Ghé thăm nhà vườn Xuân Đài: Nét tinh hoa kiến trúc nhà rường và hồn quê xứ Huế

Nằm nép mình giữa không gian xanh mát của làng Thủy Biều, Nhà vườn Xuân Đài tại số 12, kiệt 22 đường Thanh Nghị, phường Thủy Biều, thành phố Huế mang đến cảm giác rất khác so với những điểm tham quan đông đúc trong phố. Từ khu vực cầu Trường Tiền, chỉ khoảng 6–7 km, tương đương 15–20 phút di chuyển, du khách đã có thể tìm về một góc Huế chậm rãi với vườn cây, mái ngói cũ và những nếp nhà rường ẩn mình trong màu xanh.

Đường vào Xuân Đài khá nhỏ, len qua những con đường mang dáng dấp làng quê Huế. Nếu đi xe máy hoặc taxi, hành trình sẽ thuận tiện hơn, đồng thời có cơ hội cảm nhận rõ hơn vẻ bình dị của Thủy Biều – vùng đất nổi tiếng với thanh trà và những nhà vườn truyền thống.

Được dựng nên từ năm 1868 dưới triều Nguyễn, Nhà vườn Xuân Đài đã lặng lẽ đi qua hơn một thế kỷ rưỡi cùng bao đổi thay của đất Huế. Ngôi nhà ban đầu thuộc về ông nội của ông Hồ Xuân Đài, một người từng làm việc trong triều đình. Qua nhiều thế hệ, gia đình vẫn sinh sống và gìn giữ nơi này, để từng mái ngói, hàng cột gỗ, khu vườn và nếp sinh hoạt xưa tiếp tục được truyền lại. Đến nay, nhà vườn Xuân Đài đã có hơn 150 năm tuổi, trở thành một phần ký ức sống động của vùng đất Thủy Biều.

Ngôi nhà không chỉ tồn tại nhờ thời gian, mà còn nhờ sự nâng niu của những người trong gia đình. Năm 1996, khi mối mọt đe dọa kết cấu gỗ, ông Hồ Xuân Đài đã cho nâng toàn bộ ngôi nhà lên khoảng 60 cm, xử lý lại nền và áp dụng những phương pháp bảo vệ gỗ theo kinh nghiệm dân gian. Một công trình cổ vì thế không bị đóng khung trong quá khứ, mà tiếp tục được chăm chút để sống cùng hiện tại.

Khoảng từ năm 2012, gia đình bắt đầu đón khách tham quan nhà vườn Xuân Đài. Những chuyến ghé thăm thường bắt đầu bằng câu chuyện của chính người chủ nhà: chuyện về gia đình, về ngôi nhà, về những năm tháng đã đi qua và cả cách người Huế gìn giữ nếp sống của mình. Có lẽ chính sự chân thành ấy khiến Xuân Đài trở nên đặc biệt, đến đây không chỉ để ngắm một ngôi nhà rường cổ, mà còn để nghe một gia đình kể lại hơn 150 năm lịch sử bằng những ký ức rất đời thường.

Với diện tích khoảng 1.125,6 m², Nhà vườn Xuân Đài được bố trí theo lối kiến trúc truyền thống, trong đó ngôi nhà rường chính nằm ở trung tâm khuôn viên, nổi bật với kiểu một gian hai chái. Cách sắp đặt này tạo nên sự cân đối giữa ngôi nhà, sân trước và khu vườn bao quanh – một đặc trưng làm nên vẻ duyên dáng của nhà vườn Huế.

Bước qua không gian Xuân Đài, điều dễ gây ấn tượng không phải sự cầu kỳ mà là cảm giác mọi thứ dường như vẫn được giữ nguyên dáng vẻ của một ngôi nhà Huế xưa. Từ bộ khung gỗ, mái ngói đến những món đồ gia truyền trong nhà đều mang dấu vết của thời gian.

• Khung gỗ và hệ thống cột kèo: Ngôi nhà chủ yếu sử dụng gỗ mít cho cột, xuyên, kèo và gỗ kiền cho đòn tay. Các cấu kiện được liên kết bằng mộng và chốt gỗ thay vì đinh sắt, thể hiện kỹ thuật dựng nhà truyền thống rất khéo léo. Theo một số ghi nhận, nhà có khoảng 56 cột gỗ, nhiều cấu kiện đã chuyển sang màu nâu sẫm, bóng lên theo năm tháng.

