Bích La – Ngôi làng cổ 500 năm tuổi giữa lòng miền Trung

Làng cổ Bích La, hay còn gọi là Bích La Đông, nằm tại xã Triệu Thành (trước đây thuộc xã Triệu Đông), huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Theo các tài liệu lịch sử, làng được hình thành vào khoảng năm 1526-1527, dưới thời triều Hậu Lê. Làng do các vị quan tướng họ Lê từ Hà Tĩnh di cư vào trấn nhậm vùng Thuận Hóa (bao gồm Quảng Trị và một phần Thừa Thiên-Huế) lập nên. Họ dừng chân tại đây vì phong cảnh đẹp, địa thế thuận lợi, sau khi vượt qua rừng rậm, đèo dốc và chống chọi với thú dữ trên đường đi. Ban đầu, đoàn di cư gồm các vị quan họ Lê gốc từ làng Hoa Duệ, huyện Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh. Họ cắt cử người trông nom gia quyến và tiếp tục sứ mệnh xây dựng, luyện binh, tích trữ lương thảo. Qua các triều đại, làng Bích La phát triển mạnh mẽ, trở thành vùng đất sản sinh nhiều nhân tài. Họ Lê ở đây chia thành 4 chi: Lê Văn, Lê Bá, Lê Cảnh và Lê Mậu, với truyền thống khoa bảng kéo dài hàng thế kỷ. Đến nay, làng vẫn giữ được bản sắc văn hóa lâu đời, dù trải qua bao biến cố lịch sử và chiến tranh.

Bích La được mệnh danh là “lò sinh quan, nôi sinh sĩ tử”. Nơi đây đã sản sinh ra nhiều nhân tài kiệt xuất, từ các tiến sĩ, phó bảng dưới triều Nguyễn như Lê Cảnh Diệu, Lê Cảnh Phiên, Lê Thụy, đến những danh nhân hiện đại như cố Tổng Bí thư Lê Duẩn – người con ưu tú của quê hương Quảng Trị. Họa sĩ nổi tiếng Lê Bá Đảng cũng là một niềm tự hào của làng, với những tác phẩm mang tầm vóc quốc tế. Chính sự hiếu học và tinh thần bất khuất đã làm nên danh tiếng cho vùng đất này.

Bích La được thiên nhiên ưu ái ban tặng một vị trí phong thủy đắc địa, với dòng sông Thạch Hãn uốn lượn như hình rồng, chia thành chín nhánh nhỏ ôm lấy làng. Người dân địa phương tin rằng đây là “long mạch cửu tuyền”, mang lại sự thịnh vượng và may mắn cho dân làng qua bao thế hệ. Xung quanh làng là núi non hùng vĩ và những cánh đồng lúa xanh mướt, tạo nên một khung cảnh thanh bình, khiến bất kỳ ai đặt chân đến đây cũng cảm nhận được sự an yên trong tâm hồn.

Bước vào Bích La, bạn sẽ bị cuốn hút bởi những ngôi nhà cổ rêu phong, mái ngói đỏ tươi và những con đường làng lát đá cũ kỹ. Ngôi đình làng Bích La, được xây dựng từ năm 1527, là trung tâm văn hóa và tín ngưỡng của cộng đồng. Trước đình là hồ nước, nơi an ngự của thần Kim Quy, biểu tượng tâm linh quan trọng của người dân. Xung quanh đình là các miếu thờ, từ đường của các dòng họ, và những công trình kiến trúc tín ngưỡng mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam.

Văn hóa làng Bích La được biết đến trước hết bởi truyền thống hiếu học bền bỉ qua nhiều thế hệ. Từ thời phong kiến, nơi đây đã được ví như “lò sinh quan, nôi sinh sĩ tử”, ghi danh nhiều vị đỗ đạt cao dưới triều Nguyễn như Lê Thụy, Lê Hữu Thường, Lê Mậu Cúc. Riêng dòng họ Lê Duẩn có tới năm vị tiến sĩ, tạo nên dấu ấn đặc biệt trong lịch sử khoa bảng địa phương. Tinh thần trọng học ấy vẫn được duy trì đến nay, khi trung bình mỗi năm có khoảng 12–15 học sinh của làng trúng tuyển đại học và hơn 50 em đang theo học tại các cơ sở đào tạo trên cả nước.

