Tại sao cầu Hiền Lương lại có 2 màu? Tìm hiểu sự thật đằng sau

Cầu Hiền Lương nằm bắc qua sông Bến Hải, tại thôn Hiền Lương, xã Hiền Thành, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam. Tọa độ chính xác của nó là 17°00′14″B 107°03′5,2″Đ, ngay trên vĩ tuyến 17 – đường ranh giới tạm thời chia cắt Bắc và Nam Việt Nam theo Hiệp định Genève 1954.

Là một di tích lịch sử quốc gia, cầu Hiền Lương không chỉ là công trình giao thông mà còn là biểu tượng của sự chia cắt và thống nhất dân tộc. Cầu đầu tiên được xây dựng năm 1928 bằng gỗ, sau đó trải qua nhiều lần sửa chữa và tái thiết do chiến tranh. Đến nay, cầu đã được phục chế nguyên bản năm 2003 với chiều dài 182,97 m, gồm 7 nhịp, mặt cầu lát gỗ lim. Bên cạnh là cầu mới xây năm 1996 để phục vụ giao thông hiện đại. Khu di tích bao gồm cụm tượng đài, nhà bảo tàng Vĩ tuyến 17, thu hút hàng ngàn du khách mỗi năm để tìm hiểu lịch sử Việt Nam hiện đại.

Cầu Hiền Lương có hai màu sơn khác nhau vì nó bị chia làm hai phần bởi đường ranh giới vĩ tuyến 17. Mỗi bên cầu do một chính quyền quản lý: bờ Bắc thuộc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (miền Bắc), bờ Nam thuộc Việt Nam Cộng hòa (miền Nam). Sự khác biệt màu sắc xuất phát từ "cuộc chiến màu sắc" – một hình thức đối đầu chính trị không vũ trang.

Sau Hiệp định Genève, hai miền Nam - Bắc không chỉ đối đầu về chính trị mà còn cạnh tranh qua các hình thức tuyên truyền tại khu vực giới tuyến. Ban đầu, chính quyền Việt Nam Cộng hòa sơn nửa phần cầu phía Nam màu xanh. Để thể hiện tinh thần thống nhất và không chấp nhận sự chia cắt, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngay lập tức sơn nửa phần cầu phía Bắc cùng màu xanh.

Tuy nhiên, cuộc chiến màu sơn không dừng lại ở đó. Chính quyền miền Nam liên tục thay đổi màu sơn của nửa cầu phía Nam, từ xanh sang nâu, rồi sang các màu khác, nhằm tạo ra sự đối lập rõ rệt giữa hai miền. Mỗi khi phía Nam sơn lại một màu mới, phía Bắc lại nhanh chóng sơn lại nửa cầu của mình để đồng nhất màu sắc, thể hiện khát vọng “non sông liền một dải”. Cuộc chiến này kéo dài quyết liệt trong nhiều năm, từ cuối thập niên 1950 đến khoảng năm 1960-1963, khi hai bên đạt được sự thỏa thuận ngầm, giữ nguyên hai màu sơn: xanh cho phía Bắc và vàng cho phía Nam.

Hai màu sơn trên cầu Hiền Lương không chỉ là sự khác biệt về màu sắc mà còn mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc. Màu xanh ở bờ Bắc đại diện cho miền Bắc xã hội chủ nghĩa, trong khi màu đối lập ở bờ Nam tượng trưng cho miền Nam tư bản chủ nghĩa. Vạch trắng ngang rộng 1 cm ngay giữa cầu chính là đường phân giới, biểu thị sự chia cắt đất nước.

Hơn nữa, hai màu còn phản ánh sự đối đầu ý thức hệ giữa hai miền: miền Bắc nhấn mạnh tinh thần đoàn kết và kháng chiến, miền Nam nhấn mạnh tự do và phát triển kinh tế. Đây là biểu tượng cho nỗi đau ly tán gia đình, sự chia rẽ dân tộc, và khát vọng thống nhất. Các cuộc chiến không tiếng súng như "chọi cờ" (cạnh tranh chiều cao cột cờ) và "chọi loa" (phát thanh tuyên truyền) càng nhấn mạnh giá trị biểu tượng này.

Sự chia đôi cầu Hiền Lương bắt nguồn từ Hiệp định Genève 1954, kết thúc Chiến tranh Đông Dương. Theo hiệp định, Việt Nam tạm thời chia cắt tại vĩ tuyến 17, với sông Bến Hải làm ranh giới. Miền Bắc do Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quản lý, miền Nam do Quốc gia Việt Nam (sau là Việt Nam Cộng hòa) kiểm soát. Vùng phi quân sự rộng 5 km mỗi bên được thiết lập để tránh xung đột.

Ban đầu, chia cắt chỉ tạm thời 2 năm để tổ chức tổng tuyển cử thống nhất năm 1956. Tuy nhiên, Tổng thống Ngô Đình Diệm từ chối bầu cử, dẫn đến chia cắt kéo dài đến 1976. Bối cảnh này biến cầu Hiền Lương thành biểu tượng của Chiến tranh Lạnh tại Việt Nam, nơi hai miền đối đầu gay gắt mà không cần vũ khí trực tiếp.

Cầu Hiền Lương là chứng tích sống động cho giai đoạn chia cắt Việt Nam từ 1954-1975, nơi diễn ra xung đột ý thức hệ qua sơn màu, loa tuyên truyền và cờ đối đầu. Nó bị phá hủy hai lần (1952 bởi Việt Minh, 1967 bởi bom Mỹ), nhưng luôn được tái thiết như biểu tượng kiên cường.

Ngày nay, cầu mang giá trị biểu tượng cho hòa bình và thống nhất, với các tượng đài như "Khát vọng thống nhất non sông" – hình thiếu phụ nhìn về Bắc, tượng trưng cho nỗi nhớ nhung gia đình ly tán. Là di tích quốc gia, nó giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử dân tộc, thu hút du lịch và nhắc nhở về giá trị hòa bình. Nếu bạn đến Quảng Trị, đừng bỏ lỡ cơ hội khám phá cầu Hiền Lương để cảm nhận sâu sắc hơn về lịch sử Việt Nam.

Cầu Hiền Lương với hai màu sơn xanh và vàng không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là biểu tượng của khát vọng hòa bình và thống nhất non sông. “Cuộc chiến màu sơn” năm xưa, dù diễn ra trong im lặng, đã thể hiện ý chí kiên cường và tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam. Ngày nay, khi đứng trên cây cầu lịch sử này, chúng ta không chỉ cảm nhận được nỗi đau chia cắt mà còn trân trọng hơn giá trị của độc lập, thống nhất và hòa bình.

Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa của cây cầu này cũng như dòng sông Bến Hải từng là giới tuyến lịch sử, bạn có thể lựa chọn tham gia tour cầu Hiền Lương – sông Bến Hải. Đây là hành trình không chỉ dành cho những người yêu lịch sử mà còn cho tất cả ai muốn cảm nhận vẻ đẹp của ký ức hòa quyện cùng thiên nhiên đất Quảng Trị.