Đúc đồng Phường Đúc Huế: Hành trình bảo tồn nghệ thuật đồ đồng cung đình đặc biệt

Bên bờ Nam sông Hương, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 3 km về phía Tây Nam, làng đúc đồng Phường Đúc nép mình dọc tuyến đường Bùi Thị Xuân, từ khu vực cầu Giã Viên hướng về Long Thọ. Làng nghề nằm chủ yếu trên địa bàn phường Phường Đúc trước đây và một phần phường Thủy Xuân, gắn với vùng đất đã có nhiều thế hệ thợ đúc đồng sinh sống, lập nghiệp.

Rời những con đường đông đúc của phố thị, men theo dòng Hương về phía Long Thọ, du khách sẽ bắt gặp những xưởng đúc nằm xen giữa khu dân cư. Ở đó, nhịp sống làng nghề vẫn tiếp diễn sau những cánh cửa xưởng: lò nung đỏ lửa, khuôn đất được chuẩn bị tỉ mỉ, người thợ cần mẫn bên từng công đoạn. Không có vẻ náo nhiệt của một điểm tham quan đông khách, Phường Đúc mang dáng vẻ bình dị của một làng nghề lâu đời, nơi câu chuyện về nghề được kể bằng chính âm thanh lao động và những sản phẩm đồng thành hình qua bàn tay nghệ nhân.

Nghề đúc đồng Phường Đúc hình thành từ đầu thế kỷ XVII, dưới thời các Chúa Nguyễn. Theo tư liệu làng nghề, cụ Nguyễn Văn Lương, người gốc làng Đồng Xá (Bắc Ninh ngày nay), được xem là thủy tổ của nghề đúc đồng tại vùng đất Thuận Hóa. Khi các Chúa Nguyễn xây dựng cơ nghiệp rồi chọn Phú Xuân làm kinh đô, nhiều thợ đúc giỏi từ các vùng miền được quy tụ về đây để chế tác khí giới, tiền xu, đồ thờ và vật dụng cung đình. Từ những phường thợ ban đầu, làng nghề Phường Đúc dần hình thành và phát triển.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, nghề đúc đồng có lúc thăng trầm, nhưng vẫn được các dòng họ làm nghề gìn giữ, truyền nối qua nhiều thế hệ. Đặc biệt, dưới triều Nguyễn, Phường Đúc bước vào thời kỳ hưng thịnh với nhiều tác phẩm đồng có giá trị lịch sử và nghệ thuật như Cửu vị thần công, Cửu đỉnh, Đại hồng chung chùa Thiên Mụ và chuông chùa Diệu Đế. Đây không chỉ là những công trình tiêu biểu của cố đô mà còn thể hiện tài nghệ của những người thợ đúc đồng xứ Huế.

Ngày nay, dù không còn phục vụ riêng cho cung đình, các cơ sở đúc đồng Phường Đúc vẫn duy trì hoạt động, chế tác tượng, chuông, đồ thờ và sản phẩm mỹ nghệ. Giữa nhịp sống hiện đại, những lò đúc còn đỏ lửa chính là minh chứng cho sức sống của một nghề truyền thống, nơi kỹ nghệ của cha ông tiếp tục được trao truyền qua đôi bàn tay người thợ hôm nay.

Nhắc đến sản phẩm của làng đúc đồng Phường Đúc, không thể bỏ qua những tác phẩm gắn liền với kiến trúc cung đình và đời sống tín ngưỡng xứ Huế. Tiêu biểu là Cửu đỉnh với 162 hình chạm khắc về cảnh quan, sản vật và hình tượng đất nước; hay Cửu vị thần công, bộ chín khẩu thần công mang tên theo bốn mùa và ngũ hành. Đây là những tác phẩm thể hiện trình độ đúc đồng và nghệ thuật tạo tác tinh xảo của người thợ xưa.

Ngày nay, bên cạnh những công trình mang giá trị lịch sử, các xưởng đúc ở Phường Đúc vẫn duy trì nhiều dòng sản phẩm phục vụ đời sống:

• Đồ thờ cúng: Lư đồng, bát hương, bộ tam sự, ngũ sự, tượng Phật, chuông, cồng, chiêng.

• Đồ mỹ nghệ: Tượng danh nhân, trống đồng, bình hoa, hạc đồng và vật phẩm trang trí.

• Sản phẩm theo đặt hàng: Tượng đồng, chuông lớn và các sản phẩm phục vụ chùa chiền, công trình văn hóa.

Mỗi sản phẩm đều trải qua nhiều công đoạn chế tác, từ tạo khuôn, nấu đồng đến đúc và hoàn thiện. Chính sự tỉ mỉ trong từng khâu đã tạo nên nét riêng cho đồ đồng Phường Đúc, đồng thời giúp những giá trị thủ công truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Ghé thăm Phường Đúc, du khách có dịp bước vào không gian làm nghề đã gắn bó với người dân nơi đây qua nhiều thế hệ. Từ trung tâm thành phố Huế, bạn có thể di chuyển đến làng nghề bằng xe máy, taxi hoặc kết hợp tour xe đạp qua những vùng ven sông Hương. Tại một số xưởng đúc gia đình, nếu đúng dịp sản xuất, du khách có thể tận mắt quan sát người thợ làm khuôn, nung chảy kim loại, rót đồng và hoàn thiện sản phẩm. Đây cũng là cơ hội để tìm hiểu thêm về kỹ thuật đúc đồng truyền thống và câu chuyện phía sau mỗi tác phẩm.

Thời điểm buổi sáng hoặc chiều thường thích hợp để tham quan, khi thời tiết dễ chịu hơn. Bạn cũng có thể kết hợp hành trình với Đại Nội Huế, chùa Thiên Mụ để chiêm ngưỡng những công trình, hiện vật đồng tiêu biểu. Một lưu ý nhỏ là nên liên hệ trước với các xưởng để hỏi lịch đúc và khả năng đón khách, bởi không phải cơ sở nào cũng tổ chức tham quan thường xuyên.

Có thể nói, Phường Đúc không chỉ là nơi tạo ra những sản phẩm đồng tinh xảo, mà còn là một bảo tàng sống về nghệ thuật và văn hóa Huế. Mỗi tác phẩm ra đời không chỉ là sự kết tinh của kim loại và nhiệt độ, mà còn chứa đựng cả một câu chuyện lịch sử, một tình yêu nghề sâu sắc và sự cống hiến không ngừng nghỉ của các thế hệ nghệ nhân. Dù thời gian có trôi đi, những người thợ tài hoa nơi đây vẫn miệt mài gõ nhịp, tạo nên thanh âm ngân vang của một làng nghề truyền thống, góp phần làm nên vẻ đẹp trường tồn của đất Cố đô và khẳng định giá trị của một di sản văn hóa đặc biệt trong lòng người dân Việt.

Theo dõi Sovaba Travel để khám phá thêm nhiều câu chuyện thú vị về Huế, từ di sản, ẩm thực đến các làng nghề truyền thống.