Bích La – Ngôi làng cổ 500 năm tuổi giữa lòng miền Trung

Làng cổ Bích La được hình thành từ năm 1527 (thế kỷ 16), dưới triều Lê Chiêu Tôn. Theo thần phả và sử liệu làng lưu giữ, làng do Phó tướng Lê Mậu Doãn (hay Lê Mậu Tài) – quan Chánh Chưởng Trung Tể triều Lê – khai khẩn. Ông cùng 14 hộ bộ tướng từ Hoan Châu (Nghệ An, nay là Hà Tĩnh) nam tiến, chọn vùng đất Hà Dương phía nam sông Thạch Hãn lập nghiệp. Ban đầu làng mang tên Xã Hoa An. Đến thời Tây Sơn đổi thành Hoa La, và dưới triều Nguyễn (đời vua Thiệu Trị) chính thức gọi là Bích La, chia thành bốn giáp: Đông, Tây, Nam, Hậu (nay thuộc các thôn Bích La Đông, Bích La Trung, Bích La Nam và Nại Cửu, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị).

Làng nằm ở vị thế phong thủy đẹp: sông Thạch Hãn phía Bắc, kênh rạch uốn lượn như rồng, núi non bao quanh – được dân làng tin là “long mạch” mang lại thịnh vượng. Bích La tồn tại trước khi chúa Nguyễn Hoàng vào Đàng Trong (1558) khoảng 30 năm, chứng tỏ vai trò quan trọng trong quá trình mở cõi về phương Nam.

Bích La được mệnh danh là “lò sinh quan, nôi sinh sĩ tử”. Nơi đây đã sản sinh ra nhiều nhân tài kiệt xuất, từ các tiến sĩ, phó bảng dưới triều Nguyễn như Lê Cảnh Diệu, Lê Cảnh Phiên, Lê Thụy, đến những danh nhân hiện đại như cố Tổng Bí thư Lê Duẩn – người con ưu tú của quê hương Quảng Trị. Họa sĩ nổi tiếng Lê Bá Đảng cũng là một niềm tự hào của làng, với những tác phẩm mang tầm vóc quốc tế. Chính sự hiếu học và tinh thần bất khuất đã làm nên danh tiếng cho vùng đất này.

Kiến trúc làng Bích La mang đậm dấu ấn làng quê Bắc Trung Bộ với những ngôi nhà cổ, mái ngói, tường rêu phong. Điểm nhấn nổi bật nhất là quần thể đình miếu:

• Đình làng Bích La: Nơi hội họp, thờ cúng và tổ chức lễ hội. Phía trước đình có hồ nước thiêng, nơi tương truyền thần Kim Quy (rùa thần) hiển linh.
• Khu miếu thờ: Bao gồm hơn 10 ngôi miếu nhỏ thờ các vị thần sông núi, Thần Hoàng, Thần Nông, Thần Sấm Sét, và đặc biệt là miếu thờ Khai khẩn tôn thần Lê Mậu Doãn (Doãn Lộc hầu) cùng hai vị tiến sĩ đầu tiên của làng (Lê Cảnh Diệu và Lê Cảnh Phiên).

Cổng miếu khắc câu đối nổi tiếng: “Địa chung linh khí truyền thiên cổ / Thế xuất anh tài diễn ức niên” (Đất hun đúc khí thiêng ngàn năm / Đời đời sinh hào kiệt).

Các di tích này không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn là nơi lưu giữ sắc phong, thần phả từ triều Nguyễn. Kiến trúc mang phong cách truyền thống Việt Nam, kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng dân gian và Nho giáo.

Văn hóa Bích La đậm chất làng quê miền Trung: hiếu học, hiếu thảo, yêu nước và giữ gìn phong tục. Làng nổi tiếng với truyền thống khoa bảng qua các triều đại và thời hiện đại.

Lễ hội Chợ Đình Bích La là nét đặc sắc nhất, được tổ chức mỗi năm chỉ một lần vào đêm mùng 2 đến sáng mùng 3 Tết Nguyên đán.

