Chợ Ba Đồn Quảng Bình: Phiên chợ truyền thống, đậm chất văn hóa địa phương

Chợ Ba Đồn tọa lạc tại phường Ba Đồn, khu vực trước đây thuộc thị xã Ba Đồn, bên bờ Bắc sông Gianh – dòng sông lớn gắn liền với lịch sử và đời sống của người dân Quảng Bình cũ (nay là tỉnh Quảng Trị). Từ lâu, nơi đây đã giữ vai trò là một trung tâm mua bán quan trọng của khu vực phía Bắc tỉnh, phục vụ nhu cầu giao thương của người dân các xã, phường lân cận cũng như những vùng xung quanh.

Chợ nằm gần bến đò Cửa Hác, trên khu vực từng là vị trí của chợ cũ và nằm trên tuyến đường chính của địa phương nên khá thuận tiện để tìm đến. Đặc biệt, vị trí ven sông không chỉ tạo nên nét riêng cho không gian chợ mà còn mang ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển hoạt động giao thương nơi đây. Từ những ngày xưa, đường thủy và đường bộ cùng hội tụ tại Ba Đồn, đưa sản vật từ miền núi, đồng bằng đến vùng ven biển và ngược lại. Nhờ đó, Chợ Ba Đồn dần trở thành nơi gặp gỡ của nhiều nguồn hàng, nhiều nhóm cư dân và cũng là nơi phản ánh khá rõ nhịp sống buôn bán của vùng đất phía Bắc Quảng Bình.

Chợ Ba Đồn, còn gọi là chợ Đồn hay chợ Phan Long, có lịch sử hàng trăm năm, gắn với vùng đất phía Bắc sông Gianh từ thời Hậu Lê. Tên gọi “Ba Đồn” bắt nguồn từ ba đồn lính do Chúa Trịnh lập nên trong thời Trịnh – Nguyễn phân tranh: Trung Thuần (Trung Ái), Phan Long và Xuân Kiều. Thuở đầu, chợ chỉ họp đơn sơ dưới một cây cổ thụ ở làng Phan Long. Từ những cuộc trao đổi lương thực, vật dụng của quân lính, người dân quanh vùng dần mang sản vật đến buôn bán. Nhờ nằm giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài, nơi đây nhanh chóng trở thành điểm “tụ nhân, tụ hóa”, nơi hàng hóa và người từ nhiều vùng tìm về.

Đến thời Pháp thuộc, chợ phát triển sầm uất với năm đình lớn, phố xá của người Việt và Hoa kiều nối tiếp nhau, buôn bán từ thuốc bắc, trầm hương đến lúa gạo, tơ lụa, gỗ, trâu bò. Sau những năm tháng chiến tranh tàn phá, chợ được khôi phục và xây dựng lại bên bến đò Cửa Hác. Qua bao đổi thay, Chợ Ba Đồn vẫn giữ nhịp họp chợ truyền thống, trở thành một phần ký ức và đời sống văn hóa của vùng đất bên sông Gianh.

Nằm bên bờ Bắc sông Gianh, Chợ Ba Đồn cách thành phố Đồng Hới khoảng 40–50 km về phía Bắc, di chuyển chủ yếu theo Quốc lộ 1A. Từ Đồng Hới, du khách mất khoảng 45–60 phút bằng ô tô hoặc xe máy để đến chợ.

Một số cách di chuyển phổ biến:

• Từ Đồng Hới: Đi theo Quốc lộ 1A hướng Bắc, có thể sử dụng xe máy, ô tô riêng hoặc taxi.

• Từ các tỉnh khác: Có thể đi tàu đến ga Đồng Hới rồi tiếp tục di chuyển ra Ba Đồn; hoặc đi xe khách đến Đồng Hới và nối chuyến.

• Trong khu vực Ba Đồn: Chợ nằm ở khu vực trung tâm nên người dân địa phương thường di chuyển bằng xe máy hoặc đi bộ.

Nhờ nằm gần sông Gianh và Quốc lộ 1A, Chợ Ba Đồn khá thuận tiện để kết hợp trong hành trình khám phá biển, làng nghề và những vùng quê ven sông của Quảng Bình.

Không chỉ là nơi mua bán, Chợ Ba Đồn còn giữ nếp họp phiên đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Mỗi tháng, chợ họp 6 phiên vào các ngày 1, 6, 11, 16, 21 và 26 âm lịch. Trước đây, chợ chỉ có ba phiên vào ngày 6, 16 và 26; về sau mở thêm ba phiên để đáp ứng nhu cầu giao thương ngày càng lớn. Trong đó, phiên ngày 6, đặc biệt là ngày 26 tháng Chạp, thường được xem là phiên chợ lớn, đông vui nhất trong năm.

