Chùa Bích Động: Ngôi cổ tự gắn liền với núi đá và huyền thoại "Nam Thiên Đệ Nhị Động"

Chùa Bích Động là một ngôi chùa cổ được xây dựng trên dãy núi đá vôi Tràng An, thuộc thôn Đam Khê, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Đây là di tích lịch sử văn hóa thuộc Quần thể danh thắng Tràng An - Tam Cốc - Bích Động, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới năm 2014. Chùa nổi tiếng với kiến trúc "chùa trong động, động trong chùa", tựa lưng vào núi đá vôi, tạo nên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ nhưng thanh bình. Được mệnh danh là "Nam Thiên Đệ Nhị Động" (động đẹp thứ nhì trời Nam), chùa Bích Động không chỉ là nơi hành hương mà còn là điểm đến lý tưởng cho những ai yêu thích khám phá lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Với diện tích khoảng 350 ha, khu vực này bao gồm hệ thống hang động, sông nước và làng quê yên bình, mang đến trải nghiệm đa dạng từ tham quan tâm linh đến du lịch sinh thái. Mỗi năm, chùa đón hàng nghìn lượt khách, đặc biệt vào mùa lễ hội hoặc mùa lúa chín.

Chùa Bích Động nằm tại thôn Đam Khê, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, cách trung tâm thành phố Ninh Bình khoảng 7km về phía Tây Nam và cách Hà Nội khoảng 100km.

Hướng dẫn di chuyển từ Hà Nội:

• Xe máy hoặc ô tô cá nhân: Đi theo cao tốc Hà Nội - Ninh Bình (CT.01), mất khoảng 1,5-2 giờ. Từ thành phố Ninh Bình, tiếp tục theo quốc lộ 38B hướng Tam Cốc, rẽ phải tại ngã ba Tam Cốc để đến bến thuyền, sau đó đi bộ hoặc xe điện khoảng 2km đến chùa.
• Xe khách hoặc limousine: Bắt xe tại bến Giáp Bát hoặc Mỹ Đình, giá vé khoảng 80.000-150.000 VNĐ/chiều, thời gian 2 giờ. Đến Ninh Bình, thuê xe máy (100.000-150.000 VNĐ/ngày) hoặc taxi để di chuyển đến chùa.
• Tàu hỏa: Từ ga Hà Nội đến ga Ninh Bình (khoảng 2,5 giờ, giá 70.000-100.000 VNĐ), sau đó chuyển taxi hoặc xe ôm khoảng 100.000 VNĐ đến chùa.
• Máy bay: Từ TP.HCM bay đến Hà Nội hoặc Thanh Hóa, rồi tiếp tục bằng xe khách đến Ninh Bình.

Từ các tỉnh miền Trung hoặc miền Nam, du khách có thể kết hợp máy bay đến Hà Nội rồi di chuyển tiếp.

Lưu ý: Đường vào chùa có địa hình đồi núi, nên chọn phương tiện phù hợp nếu đi nhóm lớn.

Chùa Bích Động sở hữu lịch sử hơn 600 năm, được khởi dựng từ năm 1428 vào đầu thời Hậu Lê. Thuở ban đầu, nơi đây chỉ là một ngôi chùa nhỏ nằm trên sườn núi đá, mang tên Bạch Ngọc Thạch Sơn Đồng, với ý nghĩa là “ngôi chùa đá đẹp và thanh khiết như ngọc giữa chốn non sâu”. Đến năm 1705, dưới triều vua Lê Dụ Tông, hai vị Hòa thượng Trí Kiên và Trí Thể quê ở Nghĩa Hưng (Nam Định) đã tìm đến vùng núi này. Nhận thấy cảnh sắc hữu tình cùng địa thế linh thiêng, hai ông quyết định đứng ra trùng tu và mở rộng chùa. Từ đó, quần thể chùa được xây dựng thành ba khu riêng biệt gồm chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng, hài hòa theo triền núi đá tự nhiên.

Năm 1707, hai vị Hòa thượng cho đúc một quả chuông đồng lớn, hiện vẫn còn được lưu giữ tại Động Tối. Trên chuông có khắc bài minh bằng chữ Hán ghi lại công đức khai sơn với nội dung ca ngợi công cuộc “mở núi, đục đá, lưu truyền chốn thiền môn thanh tịnh”. Đến năm 1774 (Giáp Ngọ), chúa Trịnh Sâm trong một lần ghé thăm đã bị mê hoặc bởi vẻ đẹp non nước hữu tình nơi đây. Trước khung cảnh núi đá, sông nước và đồng ruộng xanh mướt hòa quyện, ông đã đổi tên nơi này thành “Bích Động”, nghĩa là “động xanh”.

Trải qua nhiều triều đại và nhiều lần trùng tu, chùa Bích Động ngày nay không chỉ là điểm đến tâm linh nổi tiếng mà còn là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia đặc biệt, thuộc Quần thể Danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới năm 2014. Bao quanh chùa vẫn còn lưu giữ nhiều lăng mộ cổ của các vị tăng ni, trụ trì qua nhiều thế hệ, như minh chứng cho hành trình tu hành và lịch sử hàng trăm năm của ngôi cổ tự này.

