Khám phá lễ hội làng gốm Thanh Hà: Di sản văn hóa độc đáo tại Hội An

Làng gốm Thanh Hà là một trong những làng nghề truyền thống lâu đời nhất tại miền Trung Việt Nam, với lịch sử hơn 500 năm hình thành và phát triển. Làng nằm tại phường Hội An Tây (trước đây gọi là phường Thanh Hà), thuộc thành phố Đà Nẵng, cách trung tâm phố cổ Hội An, Quảng Nam cũ (nay là thành phố Đà Nẵng) chỉ khoảng 3-4 km về phía Tây. Vị trí này nằm dọc theo sông Thu Bồn, tạo nên một khung cảnh thiên nhiên thơ mộng kết hợp hài hòa với hoạt động sản xuất gốm thủ công.

Để đến làng gốm Thanh Hà, du khách có thể di chuyển từ Hội An bằng xe máy, xe đạp hoặc thậm chí đi bộ nếu thích khám phá. Từ Đà Nẵng, bạn có thể đi theo đường Duy Tân hoặc Phạm Phán để đến trực tiếp làng. Nơi đây không chỉ là trung tâm sản xuất gốm sứ mà còn là bảo tàng sống về nghề gốm, với các lò nung cổ, xưởng làm việc và công viên đất nung Thanh Hà. Làng gốm Thanh Hà đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần quan trọng vào bản sắc văn hóa của khu vực Hội An – Đà Nẵng.

Lễ giỗ Tổ nghề gốm Thanh Hà là sự kiện truyền thống được tổ chức hàng năm vào ngày mùng 9 và mùng 10 tháng 7 âm lịch, tương ứng với khoảng cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9 dương lịch, tùy theo năm. Ví dụ, năm 2023 lễ hội diễn ra từ ngày 24-25/8, năm 2025 từ 31/8 đến 1/9, và dự kiến năm 2026 sẽ rơi vào khoảng thời gian tương tự, thường trùng với dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách tham gia.

Lễ hội thường kéo dài hai ngày, với phần khai mạc chính thức vào sáng ngày đầu tiên tại ngã ba đường Duy Tân và Phạm Phán, làng gốm Thanh Hà. Đây là thời điểm lý tưởng để ghé thăm vì thời tiết miền Trung lúc này thường mát mẻ, ít mưa, phù hợp cho các hoạt động ngoài trời. Nếu bạn lập kế hoạch du lịch, hãy kiểm tra lịch âm lịch chính xác để tránh bỏ lỡ, vì lễ hội không chỉ là dịp tri ân tổ nghề mà còn là cơ hội để làng nghề quảng bá sản phẩm và văn hóa địa phương.

Lễ giỗ Tổ nghề gốm Thanh Hà được chia thành hai phần chính: phần lễ và phần hội, kết hợp giữa nghi thức trang nghiêm và hoạt động vui tươi, phản ánh tinh thần cộng đồng của người dân làng nghề.

• Phần lễ: Bắt đầu từ sáng sớm với nghi thức rước kiệu long trọng từ miếu Lùm Bà Dàng (nơi thờ tổ nghề) về miếu Nam Diêu. Đoàn rước bao gồm các nghệ nhân, lãnh đạo địa phương và cư dân, mang theo kiệu thần, hương đèn và các vật phẩm cúng tế. Tiếp theo là lễ dâng hương, tế tổ tại miếu, nhằm tri ân các bậc tiền nhân đã sáng tạo và truyền lại nghề gốm. Nghi thức này thường diễn ra trong không khí trang nghiêm, với âm thanh trống chiêng và trang phục truyền thống, thể hiện lòng thành kính đối với tổ nghề.
• Phần hội: Sau phần lễ là các hoạt động sôi nổi như hội thi nặn gốm, thi làm sản phẩm gốm thủ công, triển lãm sản phẩm gốm Thanh Hà, và biểu diễn văn nghệ dân gian. Du khách có thể chứng kiến các nghệ nhân biểu diễn kỹ thuật làm gốm trên bàn xoay, nung gốm hoặc tạo hình các sản phẩm như bình hoa, tượng đất nung. Lễ hội còn có múa lân sư rồng và các trò chơi dân gian, tạo nên không khí rộn ràng, vui tươi.

