Cà phê Khe Sanh – Niềm tự hào nông sản của Khe Sanh

Cà phê Khe Sanh không chỉ là một nông sản nổi tiếng của Hướng Hóa, mà đang dần trở thành dấu ấn riêng của vùng đất phía Tây Quảng Trị. Chủ yếu là giống Arabica, đặc biệt Catimor, bên cạnh một phần nhỏ cà phê Liberica, những vườn cà phê nơi đây hiện trải rộng khoảng 4.000 ha, trong đó hơn 3.700 ha đang cho thu hoạch, tạo sinh kế cho hơn 8.600 hộ dân, với đông đảo bà con Bru – Vân Kiều và Pa Cô.

Được trồng ở vùng núi có độ cao và khí hậu thuận lợi, hạt cà phê Khe Sanh có hương thơm đặc trưng, vị chua thanh và hậu vị ngọt. Những đặc điểm ấy tạo nên nét khác biệt so với dòng Robusta phổ biến ở các vùng thấp, đồng thời mở hướng phát triển cà phê Khe Sanh theo phân khúc chất lượng cao và cà phê đặc sản.

Đáng chú ý, một số sản phẩm địa phương đã đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia, góp phần đưa thương hiệu cà phê Khe Sanh đến gần hơn với thị trường trong nước và quốc tế. Từ đất đỏ bazan, khí hậu vùng cao đến kinh nghiệm của người trồng, tất cả cùng góp phần tạo nên hương vị mang dấu ấn riêng của Khe Sanh, thứ hương vị mà chỉ cần nhấp một ngụm, người ta đã có thể hình dung về vùng đất phía Tây Quảng Trị.

Câu chuyện về cây cà phê ở Khe Sanh bắt đầu từ gần một thế kỷ trước. Sau chuyến khảo sát vùng đất đỏ bazan vào năm 1918, nhà thực vật học người Pháp Eugène Poilane được ghi nhận đã đưa giống cà phê đến Khe Sanh để trồng thử nghiệm. Đến năm 1926, những đồn điền đầu tiên dần hình thành tại Khe Sanh, Hướng Phùng và Mụ Rôm, đặt nền móng cho vùng cà phê nổi tiếng của Hướng Hóa sau này.

Chiến tranh từng khiến những đồi cà phê nơi đây bị tàn phá nặng nề, đặc biệt trong trận chiến Khe Sanh năm 1968. Sau năm 1975, vùng đất từng ngổn ngang dấu tích chiến tranh bắt đầu hồi sinh. Nông trường Cà phê Khe Sanh được thành lập năm 1978, mở ra một giai đoạn mới cho cây cà phê địa phương. Từ giữa thập niên 1990, giống Catimor được đưa vào trồng rộng rãi nhờ khả năng kháng bệnh gỉ sắt và cho năng suất ổn định, dần trở thành giống cà phê chủ lực của vùng.

Từ những đồn điền đầu tiên đến những vùng cà phê trải dài trên đất đỏ bazan hôm nay, cây cà phê đã gắn với quá trình hồi sinh của Khe Sanh. Trên vùng đất từng được nhắc đến bởi chiến tranh, những mùa cà phê nối tiếp nhau đã mang đến một hình ảnh khác: những triền đồi xanh ngát, những hạt cà phê mang theo sinh kế và niềm tự hào của người dân Hướng Hóa.

Vùng cà phê Khe Sanh tập trung chủ yếu tại Hướng Hóa, nơi những nương cà phê trải rộng trên các vùng đất có điều kiện tự nhiên phù hợp với cây Arabica. Các khu vực trồng cà phê tiêu biểu gồm thị trấn Khe Sanh, Hướng Phùng, Hướng Lộc, Hướng Tân, Tân Hợp, Tân Lập, Húc, Hướng Sơn, A Dơi cùng một số vùng lân cận như Ba Tầng, Tân Liên. Đây cũng là khu vực gắn với chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm cà phê Khe Sanh.

Không chỉ dừng ở sản xuất nông nghiệp, nhiều hộ dân và hợp tác xã đang từng bước kết hợp trồng cà phê với du lịch nông nghiệp, mở ra cơ hội để du khách đến gần hơn với những đồi cà phê, tìm hiểu quy trình canh tác và thưởng thức sản phẩm ngay tại vùng nguyên liệu. Cách làm này góp phần nâng giá trị hạt cà phê, đồng thời tạo thêm sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Hương vị cà phê Khe Sanh có gì đặc biệt?