Nam Thiên Đệ Nhị Động - "động đẹp thứ nhì trời Nam" là biệt danh do các nhà thơ xưa ban tặng, xếp sau Động Hương Tích (Hà Nội). Huyền thoại kể rằng, vẻ đẹp xanh ngọc (bích) của núi đá vôi, hang động và dòng sông uốn lượn đã khiến chúa Trịnh Sâm phải thốt lên: 

"Núi bốn chung quanh nước bốn mùa 

 Thuyền nan nhè nhẹ mái chèo đua 

Xôn xao sóng vỗ xung quanh động 

Mờ mịt mây tuôn khắp cảnh Chùa". 

Những khối đá trong Động Tối được dân gian ví như tiên nhân hóa đá, nhắc nhở về nhân quả và sự vô thường. Leo cầu Giải Oan để thỉnh chuông giải oan cho tâm hồn, hay bể Cam Lộ tượng trưng cho sự thanh tịnh. Với du khách, đây không chỉ là nơi check-in mà còn là không gian để tìm bình yên giữa bộn bề cuộc sống.

Điều làm nên sức hút của Chùa Bích Động chính là kiến trúc "tam cấp" dọc sườn núi, theo kiểu chữ "Tam", tạo thành bức tranh thiên nhiên hùng tráng với tám cảnh đẹp – Bích Sơn Bát Cảnh. Toàn bộ công trình được xây bằng gỗ lim quý hiếm, mái lợp ngói ta không mấu, các góc mái cong vút như lưỡi đao hoặc đuôi phượng, uốn lượn như sóng nước. Dưới chân núi là Động Xuyên Thủy, nơi dòng sông Ngô Đồng len lỏi qua hang động dài 350m, rộng trung bình 6m, tạo nên sự giao thoa hoàn hảo giữa kiến trúc nhân tạo và kỳ quan thiên nhiên.

• Chùa Hạ: Nằm chân núi, 5 gian kiểu chữ Đinh, thờ Phật Tam Thế, Tây Phương Tam Thánh và các vị sư tổ. Có bia đá, vườn lăng mộ với tháp cổ.
• Chùa Trung: Lưng chừng núi (120 bậc đá từ chùa Hạ), nửa trong hang, thờ Thích Ca Mâu Ni, có Động Tối với tượng đá Phật Di Đà và chuông đồng cổ.
• Chùa Thượng: Gần đỉnh (40 bậc từ chùa Trung), thờ Quan Âm Bồ Tát, có bể Cam Lộ và view ra Ngũ Nhạc Sơn như hoa sen.

Toàn bộ kiến trúc bổ sung cho nhau, tạo "Bích sơn bát cảnh" hùng tráng.

Du khách có thể bắt đầu hành trình bằng việc chèo thuyền trên sông Ngô Đồng, len lỏi qua quần thể Tam Cốc với ba hang động nổi tiếng: hang Cả, hang Hai và hang Ba, để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp sông nước và núi đá vôi đặc trưng của Ninh Bình. Sau đó, hành trình tiếp nối bằng việc leo núi tham quan chùa Bích Động, vượt qua khoảng 120 bậc đá dẫn lên các tầng chùa, nơi du khách có cơ hội chiêm ngưỡng những khối nhũ đá óng ánh và lắng nghe tiếng chuông chùa vang vọng giữa không gian núi rừng tĩnh lặng.

Bên cạnh đó, du khách có thể kết hợp tham quan Động Tối, cầu Giải Oan, hoặc lên chùa Thượng để phóng tầm mắt ngắm nhìn cánh đồng lúa trải dài bên dòng Ngô Đồng, đặc biệt đẹp vào mùa lúa chín. Ngoài các điểm tham quan chính, những hoạt động như đạp xe quanh làng quê Tam Cốc, chụp ảnh mùa vàng hay tham gia các lễ hội địa phương cũng mang đến trải nghiệm gần gũi, giúp du khách hiểu sâu hơn về đời sống và văn hóa bản địa.

Chùa Bích Động mở cửa hàng ngày từ 7h sáng đến 17h chiều, nhưng thời gian lý tưởng là sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh đông đúc. Phí tham quan chùa miễn phí, nhưng nằm trong khu Tam Cốc - Bích Động nên cần mua vé khu vực:

• Vé tham quan (không xe điện): 250.000 VNĐ/người lớn, 120.000 VNĐ/trẻ em (1-1,3m).
• Vé bao gồm xe điện: 350.000 VNĐ/người lớn, 190.000 VNĐ/trẻ em.

Trẻ em dưới 1m miễn phí. Lưu ý kiểm tra cập nhật giá vé tại quầy.

Hành trình dừng chân tại Chùa Bích Động giống như bước vào một miền ký ức cổ xưa, nơi tiếng chuông chùa hòa cùng hơi thở núi đá tạo nên sự tĩnh lặng rất riêng của đất Hoa Lư. Không đơn thuần là một danh thắng, Bích Động là nơi lưu giữ tinh thần Phật giáo mộc mạc, là câu chuyện về con người và thiên nhiên tồn tại hài hòa qua bao thế hệ. Đến đây, ai cũng có thể tìm thấy cho mình một khoảng bình yên dù chỉ trong khoảnh khắc nhưng đủ để khiến tâm hồn nhẹ nhàng hơn. Nếu bạn muốn tận hưởng trọn vẹn vẻ đẹp của Tam Cốc – Bích Động, đừng bỏ lỡ tour du lịch Tam Cốc - Bích Động trọn gói của Sovaba Travel. Hành trình được xây dựng tinh gọn, dễ đi, giàu trải nghiệm văn hóa – lịch sử và đặc biệt phù hợp cho du khách mong muốn khám phá một Ninh Bình sâu sắc và trọn vẹn hơn.