thành cổ Quảng Trị, các hoạt động tưởng niệm và tri ân diễn ra thường xuyên, thu hút đông đảo người tham gia. Hàng năm, vào ngày 16/9 (ngày kết thúc trận chiến 81 ngày đêm) và 27/7 (Ngày Thương binh Liệt sĩ), diễn ra lễ dâng hương, thắp nến tập thể tại Đài tưởng niệm, với sự tham gia của lãnh đạo, cựu chiến binh và nhân dân. Du khách có thể tham gia thả vòng hoa, đèn hoa đăng trên sông Thạch Hãn.

Ngoài ra, nhà trưng bày tổ chức triển lãm tư liệu, kể chuyện lịch sử qua hướng dẫn viên. Các sự kiện như lễ thượng cờ, hội thảo giáo dục truyền thống và du lịch ban đêm với ánh đèn huyền ảo cũng được tổ chức, giúp tri ân và lan tỏa giá trị lịch sử. Những hoạt động này không chỉ tưởng niệm mà còn kết nối cộng đồng, thúc đẩy du lịch văn hóa.

Khi tham quan Đài tưởng niệm trung tâm Thành cổ Quảng Trị, hãy tuân thủ nghi thức để thể hiện sự tôn kính. Mặc trang phục lịch sự, kín đáo (áo dài tay, quần dài), giữ im lặng và không cười đùa lớn tiếng.

Lưu ý: Không leo trèo tường thành, hái hoa hoặc vẽ bậy để bảo tồn di tích. Mang theo nước uống, mũ nón, kem chống nắng vì địa hình rộng lớn. Nếu thuê hướng dẫn viên (khoảng 350.000 VNĐ/đoàn), hãy lắng nghe để hiểu sâu hơn. Tránh tham quan vào giờ cao điểm nắng gắt và giữ gìn vệ sinh chung.

Nếu bạn đang tìm một hành trình không chỉ để tham quan, mà còn để hiểu – cảm – và biết ơn, hãy cân nhắc đặt tour tham quan thành cổ Quảng Trị. Chuyến đi không chỉ đưa bạn đến với đài tưởng niệm trung tâm, mà còn mở ra cả một không gian văn hóa & lịch sử sống động, giúp bạn hiểu hơn về những trang sử anh dũng nhưng cũng rất đỗi xúc động của dân tộc.