• Mái ngói liệt cổ: Phần mái được lợp bằng ngói liệt với độ dốc phù hợp, vừa giúp thoát nước trong những trận mưa lớn của miền Trung, vừa giữ cho ngôi nhà mát mẻ vào mùa hè. Lớp rêu phủ theo thời gian càng làm mái nhà thêm trầm mặc, tạo nên vẻ đẹp rất riêng của nhà rường cổ ở Huế.

• Không gian nội thất: Gian thờ là nơi trang nghiêm nhất với hoành phi, câu đối, tủ thờ, sập gụ và trường kỷ. Một số vật dụng được gia đình lưu giữ qua nhiều thế hệ, có món tuổi đời hàng trăm năm và được xem như những món gia bảo. Phía trước nhà là bình phong, vừa tạo điểm nhấn cho sân vườn vừa thể hiện quan niệm phong thủy truyền thống của người Huế.

• Khu vườn bao quanh: Rời khỏi hiên nhà, du khách sẽ bắt gặp một không gian xanh đặc trưng của nhà vườn Thủy Biều. Thanh trà, bưởi, cau, mít, chuối cùng nhiều loại cây ăn trái và hoa cỏ được trồng đan xen, tạo nên những khoảng xanh mát quanh năm. Đặc biệt, thanh trà Huế là loại cây gắn bó mật thiết với vùng đất này và cũng góp phần tạo nên nét đặc trưng cho khu vườn Xuân Đài.

Giữa một Huế đang từng ngày đổi thay, nơi đây vẫn giữ được cấu trúc nhà rường, đồ dùng gia truyền và cách tổ chức sân vườn theo lối cũ. Đứng dưới mái ngói rêu phong, nhìn những thân cây lâu năm và nghe câu chuyện về từng món đồ trong nhà, du khách có cảm giác như đang bước chậm qua một lát cắt của Huế xưa. Đây cũng chính là giá trị làm nên sức hút của Xuân Đài đối với những ai muốn tìm hiểu sâu hơn về kiến trúc nhà rường và văn hóa nhà vườn Huế.

Đến Nhà vườn Xuân Đài, du khách không chỉ đứng ngoài ngắm một ngôi nhà rường cổ. Điều thú vị hơn nằm ở việc bước vào không gian sống của một gia đình Huế, nghe những câu chuyện được lưu giữ qua nhiều thế hệ và chậm rãi cảm nhận nếp sống bình dị giữa khu vườn xanh.

• Nghe chuyện về ngôi nhà và gia đình: Chủ nhà trực tiếp chia sẻ những câu chuyện về lịch sử Xuân Đài, các kỷ vật được truyền lại qua nhiều thế hệ, cùng những quan niệm về âm – dương, thuốc Nam và cách người Huế xưa gìn giữ một cuộc sống cân bằng, thuận hòa.

• Dạo bước trong khu vườn: Những lối đi nhỏ đưa du khách qua các vườn cây ăn trái, nơi thanh trà Huế là điểm nhấn. Đúng mùa, bạn có thể tận tay hái và thưởng thức trái cây ngay trong vườn, giữa không khí trong lành và yên ả của Thủy Biều.

• Thư giãn với thảo dược dân gian: Một trải nghiệm nhẹ nhàng tại Xuân Đài là ngâm chân bằng nước lá thảo dược trong những chiếc bồn gỗ đặt dưới bóng cây. Sau một ngày khám phá Huế, chỉ cần ngồi xuống, ngâm chân và nghe tiếng cây lá cũng đủ để nhịp sống chậm lại.

• Thưởng thức mâm cơm quê Huế: Bữa cơm tại nhà vườn có thể gồm những món dân dã như vả trộn tôm thịt, cá sông kho tộ, súp rau củ, gỏi thanh trà, dùng cùng trà nóng, mứt gừng hoặc mè xửng. Nguyên liệu được tận dụng từ khu vườn và nguồn thực phẩm địa phương, giữ được cảm giác mộc mạc của một bữa cơm gia đình xứ Huế.

