Khám phá Hội quán Quảng Đông: Di tích kiến trúc Hoa kiều đặc sắc tại Hội An

Hội quán Quảng Đông, hay còn gọi là chùa Quảng Đông, được xây dựng vào năm 1885 bởi cộng đồng Hoa kiều bang Quảng Đông – những người di cư từ tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) đến Hội An để buôn bán và định cư. Ban đầu, hội quán được lập ra với mục đích thờ phụng Thiên Hậu Thánh Mẫu – vị thần bảo hộ ngư dân và thương nhân trên biển, giúp họ vượt qua những chuyến hải trình đầy gian nan.

Theo thời gian, vào năm 1911, hội quán được cải tạo và chuyển sang thờ Quan Công (Quan Vũ) – biểu tượng của lòng trung nghĩa và dũng cảm trong văn hóa Trung Hoa. Đồng thời, nơi đây còn thờ Tiền Hiền, những bậc tiền bối đã góp công xây dựng cộng đồng. Lịch sử hình thành của Hội quán Quảng Đông gắn liền với sự phát triển của thương cảng Hội An thế kỷ 17-19, khi người Hoa chiếm tỷ lệ lớn trong dân cư địa phương. Đến nay, di tích này đã hơn 140 năm tuổi, được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới cùng với phố cổ Hội An bởi UNESCO năm 1999. Nguồn gốc này không chỉ phản ánh sự hòa quyện văn hóa mà còn kể câu chuyện về hành trình di cư và thích nghi của cộng đồng Hoa kiều tại Việt Nam.

Để thuận tiện cho việc lên kế hoạch tham quan Hội quán Quảng Đông, du khách có thể tham khảo các thông tin quan trọng về vị trí, di chuyển và thời gian mở cửa dưới đây:

• Địa chỉ: Hội quán Quảng Đông nằm tại số 176 đường Trần Phú, phường Minh An, TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam.
• Vị trí địa lý: Công trình tọa lạc ngay trung tâm Phố cổ Hội An, trên tuyến đường Trần Phú – một trong những con đường sầm uất và giàu giá trị di sản nhất.
• Phương thức tham quan: Khu vực Phố cổ hạn chế xe cơ giới, du khách nên đi bộ để cảm nhận trọn vẹn không gian và nhịp sống nơi đây.
• Giờ mở cửa: Hội quán mở cửa hàng ngày từ 7h00 đến 17h00.
• Vé tham quan: Cần mua vé tham quan Phố cổ Hội An (khoảng 80.000 VNĐ/khách Việt), vé sử dụng cho nhiều di tích trong khu vực.

Với vị trí trung tâm, khả năng kết nối linh hoạt và điều kiện tham quan thuận tiện, Hội quán Quảng Đông là điểm dừng chân lý tưởng trong hành trình khám phá di sản Phố cổ Hội An theo chiều sâu văn hóa và lịch sử.

Kiến trúc của Hội quán Quảng Đông mang đậm phong cách Trung Quốc cổ điển, kết hợp hài hòa với yếu tố Việt Nam, tạo nên một tổng thể ấn tượng. Toàn bộ công trình được xây dựng theo hình chữ "Quốc" khép kín, với diện tích khoảng 600m², bao gồm các phần chính: cổng tam quan, sân trước, phương đình, nhà đông - tây, sân trời và chính điện.

Vật liệu xây dựng chủ yếu là gỗ lim, đá cẩm thạch và gạch men, được chạm khắc tinh xảo bởi các nghệ nhân Quảng Đông. Mái ngói lợp âm dương, cong vút với họa tiết rồng phượng – biểu tượng quyền lực và may mắn trong văn hóa Á Đông. Các cột trụ được trang trí bằng phù điêu đá, khắc họa cảnh thiên nhiên, thần thoại và cuộc sống hàng ngày. Tổng thể kiến trúc không chỉ thể hiện sự giàu có của cộng đồng Hoa kiều mà còn là minh chứng cho sự giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc, với một số chi tiết được Việt hóa như họa tiết hoa sen hoặc sử dụng gạch Bát Tràng địa phương.

Bên trong Hội quán Quảng Đông, du khách sẽ bị cuốn hút bởi hàng loạt hạng mục kiến trúc tinh tế:

• Cổng tam quan: Là lối vào chính, cao lớn với ba cửa vòm, hai bên có tượng rồng đá uy nghi, chạm khắc từ đá nguyên khối. Trên cổng khắc chữ Hán "Quảng Triệu Hội Quán", khẳng định nguồn gốc từ bang Quảng Đông và Triệu Khánh.
• Sân trước và phương đình: Sân rộng rãi với cây cảnh bonsai và hồ nước nhỏ, tạo cảm giác thanh bình. Phương đình ở giữa sân là nơi tổ chức lễ hội, với mái cong và cột trụ chạm trổ tinh xảo.
• Nhà đông và nhà tây: Hai bên sân trời, dùng làm nơi họp cộng đồng. Nội thất trang trí bằng tranh vẽ và phù điêu kể chuyện lịch sử, như hành trình di cư của người Hoa.
• Chính điện: Phần quan trọng nhất, thờ Quan Công ở giữa, hai bên là tượng Quan Bình và Châu Thương. Bàn thờ được chạm khắc gỗ mạ vàng, với hương án và đồ thờ cổ kính. Xung quanh là các bức tranh tường miêu tả Tam Quốc Diễn Nghĩa, cùng hệ thống đèn lồng và hoành phi đối liễn.