• Phần lễ: Các bậc cao niên dâng hương, tế lễ tạ ơn trời đất và các vị tiền nhân, gọi thần Kim Quy cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
• Phần hội & chợ: Phiên chợ nửa đêm tấp nập với sản vật quê hương. Người dân mua bán không mặc cả, mang ý nghĩa cầu may đầu năm. Du khách tham gia trò chơi dân gian, xin chữ, nghe thơ, thưởng thức ẩm thực địa phương.

Lễ hội không chỉ là dịp sum vầy mà còn là “di sản sống” thể hiện bản sắc văn hóa làng Việt. Ngoài ra, phong tục chạp mộ, cúng tổ tiên của các dòng họ (đặc biệt họ Lê) cũng được duy trì nghiêm ngặt, thể hiện lòng biết ơn cội nguồn

Du lịch Bích La không chỉ giúp bạn thư giãn mà còn mang lại kiến thức sâu sắc về lịch sử miền Trung, đặc biệt nếu bạn quan tâm đến văn hóa làng xã Việt Nam. Hãy dành thời gian dạo bước trên những con đường làng nhỏ hẹp, nơi tiếng lá xào xạc hòa cùng hương lúa chín. Những ngôi nhà cổ với cổng gỗ chạm khắc tinh xảo, những bức tường rêu phong sẽ đưa bạn trở về với ký ức tuổi thơ, nơi mọi thứ đều giản dị mà đậm chất Việt Nam. 

Tham gia lễ hội Chợ Đình hoặc các hoạt động dân gian như xin chữ đầu năm, nghe hát bá trạo, hay thưởng thức những câu hò đối đáp sẽ mang đến cho bạn cảm giác gần gũi, như trở thành một phần của cộng đồng Bích La. Nếu may mắn đến vào dịp Tết, bạn sẽ được chứng kiến nghi thức gọi thần Kim Quy – một trải nghiệm tâm linh độc đáo, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Bích La không chỉ là một ngôi làng cổ mà còn là nơi để bạn tìm về cội nguồn, cảm nhận hơi thở của lịch sử và văn hóa Việt Nam. Dưới bóng tre làng, bên dòng sông lặng lẽ, bạn sẽ thấy lòng mình nhẹ nhàng như cánh diều buông, tìm lại sự bình yên giữa nhịp sống hối hả. Đây cũng là cơ hội để bạn thêm tự hào và biết ơn những giá trị trường tồn của dân tộc.

Để đến làng cổ Bích La, bạn có thể xuất phát từ các điểm gần nhất như sau:

• Vị trí: Xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Cách Thành cổ Quảng Trị khoảng 10-15 km, gần thị trấn Ái Tử.

Cách di chuyển:

• Từ Huế: Khoảng 70-80 km, đi Quốc lộ 1A hướng Bắc, rẽ vào Ái Tử.
• Từ Đà Nẵng: Khoảng 120 km, theo QL1A.
• Từ Đông Hà (Quảng Trị): Khoảng 20-25 km.
• Phương tiện: Xe máy, ô tô cá nhân, taxi hoặc xe ôm từ Ái Tử. Đường vào làng thuận tiện, qua cầu và đồng ruộng.

Những ngày đầu năm, lễ hội Bích La vang tiếng trống hội, người người về dâng hương, cầu lộc, cầu duyên, khiến vùng quê như sống lại không khí linh thiêng hàng trăm năm qua. Những mái đình cổ, giếng làng, chợ quê... vẫn giữ nguyên dáng hình của một Việt Nam xưa đầy tự hào.

Làng Bích La không chỉ là một địa danh gắn liền với chiều dài lịch sử của Quảng Trị, mà còn là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của văn hóa làng Việt. Giữa nhịp phát triển nhanh của đô thị, nơi đây vẫn giữ được vẻ mộc mạc, nếp sống cộng đồng và tinh thần gắn kết bao đời. Một chuyến ghé thăm Bích La không chỉ để ngắm cảnh hay tìm hiểu di tích, mà còn để cảm nhận sự bình yên, gần gũi và giá trị của truyền thống đang được người dân nơi đây gìn giữ mỗi ngày. Nếu bạn yêu thích những hành trình khám phá văn hóa, Bích La chắc chắn là điểm dừng chân đáng để trải nghiệm trong chuyến đi về miền Trung.