Giọt mồ hôi trên cát - Khám phá nghề làm muối truyền thống ở Quảng Bình

Miền Trung

Quảng Bình

Sovaba.travel

Cập nhật: 04/09/2026

1. Nghề làm muối ở Quảng Bình

Trên những dải đất ven biển Quảng Bình cũ, nghề làm muối đã hiện diện từ rất lâu trong đời sống của người dân địa phương. Đây không chỉ là một nghề mưu sinh gắn với biển, mà còn là một phần ký ức văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế kỷ. Theo những ghi chép lịch sử và dấu dấu trong thơ ca xưa, nghề làm muối ở Quảng Bình có thể đã xuất hiện ít nhất từ thời vua Lê Thánh Tông, vào thế kỷ XV. Khoảng năm 1470, trong chuyến Nam chinh đi qua cửa biển Di Luân – khu vực thuộc Quảng Trạch ngày nay – vua Lê Thánh Tông đã viết bài thơ “Di Luân hải tấn”, trong đó nhắc đến hình ảnh những ruộng muối rộng lớn ven biển. Chỉ một vài nét chấm phá trong thơ cũng đủ cho thấy, vào thời điểm ấy, những cánh đồng muối bên cửa Di Luân đã là một phần quen thuộc của vùng đất này. Tính đến nay, nghề làm muối nơi đây đã có lịch sử hơn 600 năm.

Trải qua các triều đại, nghề muối vẫn tiếp tục được duy trì và phát triển. Dưới thời nhà Nguyễn, hoạt động sản xuất muối xuất hiện tại nhiều vùng ven biển, trong đó có Bình Chính thuộc Quảng Trạch và Phong Lộc ở khu vực Đồng Hới ngày nay. Sang thế kỷ XX, những ruộng muối tiếp tục mở rộng, trở thành sinh kế quan trọng của nhiều cộng đồng ven biển.

Đặc biệt, từ những năm 1960, làng Phú Lộc, xã Quảng Phú, huyện Quảng Trạch, bắt đầu phát triển nghề làm muối theo hướng quy mô hơn. Từ những mẻ muối ban đầu chủ yếu phục vụ nhu cầu của từng gia đình, nghề dần trở thành nguồn sản xuất quan trọng, từng cung ứng muối cho chiến trường và đáp ứng nhu cầu của người dân trong tỉnh.

Năm 2011, nghề làm muối tại xã Quảng Phú được UBND tỉnh Quảng Bình công nhận là làng nghề truyền thống. Hơn cả một nghề nghiệp, những hạt muối trắng kết tinh dưới nắng hôm nay vẫn mang trong mình câu chuyện dài của lịch sử – câu chuyện về những thế hệ người dân đã lặng lẽ đứng giữa cái nắng bỏng rát của miền Trung, đổi mồ hôi lấy vị mặn và gìn giữ một nghề đã đi cùng vùng đất này suốt hàng trăm năm.

Nghề làm muối đã gắn bó với dân làng chài qua nhiều thế hệ

Ảnh: Nghề làm muối đã gắn bó với dân làng chài qua nhiều thế hệ 

2. Những làng muối nổi tiếng ở Quảng Bình

Từng có một thời, dọc theo những vùng ven biển đầy nắng và gió của Quảng Bình, hình ảnh những ô ruộng muối trắng lấp lánh là một phần quen thuộc của đời sống. Nghề làm muối hiện diện ở nhiều làng biển, gắn với nhịp mưu sinh của người dân qua nhiều thế hệ. Nhưng cùng với sự thay đổi của đời sống và sinh kế, không phải nơi nào cũng còn đủ điều kiện để giữ nghề.

Ngày nay, giữa những thăng trầm ấy, làng muối Phú Lộc, xã Quảng Phú, huyện Quảng Trạch vẫn là địa phương duy trì nghề làm muối ổn định và có quy mô đáng kể nhất Quảng Bình.

  • Phú Lộc (xã Quảng Phú): Được xem là “thủ phủ” muối còn lại của Quảng Bình, Phú Lộc sở hữu những cánh đồng muối rộng khoảng 70–80 ha, tập trung chủ yếu tại các thôn Phú Lộc 1, Phú Lộc 2 và Phú Lộc 3. Mỗi mùa nắng, hàng trăm hộ dân lại bước ra đồng từ sáng sớm, bắt đầu một ngày dài cùng nước, nắng và những ô ruộng muối. Với hơn 200–260 hộ tham gia sản xuất, sản lượng muối hằng năm ước đạt khoảng 5.000–7.000 tấn.

Điều làm nên nét riêng của muối Phú Lộc nằm ở chính nguồn nước tạo ra những hạt muối trắng ấy. Người dân nơi đây không sử dụng trực tiếp nước biển mà lấy nước từ cửa sông Loan, hay còn gọi là sông Roòn – dòng sông bắt nguồn từ dãy Hoành Sơn trước khi hòa vào biển. Nguồn nước lợ mang theo đặc tính riêng, tạo nên những hạt muối có độ mặn vừa phải, vị dịu hơn, không quá chát và được đánh giá phù hợp cho nhiều mục đích sử dụng, từ chế biến nước mắm, muối cá đến bữa ăn hằng ngày.

