Ghé thăm Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên: Hành trình ngược dòng thời gian về thế kỷ 19

Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên tọa lạc tại số 80 đường Nguyễn Thái Học, phường Minh An, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam cũ (nay là thành phố Đà Nẵng). Vị trí này nằm ngay trung tâm phố cổ Hội An – một di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận, cách Đà Nẵng khoảng 30km về phía Nam. Từ trung tâm Đà Nẵng, bạn có thể di chuyển bằng xe máy, ô tô hoặc xe buýt (tuyến số 1) chỉ trong khoảng 45-60 phút.

Khu vực xung quanh nhà cổ rất sầm uất với các địa danh nổi tiếng như Chùa Cầu, Nhà cổ Tấn Ký hay Nhà cổ Phùng Hưng, giúp bạn dễ dàng kết hợp tham quan trong một ngày. Nếu đến bằng xe hơi, bạn có thể gửi xe tại các bãi đỗ gần phố đi bộ Nguyễn Thái Học. 

Lưu ý, phố cổ Hội An thường đông đúc vào buổi tối với đèn lồng lung linh, nhưng ban ngày là thời điểm lý tưởng để khám phá Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên mà không bị chen chúc.

Gia tộc Diệp Đồng Nguyên có nguồn gốc từ ông Diệp Ngộ Xuân – một thương nhân người Hoa gốc Gia Ứng, Quảng Đông (Trung Quốc), di cư đến Hội An vào năm 1856 dưới thời nhà Thanh (vua Hàm Phong). Ban đầu, ông mở tiệm thuốc Bắc mang tên Diệp Đồng Xuân tại đường Trần Phú, chuyên buôn bán cao đơn hoàn tán. Đến đời cháu nội Diệp Khải Minh, gia tộc mở rộng kinh doanh sang chi nhánh tại số 80 Nguyễn Thái Học và đổi tên thành Diệp Đồng Nguyên. Từ một cửa hàng tạp hóa nhỏ bán văn phòng phẩm, thư tịch, họ dần phát triển thành đại lý lớn buôn vàng bạc, xăng dầu, máy may, gốm sứ và tơ lụa, nhập hàng từ Trung Quốc và Pháp qua thương cảng Đà Nẵng.

Qua 5 thế hệ, gia tộc không chỉ duy trì kinh doanh mà còn đam mê sưu tầm đồ cổ như một nghĩa vụ gia truyền. Hiện nay, chủ nhân là ông Diệp Gia Tùng (thường gọi là ông Sùng) – chắt ngoại đời thứ 5, cùng anh trai ông Vĩnh Tân đã dành cả đời bổ sung bộ sưu tập, biến ngôi nhà thành kho tàng cổ vật quý giá. Dù trải qua trận lụt lịch sử năm 1964, nhà cổ vẫn được bảo tồn tốt nhờ cách cất giữ cẩn thận. 

Về giá trị văn hóa, Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên được ví như một "bảo tàng tư nhân" lưu giữ di sản Hội An – thương cảng phồn vinh thế kỷ 17-19. Các cổ vật phản ánh sự giao thoa văn hóa Việt-Trung-Nhật qua giao thương, với tư liệu Hán Nôm như sắc phong, sổ sách địa bạ từ thời Minh Mạng, Thiệu Trị đến Duy Tân. Kho ảnh tư liệu từ 1920-1960 giúp tái hiện Hội An xưa, hỗ trợ nghiên cứu lịch sử Quảng Nam. Nhiều đoàn khảo sát trong và ngoài nước đã đến đây, công nhận giá trị như nguồn tài liệu quý về văn hóa dân tộc.

Được xây dựng vào cuối thế kỷ 19, Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên mang đậm dáng dấp kiến trúc nhà ống hai tầng đặc trưng của Hội An, với chất liệu gỗ tự nhiên làm chủ đạo và sự ảnh hưởng rõ nét từ phong cách Trung Hoa. Thiết kế vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, vừa phục vụ hoạt động buôn bán, phản ánh đúng vai trò của Hội An trong thời kỳ thương cảng sầm uất. Điểm nhấn độc đáo của ngôi nhà nằm ở ô thông sàn giữa tầng một và tầng hai. Không đơn thuần là chi tiết kiến trúc, đây từng là hệ thống hỗ trợ vận chuyển hàng hóa bằng ròng rọc kéo tay. Nhờ đó, việc di chuyển hàng hóa trở nên thuận tiện mà không cần sử dụng cầu thang, tối ưu không gian trong điều kiện nhà ống hẹp chiều ngang.

Mặt tiền được sơn màu xanh ngọc nổi bật, tạo nên sự khác biệt so với sắc vàng quen thuộc của phố cổ Hội An. Chính gam màu này đã biến nơi đây thành một trong những điểm chụp ảnh được yêu thích. Bên trong, tầng trệt bố trí tủ kính trưng bày đồ sứ dọc hai bên tường, gợi nhắc về hoạt động giao thương nhộn nhịp một thời. Tầng hai được kết nối bằng cầu thang gỗ nhỏ, mang lại cảm giác mộc mạc và gần gũi. Dù trải qua hơn một thế kỷ và không còn giữ nguyên vẹn mọi chi tiết ban đầu, Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên Hội An vẫn bảo tồn được tinh thần kiến trúc nguyên bản. Không gian ít bị tác động bởi đô thị hóa hiện đại, giúp du khách dễ dàng cảm nhận rõ nét một “hành trình ngược dòng thời gian” giữa lòng di sản.

Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên sở hữu bộ sưu tập cổ vật khổng lồ, được sắp xếp gọn gàng qua hai tầng, với nhiều món đồ độc nhất thế giới từng xuất hiện trên catalogue quốc tế. Gia tộc chỉ mua vào mà không bán ra, đảm bảo bộ sưu tập ngày càng phong phú.

• Tầng trệt: Tập trung vào đồ gốm sứ đa dạng từ Việt Nam, Trung Quốc (chén bát, bình hoa, đĩa); bộ sưu tập tiền cổ sắp xếp thành bảng "Lịch đại cổ tiền" bao gồm đồng Thái Bình Hưng Bảo (thời nhà Đinh), Hàm Nghi Thông Bảo (quý hiếm nhất), tiền Trung Quốc từ Tây Hán đến Thanh, tiền Nhật Bản Khoan Vĩnh Thông Bảo; kho ảnh tư liệu Hội An từ 1920-1960 tái hiện cuộc sống xưa.
• Tầng 2: Ấn chương (hơn 100 ấn triện của quan lại địa phương và nhà buôn Hội An, ấn hoàng gia vua Bảo Đại và Nam Phương hoàng hậu); trang sức cổ (vòng đá mã não, trâm cài, gương soi); tranh thủy mặc và thư pháp (Bách điểu triều phượng, Thập nhị kim thoa, chữ của Đông Kỳ Xương, Vương Vân Ngũ, Tôn Khoa – con trai Tôn Trung Sơn); sách cổ Hán Nôm với sắc phong, địa bạ; đồ quý như bình tỳ bà và bát gốm Chu Đậu (thế kỷ XII), bình hoa da cốc (thời Thanh thế kỷ XVIII), men cổ Trung Hoa đời Minh, bình đất nung gốm Sa Huỳnh (thế kỷ I trước Công nguyên); bàn làm việc của vua Bảo Đại (1933), bàn phấn Nam Phương Hoàng Hậu, lư đồng, tủ áo cổ.

Bộ sưu tập tại Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên Hội An không chỉ có giá trị vật chất mà còn cung cấp tư liệu quan trọng về lịch sử thương mại và đời sống xã hội Hội An qua nhiều giai đoạn. Đây là nguồn thông tin trực quan giúp du khách và nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn vai trò của phố cổ trong mạng lưới giao thương khu vực.

Để chuyến đi tham quan Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên suôn sẻ và ý nghĩa, hãy theo dõi hướng dẫn chi tiết sau:

• Thời gian mở cửa và vé vào: Mở cửa miễn phí từ 7h sáng đến 17h hàng ngày. Không cần mua vé, bạn có thể tham quan tự do mà không lo chen chúc. Tuy nhiên, hãy đến vào buổi sáng hoặc chiều muộn để tránh giờ cao điểm và tôn trọng nhịp sống của gia chủ.
• Cách di chuyển và gửi xe: Từ Đà Nẵng, đi xe buýt tuyến 1 hoặc xe máy dọc quốc lộ 1A. Tại Hội An, gửi xe tại bãi gần phố đi bộ (phí khoảng 5.000-10.000 VNĐ/lượt). Đi bộ khoảng 5 phút từ Chùa Cầu đến nhà cổ.
• Lịch trình tham quan: Bắt đầu từ mặt tiền để chụp ảnh cửa xanh ngọc. Vào tầng trệt chiêm ngưỡng gốm sứ và tiền cổ. Lên tầng 2 qua cầu thang gỗ để khám phá ấn chương, tranh thư pháp và đồ quý. Thời gian lý tưởng: 30-60 phút để ngắm nghía chi tiết.
• Gặp gỡ chủ nhân: Ông Diệp Gia Tùng thường có mặt, sẵn sàng kể lai lịch từng món đồ. Đừng ngại hỏi để học hỏi – đây là cơ hội quý để hiểu sâu về lịch sử. Nhà không có người canh giữ, nhưng chưa từng mất mát nhờ sự tin tưởng và bảo quản kỹ.
• Lưu ý khi tham quan: Giữ vệ sinh, không chạm mạnh vào cổ vật. Mặc trang phục lịch sự, tránh làm ồn. Kết hợp với các địa điểm gần: Nhà cổ Đức An (180 năm tuổi), Phùng Hưng (kiến trúc Trung Hoa), Tấn Ký (di sản quốc gia), hoặc dạo biển An Bàng, Cù Lao Chàm, làng gốm Thanh Hà.

Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên không chỉ là một điểm tham quan trong lòng phố cổ Hội An, mà còn là không gian lưu giữ nhiều lớp giá trị lịch sử, kiến trúc và thương mại từ thế kỷ 19. Từ thiết kế nhà ống đặc trưng, hệ thống vận chuyển hàng hóa bằng ròng rọc, đến bộ sưu tập cổ vật đa dạng, mỗi chi tiết đều phản ánh rõ vai trò của Hội An trong mạng lưới giao thương khu vực. Việc ghé thăm Nhà cổ Diệp Đồng Nguyên Hội An giúp du khách có cái nhìn cụ thể và trực quan hơn về đời sống của giới thương nhân xưa. Không gian nơi đây không quá rộng, không cầu kỳ hiện đại, nhưng đủ để người xem hiểu thêm về một giai đoạn phát triển quan trọng của đô thị cổ.