Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh: "Cỗ máy thời gian" ngược dòng 2.000 năm tại Hội An

Văn hóa Sa Huỳnh là một nền văn hóa khảo cổ học quan trọng, tồn tại từ khoảng 1.000 năm TCN đến cuối thế kỷ 2 SCN, được coi là một trong ba cái nôi văn minh cổ xưa trên lãnh thổ Việt Nam, cùng với văn hóa Đông Sơn ở miền Bắc và Óc Eo ở miền Nam. Nền văn hóa này phân bố chủ yếu dọc theo vùng ven biển miền Trung, từ Quảng Bình đến Bình Thuận, với các di tích tiêu biểu như Long Thạnh, Phú Khương và các địa điểm ở Quảng Ngãi.

Chủ nhân của văn hóa Sa Huỳnh là những cư dân nông nghiệp ven biển, sống trong giai đoạn sơ kỳ đồ sắt. Họ phát triển kinh tế đa dạng, bao gồm trồng trọt trên nương rẫy, khai thác sản vật rừng núi, trồng lúa nước ở đồng bằng và đánh bắt thủy sản. Họ đã biết sử dụng đồ sắt, chế tác đồ gốm tinh xảo và có quan hệ giao lưu thương mại rộng rãi với các khu vực Đông Nam Á, Nam Ấn Độ và Trung Quốc. Đặc trưng nổi bật là phong tục mai táng trong mộ chum (hũ lớn bằng gốm), phản ánh quan niệm về cuộc sống sau cái chết và trình độ thủ công cao. Văn hóa Sa Huỳnh không chỉ là di sản khảo cổ mà còn góp phần hình thành bản sắc văn hóa Champa sau này, với các nghề thủ công như rèn sắt, dệt vải và làm trang sức.

Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh được thành lập vào năm 1994, tọa lạc tại số 149 Trần Phú, phường Minh An, Hội An, Quảng Nam cũ (nay là thành phố Đà Nẵng). Đây là nơi lưu giữ và trưng bày bộ sưu tập độc đáo với hơn 1.000 hiện vật gốc liên quan đến cư dân cổ thuộc hệ văn hóa Sa Huỳnh, có niên đại cách nay khoảng 2.000 năm. Các hiện vật này được khai quật từ các di tích khảo cổ tại Hội An như Bãi Ông, Hậu Xá I, Hậu Xá II, An Bang, Xuân Lâm và các địa điểm khác.

Bảo tàng ra đời từ nhu cầu bảo tồn di sản sau các cuộc khai quật năm 1989, khi Hội An bắt đầu được công nhận trên bản đồ khảo cổ học miền Trung. Ban đầu, bộ sưu tập có 946 hiện vật, sau tăng lên 971, tập trung vào việc tái hiện cuộc sống của cư dân Sa Huỳnh – những người được coi là chủ nhân tiền cảng thị Hội An sơ khai, với quan hệ giao lưu quốc tế rộng lớn. Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ mà còn góp phần nghiên cứu, giáo dục về lịch sử hình thành đô thị Hội An từ thời Tiền Sa Huỳnh (hơn 3.000 năm trước) đến giai đoạn hậu kỳ. 

Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh được thiết kế như một hành trình khám phá ngắn gọn nhưng giàu chiều sâu, giúp du khách dễ dàng tiếp cận đời sống cư dân cổ. Những điểm nổi bật có thể kể đến:

• Kiến trúc & vị trí: Nằm trong ngôi nhà cổ hai tầng mang phong cách Hội An, diện tích trưng bày khoảng 400m², xây dựng ngay trên nền di tích khảo cổ.
• Không gian trưng bày:
  • Tầng 1: Hiện vật mộ táng, công cụ lao động
  • Tầng 2: Trang sức và vật dụng sinh hoạt cổ
• Thiết kế: Ánh sáng dịu, chú thích song ngữ Việt – Anh, bố cục khoa học.
• Điểm nhấn: Khu tái hiện mộ chum ngoài trời, vườn xanh và quán cà phê nhỏ nhìn ra phố cổ.

Chính sự kết hợp hài hòa giữa khảo cổ học và không gian Hội An xưa đã tạo nên trải nghiệm tham quan vừa nhẹ nhàng, vừa giàu giá trị lịch sử cho du khách.