• Khám phá làng quê Thủy Biều: Với những chương trình trải nghiệm phù hợp, du khách có thể kết hợp đạp xe quanh làng, ghé đình làng, tìm hiểu nghề truyền thống hoặc tham gia các hoạt động chăm sóc cây, làm mứt.

Điều khiến nhiều người nhớ về Nhà vườn Xuân Đài có lẽ không nằm ở một trải nghiệm quá đặc biệt, mà ở cách gia đình đón khách gần gũi và tự nhiên. Không gian không quá xô bồ, những câu chuyện được kể bằng ký ức thật, bữa cơm được dọn như đãi khách quen. Vì thế, sau một buổi ở Xuân Đài, cảm giác còn lại thường không phải “đã đi tham quan một điểm du lịch”, mà giống như vừa ghé thăm một ngôi nhà Huế cũ và được sống chậm lại vài giờ giữa khu vườn thanh bình.

Hiện nay, nhà vườn Xuân Đài thường không thu phí vé đối với hoạt động tham quan thông thường. Tuy nhiên, một số dịch vụ trải nghiệm đi kèm có thể tính phí riêng, như ngâm chân thảo dược với mức giá khoảng 50.000 – 100.000 đồng hoặc bữa ăn dân dã Huế từ 100.000 đồng/người. Thời gian mở cửa dự kiến từ 7h00 đến 17h30 hằng ngày; để chuyến tham quan diễn ra thuận lợi, du khách nên liên hệ trước qua Facebook “Nhà Vườn Xuân Đài” hoặc gọi trực tiếp cho chủ nhà để xác nhận lịch và dịch vụ.

Để chuyến tham quan nhà vườn Xuân Đài thêm trọn vẹn, bạn nên lưu ý một vài điều nhỏ nhưng hữu ích. 

• Từ trung tâm Huế (khu vực cầu Trường Tiền), chỉ mất khoảng 15–20 phút đi xe máy hoặc grab là đến, với địa chỉ cụ thể tại 12/22 Thanh Nghị, phường Thủy Biều.
• Thời gian lý tưởng nhất để ghé thăm là sáng sớm hoặc chiều muộn, khi tiết trời mát mẻ và ánh nắng chưa gay gắt, đặc biệt trong mùa hè (tháng 5–8). Nếu có thời gian, bạn có thể kết hợp với tour làng Thủy Biều để khám phá thêm nhiều nhà vườn cổ khác.
• Trước khi đi, đừng quên chuẩn bị mũ, nón, kem chống nắng và nên đặt lịch trước qua Facebook Nhà Vườn Xuân Đài nếu bạn đi theo nhóm đông. 
• Một lưu ý quan trọng: đây vẫn là không gian sinh hoạt gia đình, vì vậy bạn nên giữ gìn vệ sinh, không hút thuốc và tôn trọng sự yên tĩnh vốn có của nơi này.

Nếu bạn đang dự định dành 2–3 ngày khám phá Huế, đừng quên đưa nhà vườn Xuân Đài vào hành trình. Một lịch trình gợi ý thú vị có thể bắt đầu bằng ngày đầu tham quan Đại Nội và các điểm nổi bật trong kinh thành. Ngày thứ hai, hãy dành buổi sáng dạo thuyền trên sông Hương, buổi chiều ghé Xuân Đài để tận hưởng không gian xanh mát và thưởng thức bữa cơm Huế dân dã ngay tại vườn. Ngày cuối cùng, bạn có thể lang thang qua những lăng tẩm uy nghi của triều Nguyễn để kết thúc chuyến đi.

Bằng cách kết hợp tham quan di sản với trải nghiệm làng vườn, chuyến đi Huế của bạn sẽ trở nên cân bằng và hấp dẫn hơn. Đặc biệt, với tour tham quan nhà vườn do Sovaba Travel tổ chức, bạn sẽ có cơ hội tìm hiểu kiến trúc nhà rường cổ, dạo vườn cây xanh mát và thưởng thức bữa cơm Huế ngay trong không gian gia đình địa phương. Đây là lựa chọn lý tưởng để vừa khám phá văn hóa, vừa tận hưởng sự thư giãn trong hành trình đến cố đô.