Ngọ Môn Huế: Cổng chính quyền uy của Hoàng Thành triều Nguyễn

Ngọ Môn Huế nằm ở vị trí trung tâm của cố đô Huế, cụ thể là cổng chính phía nam của Hoàng Thành thuộc quần thể di tích Cố đô Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế. Đây là một phần của Đại Nội Huế, nằm tại phường Phú Xuân, TP. Huế. Vị trí này nằm dọc theo sông Hương, gần các địa danh nổi tiếng như cầu Trường Tiền, chùa Thiên Mụ và Kỳ Đài. Từ trung tâm thành phố, bạn có thể dễ dàng tiếp cận Ngọ Môn bằng xe máy, taxi hoặc xích lô, chỉ mất khoảng 5-10 phút di chuyển từ các khu vực lân cận.

Vị trí chiến lược này không chỉ mang ý nghĩa phong thủy mà còn giúp Ngọ Môn trở thành biểu tượng của sự hùng vĩ và quyền lực hoàng gia. Nếu bạn đang ở Huế, hãy bắt đầu hành trình từ đây để khám phá toàn bộ quần thể di tích UNESCO.

Ngọ Môn Huế được xây dựng vào năm 1833, dưới triều vua Minh Mạng (Minh Mạng thứ 14), như một phần của việc tái tổ chức bố cục Hoàng Thành. Trước đó, vị trí này có Nam Khuyết Đài được xây dựng dưới thời Gia Long, nhưng đã bị dỡ bỏ để nhường chỗ cho Ngọ Môn uy nghi hơn. Công trình được thiết kế theo hướng nam nhưng thực tế lệch về hướng Càn - Tốn (tây bắc - đông nam) theo nguyên tắc phong thủy Á Đông, nhằm mang lại sự thịnh vượng cho hoàng triều.

Ý nghĩa của Ngọ Môn vượt xa một cổng thành thông thường. Tên gọi "Ngọ Môn" nghĩa là "cổng giờ Ngọ" (giờ giữa trưa), tượng trưng cho sự sáng suốt và quyền lực tối thượng của nhà vua, với ý "hướng về lẽ sáng để cai trị thiên hạ". Đây là biểu tượng của kiến trúc và nghệ thuật triều Nguyễn, thể hiện bản sắc dân tộc Việt Nam qua sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố địa phương và ảnh hưởng Trung Hoa. Ngọ Môn còn là nơi chứng kiến sự kiện lịch sử quan trọng như lễ thoái vị của vua Bảo Đại năm 1945, đánh dấu sự kết thúc của chế độ phong kiến Việt Nam.

Với giá trị lịch sử sâu sắc, Ngọ Môn không chỉ là di tích mà còn là nguồn cảm hứng cho các nghiên cứu về văn hóa cung đình Việt Nam.

Kiến trúc Ngọ Môn Huế là một kiệt tác kết hợp giữa phong cách Việt Nam truyền thống và ảnh hưởng Á Đông, được chia thành hai phần chính: nền đài (phần dưới) và lầu Ngũ Phụng (phần trên).

• Nền đài: Đây là nền tảng hình chữ U khổng lồ, rộng khoảng 57.77m ở đáy, cao gần 5m, diện tích hơn 1.560m², được xây bằng gạch, đá và dầm đồng. Có năm cổng chính theo kiểu "minh tam ám ngũ" (ba cổng giữa sáng, hai cổng bên tối), tương tự Tử Cấm Thành Bắc Kinh. Cổng giữa (Ngọ Môn) dành riêng cho vua, hai cổng bên trong (Tả Giáp Môn và Hữu Giáp Môn) cho quan lại văn võ, còn hai cổng ngoài (Tả Dịch Môn và Hữu Dịch Môn) cho binh lính, voi ngựa. Lan can được trang trí bằng gạch men ngũ sắc, với cầu thang hai bên dẫn lên lầu.
• Lầu Ngũ Phụng: Phần trên là hai tầng với 100 cột gỗ lim vững chãi. Mái dưới bao quanh để che nắng mưa, mái trên chia thành 9 phần, mái giữa lợp ngói lưu ly vàng (dành cho vua), các mái bên lợp ngói xanh. Các chi tiết trang trí như phượng hoàng trên mái và đầu hồi thể hiện sự uy nghi và hài hòa với thiên nhiên.

Công trình sử dụng vật liệu địa phương để đảm bảo độ bền, đồng thời thể hiện triết lý kiến trúc Việt Nam: hài hòa, cân đối và gần gũi với môi trường.