Bảo tàng sở hữu bộ sưu tập phong phú, với các hiện vật tiêu biểu tái hiện rõ nét văn hóa Sa Huỳnh. Dưới đây là một số nổi bật:

• Mộ chum và mộ vò: Đây là biểu tượng đặc trưng, với các hình dáng như trụ, trứng hoặc cầu, thường chôn thành cụm trên cồn cát ven biển. Chúng chứa đồ tùy táng như gốm sứ và trang sức, phản ánh phong tục mai táng độc đáo.
• Đồ trang sức: Chuỗi hạt đá quý, khuyên tai ba chấu (ling ling-o) làm từ mã não, thủy tinh, với màu sắc rực rỡ như xanh lơ, đỏ, nâu. Đây là minh chứng cho trình độ chế tác tinh xảo và giao lưu văn hóa.
• Công cụ lao động và vũ khí sắt: Bao gồm rìu, lưỡi hái, dao từ các di chỉ Hậu Xá và Xuân Lâm, chứng tỏ cư dân đã bước vào thời kỳ đồ sắt.
• Đồ gốm và đồng: Bình gốm hình lọ hoa trang trí tinh tế, đồ đựng bằng đồng từ di tích Gò Dừa, với giá trị nghệ thuật cao.
• Vòng vỏ ốc và đồ dân dụng: Từ các bộ sưu tập Champa liên quan, thể hiện sự chuyển tiếp văn hóa.

Những hiện vật này không chỉ quý hiếm mà còn giúp hiểu sâu về kinh tế, xã hội và tín ngưỡng của cư dân cổ.

Tham quan bảo tàng là hành trình khám phá thú vị, bắt đầu từ việc chiêm ngưỡng 12 con thuyền lớn tượng trưng cho thương cảng Hội An sầm uất xưa. Du khách có thể "sống ảo" với các góc chụp đẹp, kết hợp hiện vật cổ và kiến trúc nhà gỗ. Trải nghiệm nổi bật là quan sát chi tiết mộ chum tái hiện, lắng nghe câu chuyện về giao lưu thương mại qua hiện vật nhập khẩu từ Ấn Độ và Trung Quốc.

Bảo tàng còn tổ chức các buổi hướng dẫn miễn phí, giúp hiểu rõ hơn về phong tục mai táng và nhận thức thẩm mỹ của cư dân Sa Huỳnh. Nếu đi nhóm, bạn có thể tham gia hoạt động tương tác như vẽ họa tiết gốm, mang tính giáo dục cao. Tổng thời gian tham quan thường 45-60 phút, phù hợp kết hợp với dạo phố cổ

Theo thông tin cập nhật đến năm 2026, bảo tàng mở cửa từ 7:00 đến 21:00 hàng ngày, trừ ngày 10 và 25 hàng tháng để thực hiện công tác chuyên môn. Giá vé tham quan bao gồm trong giá vé tham quan phố cổ Hội An:

• Khách Việt Nam: 80.000 VND/người/lượt.
• Khách quốc tế: 120.000 VND/người/lượt.

Với vé tham quan phố cổ Hội An, du khách có thể tham quan 5 điểm di tích ở phố cổ. Trẻ em dưới 16 tuổi miễn phí, và có giảm giá cho học sinh, sinh viên. Nên kiểm tra website chính thức hoặc liên hệ số điện thoại 0235 3861535 để cập nhật mới nhất.

Để hành trình tham quan Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh diễn ra thuận lợi và trọn vẹn, bạn nên ghi nhớ một số lưu ý quan trọng dưới đây:

• Thời điểm lý tưởng: Sáng sớm (8:00-10:00) hoặc chiều muộn để tránh đông đúc và thời tiết nóng.
• Trang phục và quy định: Mặc trang phục lịch sự, không hút thuốc, không sờ vào hiện vật, giữ trật tự để tôn trọng di sản.
• Kết hợp lịch trình: Bảo tàng nằm gần Chùa Cầu, nên ghé thăm sau khi dạo phố cổ hoặc trước khi xem show Ký Ức Hội An. Nếu đi xe đạp, dễ dàng di chuyển.
• Mẹo hữu ích: Mang theo nước uống, sử dụng hướng dẫn viên nếu muốn hiểu sâu. Kết hợp với các bảo tàng khác như Bảo tàng Lịch sử Văn hóa Hội An để có cái nhìn toàn diện.
• Lưu ý mùa cao điểm: Tháng 3-8 đông khách, nên mua vé online nếu có.

Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh không chỉ là điểm check-in mà còn là cơ hội để bạn kết nối với cội nguồn lịch sử Việt Nam.

Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh khép lại hành trình tham quan không bằng sự choáng ngợp, mà bằng dư âm lắng đọng của lịch sử. Giữa nhịp sống chậm rãi của Hội An, nơi đây nhắc nhở rằng vẻ đẹp của phố cổ không chỉ nằm ở những mái nhà rêu phong, mà còn bắt nguồn từ chiều sâu văn hóa đã hình thành cách đây hàng thiên niên kỷ. Mỗi hiện vật, mỗi không gian trưng bày đều góp phần tái hiện rõ nét một nền văn minh từng tồn tại và phát triển rực rỡ. Nếu có dịp ghé thăm Hội An, đừng bỏ qua “cỗ máy thời gian” đặc biệt này, nơi giúp bạn hiểu hơn về quá khứ, để trân trọng hiện tại và gìn giữ những giá trị di sản cho tương lai.