Những hạng mục này không chỉ đẹp mắt mà còn chứa đựng giá trị nghệ thuật cao, với kỹ thuật chạm khắc gỗ và đá đạt đến mức tinh hoa.

Hội quán Quảng Đông không chỉ là di tích kiến trúc mà còn là trung tâm tâm linh của cộng đồng Hoa kiều tại Hội An. Nơi đây thờ phụng Thiên Hậu Thánh Mẫu – vị thần bảo vệ ngư dân và thương nhân, thể hiện niềm tin vào sự che chở từ biển cả. Sau này, việc thờ Quan Công nhấn mạnh giá trị trung nghĩa, dũng cảm và công bằng, lấy cảm hứng từ nhân vật lịch sử Quan Vũ trong Tam Quốc.

Hàng năm, hội quán tổ chức các lễ hội lớn như Tết Nguyên Tiêu (rằm tháng Giêng âm lịch) với múa lân sư rồng, và ngày vía Quan Công (13/5 âm lịch) với nghi thức cúng tế trang nghiêm. Những hoạt động này không chỉ giữ gìn tín ngưỡng mà còn góp phần vào văn hóa địa phương, thu hút du khách tìm hiểu về sự đa dạng tôn giáo tại Hội An. Giá trị tâm linh ở đây còn nằm ở việc cầu nguyện cho sức khỏe, bình an và làm ăn phát đạt, giúp du khách cảm nhận sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Thời điểm lý tưởng để tham quan Hội quán Quảng Đông là vào sáng sớm (7-9h) hoặc chiều muộn (3-5h), khi thời tiết mát mẻ và ít đông đúc. Mùa xuân (tháng 2-4) và thu (tháng 9-11) là khoảng thời gian đẹp nhất, với tiết trời dễ chịu, tránh mưa lũ mùa hè hoặc lạnh giá mùa đông miền Trung.

Đặc biệt, nếu bạn muốn trải nghiệm không khí lễ hội, hãy ghé vào rằm tháng Giêng để xem đèn lồng và múa lân, hoặc ngày 14 hàng tháng để ngắm phố cổ lung linh dưới ánh trăng. Tránh tham quan vào giờ cao điểm (10-14h) để không bị chen chúc, và nhớ kiểm tra lịch âm lịch để trùng với các sự kiện văn hóa.

Để chuyến tham quan Hội quán Quảng Đông suôn sẻ và ý nghĩa, đây là một số kinh nghiệm thực tế:

• Chuẩn bị vé và trang phục: Sử dụng vé tham quan phố cổ Hội An (từ 80.000 VND, bao gồm 5 di tích). Mặc trang phục lịch sự, che vai và đầu gối để tôn trọng không gian tâm linh.
• Di chuyển và kết hợp: Đi bộ từ Chùa Cầu (chỉ cách 200m) hoặc thuê xe đạp (20.000 VND/giờ). Kết hợp thăm các hội quán lân cận như Phúc Kiến để tiết kiệm thời gian.
• Hoạt động trải nghiệm: Chụp ảnh tại sân trước, nhưng tránh flash trong chính điện. Tham gia cầu nguyện hoặc thắp hương để cảm nhận giá trị tâm linh. Nếu đi nhóm, thuê hướng dẫn viên (khoảng 200.000 VND/giờ) để nghe kể chuyện lịch sử chi tiết.
• Lưu ý an toàn: Giữ gìn vệ sinh, không chạm vào đồ thờ tự. Ăn uống gần đó tại các quán ăn Hội An như cao lầu hoặc mì Quảng. Nếu đi vào mùa mưa, mang theo ô dù.

Khi rời Hội quán Quảng Đông, điều đọng lại không chỉ là ấn tượng về một công trình kiến trúc Hoa kiều bền vững với thời gian, mà còn là cảm nhận rõ ràng về cách các giá trị văn hóa được gìn giữ và hòa nhập trong không gian đô thị Hội An. Từ bố cục không gian, biểu tượng trang trí đến chức năng sinh hoạt cộng đồng, hội quán cho thấy vai trò quan trọng của cộng đồng người Hoa trong việc hình thành diện mạo văn hóa đa tầng của Phố cổ ngày nay. Đây chính là điểm dừng chân giúp du khách hiểu sâu hơn về chiều sâu lịch sử và sự phong phú trong đời sống văn hóa Hội An. Nếu muốn mở rộng trải nghiệm, bạn có thể lựa chọn tour du lịch Hội An theo chủ đề di sản, kết hợp tham quan các hội quán người Hoa, nhà cổ tiêu biểu, Chùa Cầu và khu phố đi bộ về đêm. Các tour nửa ngày hoặc một ngày xuất phát từ Đà Nẵng hay tour đi bộ cùng hướng dẫn viên bản địa là lựa chọn phù hợp để khám phá Hội An một cách trọn vẹn, có hệ thống và tiết kiệm thời gian.