Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An: Nơi lưu giữ ký ức thương cảng sầm uất

Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An sở hữu vị trí rất thuận lợi, giúp du khách dễ dàng kết hợp tham quan trong hành trình khám phá phố cổ:

• Địa chỉ: Số 80 Trần Phú, phường Minh An, TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam
• Khu vực: Nằm ngay trung tâm Phố cổ Hội An – khu di sản UNESCO
• Khoảng cách: Chỉ cách Chùa Cầu Nhật Bản vài trăm mét
• Cách di chuyển:
  • Đi bộ từ hầu hết các điểm tham quan chính
  • Phù hợp di chuyển bằng xe đạp trong phố cổ

Nhờ vị trí “trung tâm dễ tiếp cận, gần di tích nổi bật”, Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An là điểm dừng chân lý tưởng trong tuyến tham quan phố cổ.

Ngôi nhà cổ hai tầng gỗ hiện nay là nơi đặt bảo tàng được xây dựng vào khoảng năm 1920, mang kiến trúc truyền thống Hội An điển hình với nhà trước, sân trời và nhà sau. Đến năm 1994, công trình được trùng tu lớn với sự hỗ trợ từ Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và các chuyên gia Nhật Bản. Năm 1995, bảo tàng chính thức được thành lập và khai trương dưới tên Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch, trở thành bảo tàng chuyên đề đầu tiên tại Hội An tập trung vào hiện vật khảo cổ liên quan đến thương mại gốm sứ.

Các hiện vật chủ yếu được khai quật từ các di chỉ khảo cổ tại Hội An từ cuối những năm 1980 – đầu 1990, phối hợp giữa các nhà khảo cổ Việt Nam (Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, Bảo tàng Quảng Nam - Đà Nẵng, Ban Quản lý Di tích Hội An) và chuyên gia Nhật Bản. Bảo tàng hiện lưu giữ khoảng 361–450 hiện vật (tùy nguồn thống kê), niên đại từ thế kỷ IX–X đến XIX, phản ánh rõ nét con đường gốm sứ mậu dịch trên biển khi Hội An là trung tâm giao lưu Đông – Tây – Á – Âu.

Từ thế kỷ XV đến XVIII, Hội An là thương cảng phồn thịnh nhất khu vực, thu hút thương nhân từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Ấn Độ, Thái Lan... Gốm sứ không chỉ là mặt hàng xuất khẩu chủ lực mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa và kinh tế.

• Gốm sứ Việt Nam (từ làng Thanh Hà địa phương, Đại Việt thời Lê – Nguyễn) được xuất khẩu rộng rãi.
• Gốm Trung Quốc (lò Cảnh Đức Trấn, Phúc Kiến, Quảng Đông) thời Minh – Thanh chiếm tỷ lệ lớn.
• Gốm Nhật Bản (Hizen) và Thái Lan cũng xuất hiện nhiều.

Những hiện vật này chứng minh Hội An nằm trên tuyến đường tơ lụa biển, nơi hàng hóa được trao đổi, phân phối khắp Đông Nam Á và xa hơn. Sự suy tàn của thương cảng vào cuối thế kỷ XVIII – XIX (do sông Thu Bồn bồi lấp, chuyển dịch thương mại sang Đà Nẵng) khiến nhiều hiện vật bị chôn vùi, chỉ được khai quật sau này. 

Bảo tàng nằm trong ngôi nhà gỗ truyền thống hai tầng, mang phong cách nhà ở thương nhân Hội An thế kỷ XIX–XX, tương đồng với kiến trúc Nhật Bản nhờ ảnh hưởng cộng đồng thương nhân Nhật xưa. Không gian được chia thành:

• Tầng trệt: Khu vực trưng bày chính với tủ kính bảo quản hiện vật, kèm bảng tư liệu, mô hình tàu buôn và bản đồ tuyến thương mại.
• Tầng trên: Ban công nhìn ra đường Trần Phú và sân trời giữa nhà, tạo cảm giác thoáng đãng, yên bình giữa phố cổ nhộn nhịp.
• Sân trong: Thiết kế mở với mái ngói âm dương, giúp lưu thông không khí tự nhiên.

