Lễ hội đua thuyền Lệ Thủy – Nơi truyền thống hàng trăm năm vẫn sống mãi trên dòng Kiến Giang

Lễ hội đua thuyền Lệ Thủy được tổ chức trên dòng sông Kiến Giang hiền hòa, thuộc xã Lệ Thủy (trước đây là huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, nay thuộc tỉnh Quảng Trị). Không chỉ là nơi diễn ra cuộc tranh tài sôi động, dòng sông này còn là mạch nguồn nuôi dưỡng đời sống, văn hóa và tâm hồn của bao thế hệ người dân vùng quê "hai giỏi". Điểm xuất phát của lễ hội là ngã ba Mũi Viết (Thượng Phong) – địa danh giàu giá trị lịch sử, nơi lưu giữ nhiều ký ức và niềm tự hào của người dân địa phương.

Mỗi mùa hội, những con thuyền rẽ sóng trên hành trình đầy thử thách. Đội thuyền nam thi đấu trên quãng đường dài khoảng 24 km, trong khi đội nữ chinh phục cự ly 18 km. Từ Mũi Viết, đoàn thuyền ngược dòng lên gần chùa Hoằng Phúc (Mỹ Thủy), quay đầu xuôi về hạ tiêu tại Chợ Thùi (An Thủy), trước khi cán đích dưới chân cầu Phong Giang – nơi hàng vạn ánh mắt đang dõi theo từng nhịp chèo, từng khoảnh khắc bứt phá.

Điều đặc biệt hơn cả là sông Kiến Giang được người dân ví như một dòng "nghịch hà" con sông hiếm hoi ở miền Trung chảy theo hướng Đông Bắc, ngược với phần lớn các dòng sông trong khu vực. Vào ngày hội, hai bên bờ sông rợp kín người xem. Tiếng trống giục giã, tiếng hò reo vang dội hòa cùng điệu hò khoan Lệ Thủy tạo nên một bầu không khí hào hùng, náo nhiệt mà bất cứ ai từng một lần chứng kiến cũng khó có thể quên. Đây cũng là quê hương của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khiến lễ hội không chỉ mang giá trị văn hóa truyền thống mà còn gợi nhắc niềm tự hào về một vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng.

Lễ hội đua thuyền Lệ Thủy có lịch sử hàng trăm năm, bắt nguồn từ tín ngưỡng cầu mưa của cư dân nông nghiệp ven sông Kiến Giang. Theo Ô Châu Cận Lục của Tiến sĩ Dương Văn An (thế kỷ XVI), lễ hội đã xuất hiện từ trước nửa sau thế kỷ XV, khi những cuộc đua thuyền mùa xuân trở thành nét sinh hoạt văn hóa không thể thiếu của người dân vùng đất Lệ Thủy.

Thuở ban đầu, lễ hội mang ý nghĩa cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và rèn luyện sức khỏe. Những chiếc thuyền được xem là vật linh thiêng của làng, chỉ dùng trong các nghi lễ và ngày hội lớn, thể hiện sự tôn kính với sông nước – nguồn sống của cư dân địa phương. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lễ hội được tổ chức vào ngày Quốc khánh 2/9, trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc. Dù trải qua những năm tháng chiến tranh, tiếng trống hội trên dòng Kiến Giang vẫn không ngừng vang vọng. Năm 2019, lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị bền vững của một di sản đã sống cùng quê hương Lệ Thủy qua nhiều thế kỷ.

Điều làm nên sức hút của lễ hội đua thuyền Lệ Thủy không chỉ nằm ở những màn tranh tài kịch tính mà còn ở những giá trị văn hóa được gìn giữ gần như nguyên vẹn qua nhiều thế kỷ. Những chiếc thuyền truyền thống là "linh hồn" của ngày hội. Được đóng từ các loại gỗ quý như huỳnh, dỗi, thuyền có thân dài, thon nhẹ để lướt nhanh trên dòng Kiến Giang. Mỗi con thuyền quy tụ những tay chèo khỏe mạnh, giàu kinh nghiệm của làng. Từng nhịp chèo được phối hợp nhịp nhàng theo tiếng trống, tiếng mõ, đòi hỏi sức bền, kỹ thuật và tinh thần đồng đội tuyệt đối.

Trước khi cuộc đua bắt đầu, các làng đều thực hiện những nghi lễ truyền thống như lễ hạ thủy, cúng Thành hoàng, tiền hiền và cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Những nghi thức ấy không chỉ mở đầu cho ngày hội mà còn thể hiện sự trân trọng đối với tổ tiên và nét đẹp tín ngưỡng của cư dân vùng sông nước.

Đến ngày hội, cả dòng Kiến Giang như bừng tỉnh. Tiếng trống thúc giục, tiếng reo hò hòa quyện cùng những làn điệu hò khoan Lệ Thủy vang vọng trên sông. Hai bên bờ chật kín người dân và du khách, cờ đỏ sao vàng rực rỡ tạo nên một khung cảnh vừa sôi động, vừa thiêng liêng, đậm đà bản sắc quê hương. Lễ hội còn là biểu tượng của tinh thần thượng võ, đoàn kết và niềm tự hào làng quê. Các đội thuyền đều miệt mài tập luyện nhiều tuần trước ngày hội, bởi chiến thắng không chỉ là vinh dự mà còn gửi gắm niềm tin về một năm mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no và hạnh phúc.

Để có một hành trình trọn vẹn khi hòa mình vào không khí sôi động của lễ hội đua thuyền Lệ Thủy, du khách nên lưu ý một số kinh nghiệm sau:

• Thời gian lý tưởng: Thường diễn ra ngày 1-2/9 (có thể điều chỉnh nhẹ tùy năm). Chuẩn bị sớm vì lượng người đông. Vòng loại nam thường trước đó vài ngày.

• Di chuyển và chỗ ở: Đến Đồng Hới (Quảng Bình) hoặc các điểm gần Quảng Trị, sau đó di chuyển về Lệ Thủy. Có thể thuê xe máy hoặc ô tô. Ở homestay hoặc nhà dân hai bên bờ sông để tiện theo dõi.

• Vị trí xem tốt: Ưu tiên khu vực Mũi Viết (xuất phát và khai mạc), chân cầu Phong Giang (đích), hoặc dọc bờ sông ở các xã An Thủy, Mỹ Thủy. Đến sớm để chiếm chỗ đẹp, mang theo nón, nước uống và kem chống nắng.

• Ăn uống và hoạt động: Thưởng thức đặc sản Lệ Thủy như gạo trắng nước trong, cá sông, bánh khoái... Tham gia diễu hành thuyền, chụp ảnh với cờ hoa, lắng nghe hò khoan. Kết hợp thăm quê hương Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các di tích gần đó.

• Lưu ý: Tôn trọng nghi thức, không xả rác, giữ an ninh. Nếu tham gia cổ vũ, hãy cổ vũ fair-play cho tất cả các đội. Theo dõi thông tin chính thức từ Sở Văn hóa Thể thao Du lịch để cập nhật lịch trình.

Nếu có dịp tới Quảng Bình vào đúng mùa lễ hội, đặc biệt là dịp Quốc khánh 2/9 du khách đừng quên dừng chân bên dòng sông Nhật Lệ, lắng nghe tiếng gọi của lễ hội nơi lòng người nồng hậu. Hòa mình vào không khí lễ hội trên sông nước Lệ Thủy, bạn sẽ cảm nhận được một Quảng Bình vừa mộc mạc, vừa kiêu hãnh, nơi di sản không nằm trong bảo tàng, mà sống động trong từng nhịp sống thường nhật.