Người xưa từng nhắc đến Ba Đồn qua những câu ca mộc mạc:

“Ba Đồn một tháng sáu lần
Chợ phiên tụ điểm xa gần bán mua”

Sức hút của chợ nằm ở sự phong phú của hàng hóa. Hải sản từ các làng biển, nông sản miền núi, sản vật đồng bằng cùng những sản phẩm làng nghề như nón lá Thổ Ngọa, đồ đan lát Thọ Đơn, hàng rèn Hòa Ninh hay bánh đa Lộc Điền – Tân An đều tìm về đây.

Đặc biệt, vào các phiên ngày 6 còn có chợ bò, một nét buôn bán khá độc đáo của vùng. Ngày trước, phiên chợ cũng là dịp để người dân gặp gỡ, vui chơi với đấu cờ, đấu vật, hát bài chòi… Vì thế, Chợ Ba Đồn không chỉ “tụ nhân, tụ hóa” mà còn lưu giữ một phần sinh hoạt cộng đồng và văn hóa địa phương qua từng phiên chợ.

Nếu muốn cảm nhận rõ nhất tinh thần “tụ nhân, tụ hóa”, hãy ghé Chợ Ba Đồn đúng ngày phiên. Từ sáng sớm, người dân khắp Ba Đồn, Quảng Trạch và các vùng lân cận đã mang theo những sản vật quê nhà tìm về. Tiếng gọi nhau, tiếng trả giá, mùi hải sản tươi xen lẫn hương bánh nóng tạo nên một không khí rộn ràng mà rất đỗi thân quen. Đến đây, du khách có thể tìm mua hải sản, nông sản, đồ thủ công; thưởng thức những món ăn mang đậm vị địa phương như cháo canh Ba Đồn, bánh đúc, bánh xèo, bánh ướt, bánh lọc, bánh nậm… Nhưng điều thú vị hơn cả có lẽ nằm ở việc ngắm nhìn cách người dân trò chuyện, mua bán và chia sẻ những câu chuyện đời thường.

Đặc biệt, phiên chợ Tết ngày 26 tháng Chạp luôn mang một sắc thái riêng. Chợ hoa, cây cảnh và các mặt hàng chuẩn bị cho năm mới khiến không gian trở nên náo nhiệt, rực rỡ hơn thường ngày. Khi ấy, Chợ Ba Đồn không chỉ là nơi mua bán, mà còn trở thành điểm hẹn văn hóa, nơi tình làng nghĩa xóm và nhịp sống Quảng Bình hiện lên qua những điều bình dị nhất.

Để chuyến ghé thăm Chợ Ba Đồn trọn vẹn hơn, du khách nên chọn đúng ngày phiên, đặc biệt là các phiên 1, 6, 11, 16, 21 và 26 âm lịch. Nếu muốn cảm nhận không khí chợ rõ nét nhất, hãy đến từ sáng sớm – khi hàng hóa còn tươi mới và phiên chợ đang vào lúc nhộn nhịp.

• Chuẩn bị: Nên mang theo tiền mặt, túi hoặc giỏ đựng đồ và giày dép thoải mái để tiện đi lại.

• Mua sắm: Có thể thương lượng giá một cách nhẹ nhàng; với hải sản và đồ thủ công, nên kiểm tra chất lượng và hỏi thêm về nguồn gốc sản phẩm.

• Ẩm thực: Đừng bỏ qua cháo canh, bánh đúc cùng các loại bánh dân dã. Thưởng thức ngay tại chợ cũng là cách thú vị để cảm nhận hương vị địa phương.

• Kết hợp tham quan: Có thể ghé làng nghề đan lát Thọ Đơn, bờ sông Gianh và một số điểm đến lân cận để chuyến đi thêm phong phú.

• Lưu ý: Giữ gìn vệ sinh chung, tôn trọng người bán và chú ý tư trang, nhất là vào những phiên chợ đông.

Chợ Ba Đồn không chỉ là một khu chợ cổ mà còn là nơi hội tụ những giá trị văn hóa, lịch sử và con người Quảng Bình. Từ những gian hàng ngồn ngộn nông sản “cây nhà lá vườn” đến các món ăn đậm chất quê hương, chợ Ba Đồn mang đến cho du khách một hành trình khám phá đầy cảm xúc. Đây là nơi bạn có thể cảm nhận sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa sự tấp nập của phiên chợ và sự mộc mạc của người dân địa phương. Hãy đến với chợ Ba Đồn để hòa mình vào không khí sôi động, thưởng thức những món ăn ngon và mang về những sản vật đậm chất Quảng Bình. Chợ Ba Đồn không chỉ là một điểm đến du lịch mà còn là một trải nghiệm văn hóa sâu sắc, để lại trong lòng du khách những ký ức khó phai về một vùng đất giàu truyền thống và bản sắc.