Đền tưởng niệm liệt sĩ bên bến phà Long Đại - Quảng Bình

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bến phà Long Đại được ví như "tọa độ lửa" trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại. Đây là điểm huyết mạch nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam, đảm bảo vận chuyển vũ khí, lương thực và sức người qua sông Long Đại. Từ năm 1965, Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, và quả bom đầu tiên của chúng đã dội xuống chính tại bến phà này.

Hàng triệu tấn bom đạn, từ bom laze, bom từ trường đến pháo đài bay B52, đã biến nơi đây thành chiến trường ác liệt. Bộ đội, thanh niên xung phong và dân quân địa phương đã anh dũng bám trụ, bảo vệ tuyến đường với khẩu hiệu "Tất cả vì tiền tuyến! Tất cả vì miền Nam ruột thịt!". Bến phà thuộc quản lý của Đoàn 500 Tổng cục Hậu cần, với đơn vị công binh C16 (Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân năm 1969) ngày đêm sửa chữa, thông xe. Các trận địa phòng không hai bên bờ sông, bao gồm trung đội nữ 12ly7 xã Xuân Ninh, đã bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, góp phần quan trọng vào chiến thắng.

"Đêm ấy đêm trăng

chúng tôi hành quân qua phà Long Đại

nơi mảnh bom thù dày hơn đá sỏi

Nơi trao tay mình tiền phương, hậu phương."

Những vần thơ ấy, có lẽ đã khắc họa một phần khung cảnh khốc liệt nơi bến phà Long Đại năm xưa. Trong những trang sử nhuốm màu khói lửa ấy, bến phà Long Đại mãi khắc ghi những mất mát không thể nào quên của lực lượng thanh niên xung phong. Đêm 16/6/1972, 15 thanh niên xung phong quê Nghệ An (tuổi 18-20) hy sinh khi tập hợp chào cờ chuẩn bị hành quân, dưới trận bom dữ dội. Chỉ ba tháng sau, ngày 19/9/1972, 16 thanh niên xung phong quê Thái Bình (7 nữ, 9 nam, tuổi 17-20) anh dũng ngã xuống khi ứng cứu sau trận đánh phá; bom trúng hầm trú ẩn, 15 người chết tại chỗ, một người hy sinh ngày 23/9.

Những sự kiện đau thương ấy đã hóa thành những vết sẹo không bao giờ lành trong ký ức lịch sử, là minh chứng hùng hồn cho tinh thần quả cảm, sự hy sinh cao cả của thế hệ trẻ Việt Nam trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại. Nơi đây, mảnh bom thù dày hơn đá sỏi, đã thấm đẫm máu của những người con đất Việt, để hôm nay, đền tưởng niệm sừng sững như một nén hương thơm, tri ân những linh hồn bất tử.

Ngọn lửa tri ân âm ỉ cháy trong Chương trình "Nghĩa tình Trường Sơn" do báo Sài Gòn Giải Phóng khởi xướng, đã tìm được điểm tựa vững chắc nơi mảnh đất Long Đại. Với sự chung tay góp sức về tài chính từ Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cùng nhiều tấm lòng hảo tâm khác, ý tưởng về một đền tưởng niệm trang nghiêm đã dần hiện hữu. Công trình được khởi công vào năm 2011, trải qua hai năm dày công xây dựng, để rồi tháng 7 năm 2013, một đóa hoa tưởng nhớ đã rực rỡ khai nở trên mảnh đất "tọa độ lửa" năm xưa, với tổng kinh phí đầu tư 10 tỷ đồng, dưới sự chủ trì của Tỉnh đoàn Quảng Bình.

Ngày 20 tháng 7 năm 2013, lễ khánh thành đền diễn ra trang trọng, là sự kết tinh của nỗ lực từ tỉnh Quảng Bình, báo Sài Gòn Giải Phóng và Vietcombank. Sự kiện thiêng liêng ấy đã quy tụ đông đảo các cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong, cùng người dân địa phương, cùng nhau lắng lòng tưởng nhớ những người con đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đây là một dấu mốc ý nghĩa, khẳng định sự tiếp nối mạch nguồn tri ân, để Long Đại mãi là nơi khắc ghi công ơn của các anh hùng liệt sĩ.