Trong khi đó, một số vùng biển khác như Cảnh Dương, Nhân Trạch hay Ngư Thủy Bắc từng có thời gắn bó với nghề làm muối, nhưng quy mô sản xuất dần thu hẹp hoặc người dân chuyển sang những sinh kế khác. Những cánh đồng muối vì thế cũng thưa dần theo năm tháng.

Người dân bây giờ vẫn giữ cách làm muối thủ công

Ảnh: Người dân bây giờ vẫn giữ cách làm muối thủ công 

3. Những công đoạn tạo nên hạt muối Quảng Bình

Làm muối là nghề sống cùng nắng, gió và con nước. Vụ muối ở Quảng Bình thường bắt đầu từ tháng 3 đến tháng 7, có năm kéo dài đến tháng 8. Nắng càng gắt, nước càng nhanh bốc hơi, hạt muối càng trắng và đẹp.

Quy trình làm muối truyền thống gồm những công đoạn chính:

  • Chuẩn bị ruộng muối: Sau Tết, diêm dân tu sửa bờ bao, làm phẳng mặt ruộng và vệ sinh các ô phơi. Ruộng được chia thành khu vực phơi nước tăng độ mặn và ô chạp để muối kết tinh.

  • Dẫn nước và phơi nắng: Nước từ sông Loan (sông Roòn) được dẫn vào ruộng, phơi dưới nắng khoảng 4–5 ngày để nước bốc hơi và tăng dần độ mặn. Sau đó, nước được lọc và đưa vào bể chứa.

  • Tưới nước, chờ muối kết tinh: Nước mặn được tưới lên ô chạp. Dưới cái nắng gay gắt của miền Trung, chỉ sau khoảng một ngày, những tinh thể muối trắng bắt đầu xuất hiện trên mặt sân.

  • Thu hoạch muối: Từ trưa đến chiều, diêm dân dùng cào gom muối thành từng đống, xúc lên xe hoặc gánh về kho. Sau đó, sân lại được làm sạch để bắt đầu một vòng quay mới.

Đằng sau những hạt muối nhỏ bé là cả một ngày dài dưới cái nắng có khi lên đến 38–40°C. Chỉ một cơn mưa trái mùa cũng có thể cuốn đi công sức của nhiều ngày. Vì thế, hạt muối Phú Lộc không chỉ kết tinh từ nước và nắng, mà còn từ sự kiên nhẫn và những giọt mồ hôi của người dân ven biển.

Nghề làm muối rất kỳ công và gian khổ

Ảnh: Nghề làm muối rất kỳ công và gian khổ 

4. Trải nghiệm du lịch nghề làm muối ở Quảng Bình

Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về nghề làm muối, hãy thử tham gia các tour trải nghiệm tại các làng chài Quảng Bình. Dưới đây là một số hoạt động thú vị mà bạn có thể thử:

  • Tham quan ruộng muối: Ngắm nhìn những cánh đồng muối lấp lánh và chụp những bức ảnh đẹp mê hồn.
  • Thử làm diêm dân: Tự tay dẫn nước, cào muối và cảm nhận sự vất vả nhưng đầy ý nghĩa của công việc.
  • Thưởng thức ẩm thực biển: Sau một ngày trải nghiệm, đừng quên nếm thử những món hải sản tươi ngon tại các quán ăn ven biển, nơi muối biển địa phương được sử dụng để tạo nên hương vị đậm đà.

Mẹo du lịch: Hãy đến Quảng Bình vào mùa làm muối (tháng 3-8) để chứng kiến khung cảnh nhộn nhịp nhất. Đừng quên mang kem chống nắng, mũ rộng vành và kính mát để bảo vệ bản thân dưới cái nắng gay gắt.

Những hạt muối trắng tinh sau những ngày nắng to
Ảnh: Những hạt muối trắng tinh sau những ngày nắng to

Trong văn hóa Việt Nam, muối không chỉ là một gia vị mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. “Muối ba năm muối đang còn mặn” câu ca dao ấy nói lên sự bền vững, gắn bó của tình người, và hạt muối Quảng Bình chính là minh chứng cho điều đó. Những hạt muối trắng tinh, được chắt lọc từ mồ hôi và tâm huyết của người dân, không chỉ làm đậm đà thêm bữa ăn mà còn là cầu nối giữa con người và biển cả.

Nghề làm muối ở những làng chài ven biển Quảng Bình là một câu chuyện về sự kiên trì, về tình yêu với biển và lòng gắn bó với truyền thống. Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, người dân nơi đây vẫn ngày ngày cặm cụi trên ruộng muối, mang đến những hạt muối tinh khiết. Nếu có dịp đi du lịch Quảng Bình, hãy dành thời gian đến với những cánh đồng muối, để cảm nhận hơi thở của biển và trân trọng hơn những giá trị giản dị mà sâu sắc của vùng đất này.

Đang tải......

Điểm đến nổi bật