Các nghi thức này không chỉ giữ gìn truyền thống mà còn được tổ chức quy mô hơn trong những năm gần đây để thu hút du lịch.

Lễ giỗ Tổ nghề gốm Thanh Hà mang giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc, là sợi chỉ đỏ kết nối quá khứ với hiện tại, giúp bảo tồn và phát huy di sản nghề thủ công của dân tộc. Về mặt văn hóa, lễ hội tôn vinh nghề gốm – một nghề truyền thống có từ thế kỷ 15-16, khi các nghệ nhân từ Thanh Hóa di cư đến đây và phát triển kỹ thuật làm gốm từ đất sét sông Thu Bồn. Nó góp phần nâng cao đời sống tinh thần của cộng đồng, gắn kết người dân làng nghề qua các hoạt động chung, đồng thời quảng bá hình ảnh làng gốm Thanh Hà như một phần không thể thiếu của di sản Hội An – UNESCO.

Về mặt tâm linh, lễ hội là dịp để người dân bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ nghề, cầu mong bình an, mưa thuận gió hòa và nghề nghiệp thịnh vượng. Các nghi thức tế lễ thể hiện niềm tin vào sự che chở của tổ tiên, giúp duy trì đạo lý "uống nước nhớ nguồn" trong văn hóa Việt Nam. Trong bối cảnh đô thị hóa, lễ hội còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ di sản phi vật thể, khuyến khích thế hệ trẻ học nghề và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Nhờ đó, làng gốm Thanh Hà không chỉ là nơi sản xuất mà còn là biểu tượng của sức sống bền bỉ của văn hóa dân gian miền Trung.

Lễ giỗ Tổ nghề gốm Thanh Hà không chỉ dành cho người dân địa phương mà còn mở cửa chào đón du khách, với nhiều hoạt động trải nghiệm thú vị giúp bạn hòa mình vào văn hóa làng nghề.

• Tham gia làm gốm thủ công: Du khách có thể thử sức với bàn xoay đất sét, nặn các sản phẩm đơn giản như chén, bình dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Đây là cơ hội để hiểu về quy trình sản xuất gốm từ nguyên liệu thô đến thành phẩm.
• Tham quan triển lãm và mua sắm: Tại lễ hội, có khu vực trưng bày hàng trăm sản phẩm gốm Thanh Hà, từ đồ gia dụng đến tác phẩm nghệ thuật. Bạn có thể mua về làm quà lưu niệm với giá phải chăng.
• Xem biểu diễn văn nghệ và trò chơi dân gian: Thưởng thức múa lân, hát bài chòi hoặc tham gia các trò chơi như đập niêu, kéo co, mang đến không khí vui tươi.
• Khám phá công viên đất nung: Gần làng gốm, công viên này với các bức tượng khổng lồ làm từ đất nung là nơi lý tưởng để chụp ảnh và học về lịch sử nghề gốm.

Để tham gia, du khách nên mua vé vào làng (khoảng 30.000-50.000 VND/người) và chuẩn bị trang phục thoải mái. Lễ hội còn kết hợp với các tour du lịch sông Thu Bồn, giúp bạn kết hợp trải nghiệm văn hóa với nghỉ dưỡng. Nếu đến vào dịp này, bạn sẽ không chỉ học hỏi mà còn mang về những kỷ niệm khó quên về di sản Hội An.

Lễ hội làng gốm Thanh Hà phản ánh rõ mối liên kết giữa nghề thủ công truyền thống và đời sống văn hóa của cộng đồng địa phương tại Hội An. Việc duy trì lễ hội không chỉ nhằm ghi nhớ công lao của tổ nghề, mà còn tạo điều kiện để các giá trị văn hóa phi vật thể được tiếp nối và thích ứng với bối cảnh hiện đại. Thông qua các hoạt động nghi lễ, trình diễn và trải nghiệm, lễ hội góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn làng nghề, đồng thời mang đến cho du khách cơ hội tiếp cận một không gian văn hóa đặc trưng, khác biệt với những điểm tham quan quen thuộc của Hội An.