Khám phá lịch sử và nét đẹp độc đáo của Hội quán Hải Nam Hội An

Hội quán Hải Nam tọa lạc ngay trong khu phố cổ Hội An, tại số 10 Trần Phú, phường Minh An, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam cũ (nay là thành phố Đà Nẵng). Đây là khu vực trung tâm, nằm trên trục đường đi bộ chính nên rất tiện để ghé thăm khi dạo phố. Từ hội quán, du khách có thể dễ dàng kết hợp tham quan các điểm quen thuộc khác như Chùa Cầu, Hội quán Phúc Kiến hay Nhà cổ Quân Thắng. Nếu xuất phát từ Đà Nẵng, quãng đường di chuyển khoảng 30–40 km, phù hợp đi xe máy hoặc ô tô. Nhờ vị trí thuận tiện, Hội quán Hải Nam là điểm dừng chân dễ tiếp cận trong hành trình khám phá không gian di sản phố cổ.

Hội quán Hải Nam được cộng đồng Hoa kiều gốc Hải Nam xây dựng vào năm 1875, khi họ đến Hội An sinh sống và buôn bán. Thuở ban đầu, công trình này là nơi gặp gỡ, sinh hoạt chung, thực hiện các nghi lễ tín ngưỡng và hỗ trợ nhau trong cuộc sống nơi đất khách.

Lịch sử hội quán gắn với một biến cố đau lòng xảy ra vào năm 1851 khi 108 thương nhân người Hải Nam bị giết oan do bị nhầm là cướp biển. Sau đó, vua Tự Đức đã minh oan cho họ và ban sắc phong với danh hiệu “Nghĩa Liệt Chiêu Ứng”. Từ sự kiện này, Hội quán Hải Nam không chỉ là nơi sinh hoạt cộng đồng mà còn trở thành không gian thờ tự linh hồn của 108 người bị hại, mang ý nghĩa tưởng niệm và nhắc nhớ về công lý. Trải qua thời gian, hội quán đã được trùng tu hai lần nhằm bảo tồn kiến trúc và giá trị lịch sử. Đến năm 2016, công trình chính thức được mở cửa đón du khách, trở thành một trong những di tích giúp tái hiện rõ hơn lịch sử cộng đồng người Hoa và quá khứ thương cảng Hội An.

Kiến trúc của Hội quán Hải Nam mang đậm phong cách Trung Hoa cổ, được xây dựng theo hình chữ "Quốc" – một bố cục cân đối, hài hòa bao gồm chính điện ở giữa, nhà tiền điện, hai dãy nhà Đông và Tây, cùng sân trước sau. Các chi tiết điêu khắc tinh xảo, với gỗ sơn son thếp vàng, chạm khắc nổi và mạ vàng, tạo nên vẻ uy nghiêm nhưng ấm cúng. Giữa chánh điện là bộ thờ gỗ quý, phía sau long môn là bài vị thờ 108 vị anh linh. Công trình sử dụng vật liệu truyền thống như gạch, gỗ, đá, kết hợp hài hòa để chống chọi với thời tiết miền Trung. So với các hội quán khác ở Hội An, Hội quán Hải Nam nổi bật bởi sự đơn giản nhưng tinh tế, phản ánh văn hóa Hải Nam – một vùng đảo xa xôi với lối sống gần gũi biển cả.

Hội quán Hải Nam không chỉ là di tích kiến trúc mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, là nơi lưu giữ bản sắc của cộng đồng người Hoa bang Hải Nam tại Việt Nam. Nơi đây thờ Quan Công – vị tướng dũng mãnh trong lịch sử Trung Hoa, tượng trưng cho lòng trung nghĩa – cùng 108 vị anh linh, nhấn mạnh giá trị nhân văn về sự minh oan và tưởng nhớ người đã khuất. Về tín ngưỡng, hội quán là điểm đến tâm linh cho du khách cầu bình an, đặc biệt với ngư dân và thương nhân. Là phần của di sản Hội An, nó góp phần vào bức tranh giao thoa văn hóa Việt – Hoa, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử di cư và hòa nhập. Hàng năm, các lễ hội tại đây như Tết Nguyên Đán hay lễ giỗ 108 vị vẫn được tổ chức, giữ gìn phong tục tập quán cổ xưa.

Để chuyến tham quan Hội quán Hải Nam diễn ra thuận lợi và dễ chịu hơn, bạn có thể lưu ý một vài kinh nghiệm sau:

• Thời gian tham quan: Nên đến vào sáng sớm từ 7h hoặc chiều muộn trước 17h để tránh nắng nóng và đông khách.
• Vé vào cửa: Vé tham quan phố cổ Hội An (khoảng 80.000 đồng/người Việt) đã bao gồm quyền vào Hội quán Hải Nam cùng nhiều điểm di tích khác.
• Trang phục và ứng xử: Mặc đồ gọn gàng, lịch sự; hạn chế chụp ảnh bằng flash và tránh nói lớn để giữ sự tôn nghiêm của không gian thờ tự.
• Lịch trình tham quan: Có thể kết hợp ghé thăm các hội quán lân cận để tiết kiệm thời gian và có cái nhìn đầy đủ hơn về kiến trúc, lịch sử khu phố cổ.
• Tham quan theo nhóm: Nếu đi đông người, nên thuê hướng dẫn viên địa phương để nghe giải thích chi tiết và hiểu rõ hơn về từng công trình.
• Thời điểm lý tưởng trong năm: Tháng 2 đến tháng 4 là lúc thời tiết mát mẻ, ít mưa, thuận tiện đi bộ và có thể kết hợp xem lễ hội đèn lồng.

Chỉ cần chuẩn bị một chút và sắp xếp hợp lý, việc ghé thăm Hội quán Hải Nam sẽ trở thành một điểm nhấn thú vị trong hành trình khám phá phố cổ Hội An.

Hội quán Hải Nam không phải là công trình lớn nhất hay nổi bật nhất ở phố cổ Hội An, nhưng lại mang giá trị riêng nhờ những dấu tích lịch sử và câu chuyện gắn liền với cộng đồng người Hoa xưa. Việc ghé thăm hội quán giúp du khách hiểu rõ hơn về đời sống, tín ngưỡng và cách người dân từng hình thành nên thương cảng Hội An sầm uất một thời. Từ Hội quán Hải Nam, bạn có thể dễ dàng tiếp tục hành trình khám phá các di tích lân cận như Chùa Cầu, Hội quán Phúc Kiến, Hội quán Quảng Đông, hay dạo bước qua những ngôi nhà cổ trên đường Trần Phú – Nguyễn Thái Học. Mỗi điểm dừng chân đều góp thêm một mảnh ghép vào bức tranh lịch sử và văn hóa đặc trưng của phố cổ. Dành thời gian đi bộ chậm rãi, quan sát và cảm nhận, bạn sẽ thấy Hội An không chỉ đẹp ở cảnh quan mà còn sâu lắng trong từng lớp ký ức được gìn giữ đến hôm nay.