Arabica Khe Sanh nổi bật với:

• Độ chua thanh (bright acidity)

• Hương thơm đa tầng: hoa, mật ong, chocolate, caramel

• Vừa phải, mượt; vị đắng nhẹ, hậu vị ngọt kéo dài và sạch.

• Hàm lượng cafein thường cao hơn một số vùng Arabica khác, mang lại cảm giác đậm đà nhưng không gắt.

Bên cạnh Arabica, Liberica (cà phê mít) cũng góp thêm một sắc thái riêng cho vùng cà phê Hướng Hóa với hương trái cây nhiệt đới và hậu vị sâu. Chất lượng hạt còn phụ thuộc nhiều vào thời điểm thu hái và phương pháp chế biến. Những quả đạt độ chín cao được chọn lọc, sau đó trải qua quy trình chế biến ướt hoặc tự nhiên, phơi và bảo quản cẩn thận để giữ được đặc tính vốn có.

Khe Sanh Coffee Tour là hướng trải nghiệm kết hợp giữa du lịch và nông nghiệp, đưa du khách đến gần hơn với vùng cà phê đặc trưng của Hướng Hóa. Thay vì chỉ thưởng thức một tách cà phê, du khách có dịp bước vào chính nơi hạt cà phê được trồng, tìm hiểu cách người dân chăm sóc và thu hái từng mùa quả.

• Tham quan các trang trại cà phê hữu cơ.

• Trải nghiệm thu hoạch và chế biến cà phê.

• Thưởng thức ly cà phê đặc sản ngay tại quê hương của nó.

• Tìm hiểu lịch sử hào hùng của Khe Sanh, từ chiến trường xưa đến vùng đất nông nghiệp hôm nay.

Một gói cà phê Khe Sanh mang về sau chuyến đi không chỉ là món quà mang hương vị vùng cao, mà còn là cách để giữ lại một phần ký ức về Hướng Hóa. Vì vậy, khi lựa chọn, bạn nên ưu tiên cà phê Arabica nguyên chất, sản phẩm có chứng nhận OCOP hoặc chỉ dẫn địa lý “Khe Sanh”, đồng thời tìm mua tại các hợp tác xã, nông trại và cơ sở có thông tin nguồn gốc rõ ràng.

Với cà phê hạt, nên chọn sản phẩm được rang trong thời gian tương đối gần, đóng trong bao bì kín, tốt nhất có van một chiều để hạn chế tiếp xúc với không khí. Hạt nguyên cũng thường giữ hương lâu hơn cà phê đã xay. Khi thưởng thức, Arabica Khe Sanh thường có vị chua thanh, hương thơm rõ và hậu vị ngọt; những sản phẩm có vị đắng gắt hoặc thông tin xuất xứ không rõ ràng nên được cân nhắc kỹ.

Sau khi mua, bảo quản cà phê ở nơi khô, thoáng, tránh ánh nắng và độ ẩm. Nếu có điều kiện, chọn hạt nguyên và xay ngay trước khi pha sẽ giúp giữ được hương vị tốt hơn. Đặc biệt, bạn có thể ưu tiên những sản phẩm được làm trực tiếp từ các hợp tác xã, nông hộ hoặc mô hình du lịch cà phê của người dân địa phương. Một lựa chọn nhỏ khi mua quà cũng có thể góp phần giữ giá trị của hạt cà phê Khe Sanh ở lại với chính vùng đất đã nuôi dưỡng nó.

Cà phê Khe Sanh không chỉ mang hương vị riêng của vùng đất đỏ bazan Hướng Hóa, mà còn gắn với hành trình hồi sinh và phát triển của một vùng đất từng trải qua nhiều biến động. Từ những nương cà phê xanh mướt đến từng hạt được chọn lọc, rang xay cẩn thận, mỗi sản phẩm đều góp phần đưa hình ảnh Khe Sanh đến gần hơn với những người yêu cà phê và thích khám phá Quảng Trị. Nếu có dịp về vùng đất phía Tây Quảng Trị, hãy dành thời gian ghé một nông trại cà phê, thưởng thức một tách Arabica ngay giữa vùng nguyên liệu và cảm nhận hương vị đặc trưng của Khe Sanh theo cách trọn vẹn nhất.

Để tìm hiểu thêm về điểm đến, món ngon, kinh nghiệm di chuyển và những trải nghiệm thú vị tại Quảng Trị, bạn có thể truy cập Sovaba Travel. Những thông tin được cập nhật sẽ giúp bạn dễ dàng lên kế hoạch cho một hành trình Quảng Trị nhiều trải nghiệm hơn.