Kiến trúc giản dị, trầm mặc, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di tích và trưng bày hiện đại, mang lại trải nghiệm gần gũi, không quá phô trương.

Bảo tàng sở hữu bộ sưu tập phong phú, chủ yếu là hiện vật khảo cổ nguyên vẹn hoặc mảnh vỡ được phục chế:

• Gốm sứ Trung Quốc: Bình, chén, đĩa thời Minh – Thanh với họa tiết rồng phượng, hoa văn lam trắng tinh xảo.
• Gốm Nhật Bản (Hizen): Đồ sứ xuất khẩu thế kỷ XVII–XVIII, nổi bật với men ngọc trai và họa tiết đơn giản.
• Gốm Việt Nam: Sản phẩm từ làng Thanh Hà, Đại Việt thời Lê – Nguyễn, bao gồm đồ gia dụng và nghi lễ.
• Gốm Thái Lan và các nước khác: Minh chứng giao thương đa dạng.

Nhiều hiện vật có niên đại từ thế kỷ IX–X (thời Champa tiền đề), đến thế kỷ XIX, kèm tư liệu ảnh, mô hình tái hiện hoạt động bốc dỡ hàng hóa tại cảng.

Tham quan bảo tàng mang lại cảm giác ngược dòng thời gian: từ sự tĩnh lặng của không gian cổ kính đến những câu chuyện sống động về thương cảng xưa. Bạn có thể:

• Chiêm ngưỡng cận cảnh hiện vật trong tủ kính.
• Đọc bảng giải thích song ngữ (Việt – Anh) chi tiết.
• Chụp ảnh tại ban công, sân trời hoặc bên các hiện vật độc đáo.
• Kết hợp thăm làng gốm Thanh Hà gần đó để trải nghiệm làm gốm thủ công.

Thời gian lý tưởng: sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh đông đúc, kết hợp dạo phố cổ lúc đèn lồng lên.

Để chuyến tham quan Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An diễn ra thuận lợi, bạn nên nắm rõ một số thông tin cơ bản về giờ mở cửa, vé vào cổng và lưu ý quan trọng dưới đây:

Giờ mở cửa:

• Thông thường từ 7h00 – 21h00 hằng ngày
• Bảo tàng có thể đóng cửa định kỳ để bảo dưỡng, thường vào ngày 15 hàng tháng (hoặc ngày 11 và 26, tùy thời điểm)

Vé tham quan:

• Đã bao gồm trong vé tham quan Phố cổ Hội An
• Một vé sử dụng để vào nhiều di tích trong 24 giờ
• Giá tham khảo: khoảng 80.000 – 120.000 VNĐ/người, tùy đối tượng khách nội địa hoặc quốc tế
• Trẻ em thường được giảm giá

Lưu ý khi tham quan:

• Ăn mặc lịch sự, giữ trật tự chung
• Không sờ chạm vào hiện vật trưng bày
• Do nằm trong khu di sản UNESCO, du khách cần mua vé phố cổ trước khi vào bảo tàng

Chuẩn bị trước những thông tin này sẽ giúp bạn tham quan Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An thuận tiện, trọn vẹn và đúng quy định, đồng thời tiết kiệm thời gian trong hành trình khám phá phố cổ.

Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An không chỉ là nơi trưng bày những hiện vật cổ, mà còn là không gian lưu giữ ký ức về một thương cảng quốc tế từng sầm uất bậc nhất Đông Nam Á. Thông qua từng món gốm sứ mang dấu ấn thời gian, du khách có thể hình dung rõ nét quá trình giao thương, sự giao thoa văn hóa và vai trò quan trọng của Hội An trong lịch sử hàng hải khu vực. Giữa lòng Phố cổ Hội An – Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO, bảo tàng đóng vai trò như một “mảnh ghép lịch sử” không thể thiếu, giúp hành trình tham quan trở nên trọn vẹn và có chiều sâu hơn. Đây không chỉ là điểm đến dành cho những ai yêu lịch sử, khảo cổ, mà còn phù hợp với du khách muốn hiểu Hội An vượt ra ngoài vẻ đẹp bề ngoài của những con phố đèn lồng.