Bên cạnh truyền thống khoa bảng, Bích La còn duy trì nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc. Hội chợ đình Bích La diễn ra từ đêm mùng 2 đến sáng mùng 3 Tết hằng năm là sự kiện tiêu biểu, thu hút đông đảo người dân và du khách. Không khí lễ hội sôi nổi với các trò chơi và sinh hoạt truyền thống như bài chòi, bình thơ, thổi gà đất, hát bá trạo, hò đối đáp, viết thư pháp. Trong bối cảnh nhiều giá trị dân gian đang dần mai một, việc cộng đồng Bích La gìn giữ và tổ chức thường niên những hoạt động này đã góp phần bảo tồn không gian văn hóa làng quê đặc trưng của miền Trung.

Du lịch Bích La không chỉ giúp bạn thư giãn mà còn mang lại kiến thức sâu sắc về lịch sử miền Trung, đặc biệt nếu bạn quan tâm đến văn hóa làng xã Việt Nam. Hãy dành thời gian dạo bước trên những con đường làng nhỏ hẹp, nơi tiếng lá xào xạc hòa cùng hương lúa chín. Những ngôi nhà cổ với cổng gỗ chạm khắc tinh xảo, những bức tường rêu phong sẽ đưa bạn trở về với ký ức tuổi thơ, nơi mọi thứ đều giản dị mà đậm chất Việt Nam. 

Tham gia lễ hội Chợ Đình hoặc các hoạt động dân gian như xin chữ đầu năm, nghe hát bá trạo, hay thưởng thức những câu hò đối đáp sẽ mang đến cho bạn cảm giác gần gũi, như trở thành một phần của cộng đồng Bích La. Nếu may mắn đến vào dịp Tết, bạn sẽ được chứng kiến nghi thức gọi thần Kim Quy – một trải nghiệm tâm linh độc đáo, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Bích La không chỉ là một ngôi làng cổ mà còn là nơi để bạn tìm về cội nguồn, cảm nhận hơi thở của lịch sử và văn hóa Việt Nam. Dưới bóng tre làng, bên dòng sông lặng lẽ, bạn sẽ thấy lòng mình nhẹ nhàng như cánh diều buông, tìm lại sự bình yên giữa nhịp sống hối hả. Đây cũng là cơ hội để bạn thêm tự hào và biết ơn những giá trị trường tồn của dân tộc.

Để đến làng cổ Bích La, bạn có thể xuất phát từ các điểm gần nhất như sau:

• Từ thành phố Đông Hà: Đi theo Quốc lộ 1A hướng nam, sau đó rẽ vào tuyến đường liên xã dẫn đến xã Triệu Đông. Từ đây, chạy thêm vài km qua các con đường làng xanh mướt là đến cổng làng.
• Từ thị trấn Ái Tử hoặc Quốc lộ 1: Rẽ vào đường liên tỉnh dẫn đến Ái Tử, qua cầu An Mô, đi ngược theo kênh Nam Thạch Hãn, băng qua cánh đồng khoảng 3 km là đến đầu làng.
• Từ Huế hoặc Đà Nẵng: Di chuyển bằng xe khách hoặc tàu hỏa đến ga Đông Hà, sau đó thuê xe máy, taxi hoặc xe ôm để đi vào làng (khoảng 10-15 km, thuận tiện và chi phí hợp lý)

Những ngày đầu năm, lễ hội Bích La vang tiếng trống hội, người người về dâng hương, cầu lộc, cầu duyên, khiến vùng quê như sống lại không khí linh thiêng hàng trăm năm qua. Những mái đình cổ, giếng làng, chợ quê... vẫn giữ nguyên dáng hình của một Việt Nam xưa đầy tự hào.

Làng Bích La không chỉ là một địa danh gắn liền với chiều dài lịch sử của Quảng Trị, mà còn là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của văn hóa làng Việt. Giữa nhịp phát triển nhanh của đô thị, nơi đây vẫn giữ được vẻ mộc mạc, nếp sống cộng đồng và tinh thần gắn kết bao đời. Một chuyến ghé thăm Bích La không chỉ để ngắm cảnh hay tìm hiểu di tích, mà còn để cảm nhận sự bình yên, gần gũi và giá trị của truyền thống đang được người dân nơi đây gìn giữ mỗi ngày. Nếu bạn yêu thích những hành trình khám phá văn hóa, Bích La chắc chắn là điểm dừng chân đáng để trải nghiệm trong chuyến đi về miền Trung.