Lịch sử Động Am Tiên: Câu chuyện bí ẩn về nơi nuôi hổ của triều đại nhà Đinh

Động Am Tiên nằm ở lưng chừng núi trong dãy Ngũ Phong Sơn, thuộc xã Trường Yên (nay là phường Tây Hoa Lư), huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Nơi đây cách cửa Đông đền vua Đinh Tiên Hoàng chỉ khoảng 400m, tiếp giáp với thành Đông của kinh đô Hoa Lư xưa.

Để vào động, du khách đi qua cổng đá, men theo lối đi bên hồ nước trong veo với hoa sen, hoa súng và đàn cá rô. Xưa kia, hồ này được cho là Ao Giải – nơi nuôi cá sấu (giải) để xử tội nhân. Động có hình dáng giống miệng rồng (Hang Rồng), với hệ thống nhũ đá đẹp mắt hình cây thóc, cây tiền, trái phật thủ... Hiện nay có đường hầm xuyên núi tiện lợi, thay vì phải leo 205 bậc đá như trước. Động Am Tiên được bao bọc bởi vách núi đá vôi dựng đứng, tạo nên một thung lũng kín đáo như "thế giới riêng biệt". Chính địa hình hiểm trở này khiến nơi đây trở thành lựa chọn lý tưởng cho vua Đinh xây dựng pháp trường.

Dưới triều Đinh Tiên Hoàng (Đinh Bộ Lĩnh, 968-979), Động Am Tiên được sử dụng như một pháp trường nghiêm ngặt để răn đe và trừng trị kẻ có tội, duy trì kỷ cương trong bối cảnh đất nước vừa thống nhất sau thời kỳ loạn lạc Ngũ Quý.

Theo truyền thuyết dân gian và các tài liệu lịch sử:

• Vua Đinh Tiên Hoàng cho nuôi nhốt hổ báo trong thung lũng Động Am Tiên. Kẻ phạm trọng tội bị ném vào đây để hổ dữ xé xác.
• Dưới chân núi là Ao Giải (hồ cá sấu) – nơi ném tội nhân xuống cho cá sấu ăn thịt.
• Trong Đại Việt sử ký toàn thư ghi rõ: “Vua muốn dùng uy chế ngự thiên hạ, bèn đặt vạc lớn ở sân triều, nuôi hổ dữ trong cũi, hạ lệnh rằng kẻ nào trái phép phải chịu tội bỏ vạc dầu, cho hổ ăn.”

Tương truyền, vua Đinh Tiên Hoàng đã giao cho võ sư Trương Ma Ni (Tăng Lục Đạo Sĩ) cùng con trai là phò mã Trương Quán Sơn quản lý và trấn giữ khu vực này. Từ một vùng núi non hiểm trở, cha con họ Trương đã tổ chức, cải tạo nơi đây thành khu vực phục vụ cho việc thực thi pháp luật và bảo vệ vương triều. Sau khi nhà Đinh suy vong, vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) cũng sử dụng khu vực này để nhốt tù binh nhà Tống như Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân sau chiến thắng năm 981, đến năm 986 mới trao trả. Ngoài ra, khu vực còn có hang Muối, hang Tiền dùng để cất giữ lương thực và ngân khố quốc gia thời Đinh - Lê.

Một trong những câu chuyện cảm động nhất gắn liền với Động Am Tiên là hành trình tu hành của Thái hậu Dương Vân Nga – người phụ nữ duy nhất trong lịch sử Việt Nam làm Hoàng hậu hai triều (Đinh và Lê) và Thái hậu hai đời vua.

Sau khi Đinh Tiên Hoàng và con trai Đinh Liễn bị ám sát năm 979, Dương Vân Nga đã gả cho Lê Hoàn (Lê Đại Hành), giúp ổn định triều chính và cùng chồng đánh bại quân Tống, bình Chiêm. Những năm cuối đời, bà chọn Chùa Am Tiên làm nơi xuất gia, lấy pháp danh Bảo Quang Hoàng Thái Hậu. Nơi đây tĩnh mịch, cách biệt với thế tục chính là chốn lý tưởng để bà tĩnh tâm.

Dân gian truyền khẩu bài thơ nổi tiếng khắc trên tường chùa:

Hai vai gồng gánh hai Vua Hai triều hoàng hậu, tu Chùa Am Tiên Theo chồng đánh Tống bình Chiêm Có công với nước, vô duyên với đời

Hiện nay, trong hang chính có chùa đá thờ Phật, thiền sư Nguyễn Minh Không, cùng đền thờ các danh nhân nhà Đinh như cha con Trương Ma Ni - Trương Quán Sơn, công chúa Phù Dung và Thái hậu Dương Vân Nga.

Ngày nay, Động Am Tiên đã được trùng tu và phát triển thành một điểm du lịch độc đáo thuộc Quần thể Di sản Thế giới Tràng An. Tuyến đường vào động đã trở nên dễ dàng hơn nhờ có đường hầm xuyên núi thay thế cho con đường leo 205 bậc đá hiểm trở trước kia.

• Cấu trúc di tích: Hang chính của động Am Tiên vừa là chùa đá thờ Phật (và Thiền sư Nguyễn Minh Không), vừa là đền thờ các danh nhân thời Đinh như Trương Ma Ni, Trương Quán Sơn, Công chúa Phù Dung và Thái hậu Dương Vân Nga.
• Phong cảnh: Nước hồ (Ao Giải xưa) tại đây đặc biệt trong vắt có thể nhìn thấy tận đáy, phản chiếu màu xanh ngút ngàn của núi đá vôi. Động Am Tiên vẫn giữ nguyên được vẻ hùng vĩ, nên thơ nhưng vẫn còn đó chút huyền bí và u buồn của một chốn pháp trường năm xưa, cuốn hút mọi du khách ghé thăm.

Động Am Tiên không chỉ là một danh thắng tuyệt đẹp mà còn là một trang sử sống, giúp du khách cảm nhận rõ hơn về sự nghiêm minh của phép nước và những thăng trầm của các nhân vật lịch sử trong buổi đầu dựng nước Đại Cồ Việt.

Khép lại hành trình khám phá Động Am Tiên, du khách không chỉ mãn nhãn trước vẻ đẹp "Tuyệt Tình Cốc" lay động lòng người, mà còn được chạm vào những lớp trầm tích lịch sử uy nghiêm của Cố đô Hoa Lư. Nơi đây là sự giao thoa kỳ diệu giữa pháp trường nghiêm khắc thời Đinh, nơi hổ báo từng được nuôi để giữ gìn phép nước, và chốn tu hành thanh tịnh của Thái hậu Dương Vân Nga. Động Am Tiên ngày nay không chỉ là một danh thắng, mà còn là bản hùng ca về ý chí độc lập và tinh thần Phật giáo Việt Nam. Hãy để tour Động Am Tiên của Sovaba Travel dẫn lối bạn đến với không gian linh thiêng, để tự mình cảm nhận sự đối lập đầy cuốn hút giữa quá khứ bi tráng và hiện tại an lành của kỳ quan Ninh Bình này.