Kiến trúc của đền tưởng niệm hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, nằm trên triền đồi phía Bắc sông Long Đại, tạo không gian thanh tịnh. Khu di tích rộng 1.600m², bao gồm:

• Đền chính: Không gian trang nghiêm để thờ tự linh hồn các anh hùng liệt sĩ, với khói hương nghi ngút.
• Tháp báo ân: Biểu tượng tri ân, vươn cao như ngọn nến bất diệt.
• Tháp chuông: Tiếng chuông vang vọng trong các buổi lễ, nhắc nhở hậu thế về lịch sử.
• Bậc tam cấp và vườn cây: Dẫn lối lên đền, kết hợp hoa cỏ tạo sự hòa quyện với thiên nhiên.

Bên cạnh là cầu đường sắt Long Đại dài 178m, từng là cầu đường sắt dài nhất Đông Nam Á những năm 1970, nay là một trong những cảnh quan đường sắt đẹp nhất Việt Nam với khung sắt cổ kính và view núi non hữu tình. Toàn bộ quần thể mang vẻ trầm mặc, thơ mộng, thu hút du khách chụp ảnh và chiêm ngưỡng.

Cảnh quan xung quanh đền còn bao gồm cầu đường sắt Long Đại, dài 178 m, từng là cầu đường sắt dài nhất Đông Nam Á vào những năm 1970, và được xem là một trong những cảnh quan đường sắt đẹp nhất Việt Nam. Điều này góp phần làm tăng giá trị du lịch và thẩm mỹ của khu vực.

Du khách có thể tự do dâng hương viếng đền bất kỳ thời điểm nào, tuy nhiên tháng 7 (Ngày Thương binh – Liệt sĩ 27/7) và các dịp lễ lớn như 30/4, 2/9 là thời gian lý tưởng nhất, khi nhiều nghi lễ tưởng niệm trang trọng được tổ chức, thu hút đông đảo cựu chiến binh và người dân địa phương.

Đền tưởng niệm liệt sĩ bến phà Long Đại mở cửa miễn phí từ 7h00 – 17h00 hằng ngày. Du khách nên bắt đầu bằng việc dâng hương tại đền chính, đọc bia đá lịch sử, sau đó dạo quanh khuôn viên và ngắm cảnh sông Long Đại. Có thể kết hợp tham quan cầu đường sắt Long Đại gần đó để chụp ảnh.

Khi tham quan, nên mang theo nước uống, kem chống nắng, ưu tiên đi vào mùa khô để thuận tiện di chuyển. Nếu đi theo nhóm, có thể liên hệ hướng dẫn viên địa phương để hiểu rõ hơn về giá trị lịch sử, giúp chuyến đi thêm ý nghĩa và lắng đọng.

Đến Long Đại, người ta không chỉ tìm thấy sự thanh tịnh trong tâm hồn mà còn được sống lại những trang sử hào hùng. Du khách có thể thắp một nén hương thơm tại đền chính, đọc những vần thơ khắc trên bia đá, lắng nghe những câu chuyện về một thời lửa đạn. Bước chân ra ngoài, cảnh quan sông Long Đại thơ mộng và chiếc cầu đường sắt cổ kính sẽ mang đến những cảm xúc lắng đọng. Từ Long Đại, du khách còn có thể kết nối hành trình đến với núi Thần Đinh linh thiêng, chùa Non cổ kính, hay những di tích khác trên con đường Hồ Chí Minh huyền thoại, như Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, để thêm hiểu, thêm yêu những trang sử hào hùng của dân tộc.

Đền tưởng niệm liệt sĩ bên bến phà Long Đại không chỉ là nơi tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ mà còn là biểu tượng của lòng biết ơn và tinh thần "uống nước nhớ nguồn." Với không gian linh thiêng, cảnh sắc nên thơ và chiều sâu lịch sử đầy xúc động, nơi đây là điểm dừng chân không thể thiếu cho những ai khát khao tìm hiểu về hành trình giữ nước và giữ hồn của dân tộc.