Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An: Nơi lưu giữ ký ức thương cảng sầm uất

Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch nằm tại số 80 đường Trần Phú, phường Minh An, Hội An, ngay trong khu vực phố cổ. Vị trí này khá thuận tiện để kết hợp tham quan cùng Chùa Cầu, nhà cổ Tấn Ký, Hội quán Phúc Kiến và nhiều điểm di sản nằm dọc tuyến Trần Phú.

Bảo tàng được bố trí trong một ngôi nhà gỗ hai tầng mang kiến trúc truyền thống Hội An, với ban công và những đường nét kiến trúc đặc trưng. Không gian nơi đây giữ được vẻ mộc mạc, gần gũi, giúp hành trình tham quan những hiện vật gốm cổ trở nên tự nhiên hơn, như đang tìm hiểu dấu tích giao thương của Hội An ngay trong chính một nếp nhà xưa.

Ngôi nhà cổ hai tầng bằng gỗ, nơi đặt bảo tàng ngày nay, được xây dựng khoảng năm 1920, mang những nét đặc trưng của kiến trúc nhà ở truyền thống Hội An với nhà trước, sân trời và nhà sau. Năm 1994, công trình được trùng tu với sự hỗ trợ của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) cùng các chuyên gia Nhật Bản. Một năm sau, Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch chính thức mở cửa, trở thành bảo tàng chuyên đề đầu tiên tại Hội An tập trung vào các hiện vật khảo cổ gắn với hoạt động giao thương gốm sứ.

Phần lớn hiện vật được khai quật tại các di chỉ khảo cổ ở Hội An từ cuối những năm 1980 đến đầu những năm 1990, với sự tham gia của các nhà khảo cổ Việt Nam và chuyên gia Nhật Bản. Bảo tàng hiện lưu giữ hàng trăm hiện vật có niên đại từ thế kỷ IX–X đến thế kỷ XIX, trong đó nhiều hiện vật là dấu tích của những tuyến giao thương đường biển từng đi qua Hội An.

Từ thế kỷ XIV, gốm Việt Nam đã bước vào thị trường quốc tế và phát triển mạnh trong thế kỷ XV–XVI. Các sản phẩm từ những làng gốm nổi tiếng như Chu Đậu – Mỹ Xá, Bát Tràng được đưa đến Hội An, rồi theo các chuyến thuyền buôn đến nhiều vùng đất khác. Khi ấy, Hội An là một điểm giao thương quan trọng trên “Con đường gốm sứ trên biển”. Thuyền buôn từ Trung Quốc, Nhật Bản, Đông Nam Á, Ấn Độ, Trung Đông và châu Âu lần lượt tìm đến trao đổi hàng hóa. Những món gốm mang theo kiểu dáng, màu men và hoa văn khác nhau, phản ánh sự giao lưu giữa nhiều nền văn hóa.

Đáng chú ý, vụ phát hiện tàu đắm Cù Lao Chàm với khoảng 240.000 hiện vật, phần lớn là gốm Chu Đậu có niên đại thế kỷ XV–XVI, đã cung cấp những tư liệu quan trọng về hoạt động thương mại đường biển thời bấy giờ. Qua đó, có thể hình dung rõ hơn vai trò của Hội An trong mạng lưới giao thương rộng lớn của khu vực.

Bảo tàng nằm trong ngôi nhà gỗ truyền thống hai tầng, mang phong cách nhà ở thương nhân Hội An thế kỷ XIX–XX, tương đồng với kiến trúc Nhật Bản nhờ ảnh hưởng cộng đồng thương nhân Nhật xưa. Không gian được chia thành:

• Tầng trệt: Khu vực trưng bày chính với tủ kính bảo quản hiện vật, kèm bảng tư liệu, mô hình tàu buôn và bản đồ tuyến thương mại.
• Tầng trên: Ban công nhìn ra đường Trần Phú và sân trời giữa nhà, tạo cảm giác thoáng đãng, yên bình giữa phố cổ nhộn nhịp.
• Sân trong: Thiết kế mở với mái ngói âm dương, giúp lưu thông không khí tự nhiên.