Trong thời kỳ cung đình triều Nguyễn, Ngọ Môn không chỉ là cổng chính mà còn là sân khấu cho các nghi lễ quan trọng, thể hiện quyền uy của hoàng gia. Đây là nơi vua ra vào Hoàng Thành qua "ngự đạo" (đường dành riêng cho vua), tiếp đón sứ thần ngoại bang và tổ chức các lễ lớn như đăng quang, ban thưởng hoặc duyệt binh.

Cổng giữa chỉ mở cho vua, trong khi quan lại và binh lính sử dụng các cổng bên, nhấn mạnh thứ bậc xã hội phong kiến. Ngọ Môn còn là biểu tượng của sự "hướng nam trị thiên hạ", nơi các nghi thức cung đình được tái hiện để củng cố uy quyền. Đến năm 1945, nó trở thành nơi vua Bảo Đại thoái vị, chuyển giao quyền lực cho cách mạng, đánh dấu sự chuyển biến lịch sử.

Những nghi lễ này không chỉ mang tính nghi thức mà còn phản ánh văn hóa và triết lý cai trị của triều Nguyễn.

Ngọ Môn Huế đã trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, phản ánh sự biến đổi của đất nước. Được xây dựng năm 1833 dưới triều Nguyễn, nó nhanh chóng trở thành biểu tượng của Hoàng Thành. Trong thế kỷ 19-20, Ngọ Môn chứng kiến các sự kiện quan trọng, bao gồm lễ thoái vị của vua Bảo Đại ngày 30/8/1945.

Trong các cuộc chiến tranh, công trình bị hư hại nặng nề, nhưng đã được trùng tu nhiều lần, đặc biệt sau năm 1945 và trong giai đoạn hậu chiến. Năm 1993, toàn bộ quần thể Cố đô Huế, bao gồm Ngọ Môn, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, khẳng định giá trị toàn cầu của nó. Đến nay, sau các dự án trùng tu kéo dài (như từ 2013-2021), Ngọ Môn đã được bảo tồn nguyên vẹn, trở thành điểm tham quan lịch sử và văn hóa.

Qua các giai đoạn, Ngọ Môn từ biểu tượng quyền lực phong kiến đã chuyển mình thành di sản dân tộc, góp phần giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử Việt Nam.

Ngày nay, Ngọ Môn Huế là điểm đến không thể bỏ qua cho du khách yêu thích lịch sử và văn hóa. Công trình mở cửa từ 5h-17h và 19h-22h hàng ngày, với vé vào cửa Đại Nội (bao gồm Ngọ Môn) là 200.000 VNĐ cho người lớn, 40.000 VNĐ cho trẻ em từ 7-12 tuổi, miễn phí cho trẻ dưới 6 tuổi. Vé miễn phí vào các dịp lễ lớn như Tết Nguyên Đán, Ngày Giải phóng Huế và Quốc khánh 2/9.

Khi tham quan, hãy mặc trang phục lịch sự (tránh áo không tay, quần ngắn), không hút thuốc, không quay phim/chụp ảnh bên trong các khu vực thờ tự, và không mang thú cưng. Du khách có thể tham gia các hoạt động tái hiện nghi lễ cung đình hoặc ngắm ánh sáng nghệ thuật vào buổi tối, đặc biệt trong Festival Huế (tháng 4-5). Hãy chụp ảnh tại lầu Ngũ Phụng để có góc nhìn toàn cảnh Hoàng Thành.

Gần Ngọ Môn có các địa điểm như Hiển Lâm Các, Cung Diên Thọ và phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu. Nếu lưu trú, chọn khách sạn như Melia Vinpearl Hue cách khoảng 2km để tiện di chuyển. Tránh mùa cao điểm để không chen chúc, và nhớ mang theo nước uống vì thời tiết Huế có thể nóng bức.

Không chỉ là một di tích lịch sử, Ngọ Môn còn là một địa điểm check-in lý tưởng. Du khách thường đến đây để chiêm ngưỡng kiến trúc, chụp ảnh và cảm nhận không gian hoài cổ, như lạc vào một bộ phim cổ trang. Đặc biệt, việc mặc áo dài truyền thống tại đây càng làm tôn lên vẻ đẹp thanh lịch và duyên dáng của người phụ nữ Việt Nam, hòa mình vào không gian kiến trúc truyền thống.

Để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp uy nghi của Ngọ Môn cùng những công trình đặc sắc trong Đại Nội Huế, bạn có thể lựa chọn các tour tham quan Đại Nội do Sovaba Travel tổ chức. Với lịch trình được xây dựng chuyên nghiệp, hướng dẫn viên giàu kinh nghiệm, Sovaba Travel không chỉ đưa bạn ngắm nhìn cảnh quan mà còn giúp bạn hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa triều Nguyễn. Đây sẽ là hành trình để bạn sống trọn trong không khí Cố đô và mang về những trải nghiệm thật đáng nhớ.