Kiến trúc giản dị, trầm mặc, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di tích và trưng bày hiện đại, mang lại trải nghiệm gần gũi, không quá phô trương.

Bảo tàng sở hữu bộ sưu tập phong phú, chủ yếu là hiện vật khảo cổ nguyên vẹn hoặc mảnh vỡ được phục chế:

• Gốm sứ Trung Quốc: Bình, chén, đĩa thời Minh – Thanh với họa tiết rồng phượng, hoa văn lam trắng tinh xảo.
• Gốm Nhật Bản (Hizen): Đồ sứ xuất khẩu thế kỷ XVII–XVIII, nổi bật với men ngọc trai và họa tiết đơn giản.
• Gốm Việt Nam: Sản phẩm từ làng Thanh Hà, Đại Việt thời Lê – Nguyễn, bao gồm đồ gia dụng và nghi lễ.
• Gốm Thái Lan và các nước khác: Minh chứng giao thương đa dạng.

Nhiều hiện vật có niên đại từ thế kỷ IX–X (thời Champa tiền đề), đến thế kỷ XIX, kèm tư liệu ảnh, mô hình tái hiện hoạt động bốc dỡ hàng hóa tại cảng.

Tham quan bảo tàng mang đến trải nghiệm như quay ngược dòng lịch sử, từ không gian cổ kính, yên tĩnh đến những tư liệu tái hiện sinh động về thương cảng Hội An xưa. Tại đây, du khách có thể:

• Chiêm ngưỡng cận cảnh hiện vật trong tủ kính.
• Đọc bảng giải thích song ngữ (Việt – Anh) chi tiết.
• Chụp ảnh tại ban công, sân trời hoặc bên các hiện vật độc đáo.
• Kết hợp thăm làng gốm Thanh Hà gần đó để trải nghiệm làm gốm thủ công.

Thời điểm phù hợp để tham quan là buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, giúp tránh đông khách và thuận tiện kết hợp dạo phố cổ khi đèn lồng bắt đầu thắp sáng.

Để chuyến tham quan Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An diễn ra thuận lợi, bạn nên nắm rõ một số thông tin cơ bản về giờ mở cửa, vé vào cổng và lưu ý quan trọng dưới đây:

Giờ mở cửa:

• Thông thường từ 7h00 – 21h00 hằng ngày
• Bảo tàng có thể đóng cửa định kỳ để bảo dưỡng, thường vào ngày 15 hàng tháng (hoặc ngày 11 và 26, tùy thời điểm)

Vé tham quan:

• Đã bao gồm trong vé tham quan Phố cổ Hội An
• Một vé sử dụng để vào nhiều di tích trong 24 giờ
• Giá tham khảo: khoảng 80.000 – 120.000 VNĐ/người, tùy đối tượng khách nội địa hoặc quốc tế
• Trẻ em thường được giảm giá

Lưu ý khi tham quan:

• Ăn mặc lịch sự, giữ trật tự chung
• Không sờ chạm vào hiện vật trưng bày
• Do nằm trong khu di sản UNESCO, du khách cần mua vé phố cổ trước khi vào bảo tàng

Chuẩn bị trước những thông tin này sẽ giúp bạn tham quan Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An thuận tiện, trọn vẹn và đúng quy định, đồng thời tiết kiệm thời gian trong hành trình khám phá phố cổ.

Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An không chỉ là nơi trưng bày những hiện vật cổ, mà còn là không gian lưu giữ ký ức về một thương cảng quốc tế từng sầm uất bậc nhất Đông Nam Á. Thông qua từng món gốm sứ mang dấu ấn thời gian, du khách có thể hình dung rõ nét quá trình giao thương, sự giao thoa văn hóa và vai trò quan trọng của Hội An trong lịch sử hàng hải khu vực. Giữa lòng Phố cổ Hội An – Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO, bảo tàng đóng vai trò như một “mảnh ghép lịch sử” không thể thiếu, giúp hành trình tham quan trở nên trọn vẹn và có chiều sâu hơn. Đây không chỉ là điểm đến dành cho những ai yêu lịch sử, khảo cổ, mà còn phù hợp với du khách muốn hiểu Hội An vượt ra ngoài vẻ đẹp bề ngoài của những con phố đèn lồng.