Khám phá Nhà cổ Phùng Hưng: Công trình hơn 200 năm tuổi tại Hội An

Nhà cổ Phùng Hưng được xây dựng vào năm 1780 bởi một thương nhân người Việt, trong thời kỳ Hội An đang là một thương cảng sầm uất bậc nhất Đông Nam Á. Tên gọi "Phùng Hưng" xuất phát từ hiệu buôn của chủ nhân đầu tiên, mang ý nghĩa "hưng thịnh" hoặc "phát triển mãi mãi", thể hiện khát vọng làm ăn phát đạt và gia đình thịnh vượng. Ban đầu, ngôi nhà phục vụ cho việc kinh doanh các mặt hàng lâm thổ sản như quế, tiêu, muối, cùng với lụa tơ tằm, đồ sứ và thủy tinh, những sản phẩm giao thương sôi động với thương nhân Nhật Bản, Trung Quốc và châu Âu.

Qua hơn 240 năm tồn tại, Nhà cổ Phùng Hưng đã chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử Hội An, từ thời kỳ hưng thịnh của thương cảng đến những trận lũ lụt lớn. Điển hình là trận lũ lịch sử năm 1964, khi nước dâng cao 2,5 mét, ngôi nhà trở thành nơi trú ẩn an toàn cho hơn 160 người dân địa phương trong suốt 3 ngày. Năm 1999, hai cơn đại hồng thủy tiếp tục thử thách công trình, nhưng nhờ thiết kế thông minh, thiệt hại được giảm thiểu đáng kể. Đến nay, ngôi nhà đã trải qua 8 thế hệ sinh sống và được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia vào ngày 29/6/1993, góp phần bảo tồn di sản đô thị cổ Hội An – Di sản Văn hóa Thế giới được UNESCO công nhận.

Để du khách dễ dàng hình dung và lên kế hoạch tham quan Nhà cổ Phùng Hưng, dưới đây là những thông tin quan trọng về vị trí và cách di chuyển được trình bày rõ ràng, mạch lạc:

• Địa chỉ: Nhà cổ Phùng Hưng nằm tại số 4 đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Minh An, TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam.
• Vị trí trung tâm: Ngôi nhà tọa lạc ngay trung tâm Phố cổ Hội An, chỉ cách Chùa Cầu – biểu tượng nổi tiếng của phố Hội – đúng một căn nhà.
• Kết nối giao thông: Công trình nằm ở khu vực tiếp giáp giữa đường Nguyễn Thị Minh Khai và đường Trần Phú, thuận tiện cho việc tham quan nhiều điểm di tích liền kề.
• Giá trị lịch sử vị trí: Trong quá khứ, đây từng là khu vực sầm uất bậc nhất của thương cảng Hội An, nơi các thương nhân trong và ngoài nước tụ họp giao thương vào thế kỷ XVIII–XIX.
• Di chuyển từ Đà Nẵng: Quãng đường khoảng 30 km, mất chừng 45 phút, có thể đi bằng xe buýt, taxi hoặc xe máy.
• Di chuyển trong phố cổ: Nên đi bộ hoặc thuê xe đạp để cảm nhận trọn vẹn không gian cổ kính và dễ dàng kết hợp tham quan Hội quán Quảng Đông, Chợ Hội An và nhiều điểm đến lân cận khác.

Với vị trí đắc địa và khả năng kết nối thuận tiện, Nhà cổ Phùng Hưng không chỉ dễ tìm mà còn là điểm dừng chân lý tưởng trong hành trình khám phá Phố cổ Hội An theo chiều sâu lịch sử và văn hóa.

Kiến trúc Nhà cổ Phùng Hưng là sự kết hợp hài hòa giữa ba nền văn hóa Việt Nam, Nhật Bản và Trung Quốc, phản ánh sự giao thoa văn hóa tại thương cảng Hội An. Ngôi nhà có dạng hình ống đặc trưng của nhà cổ Hội An, với mặt tiền rộng nhằm thể hiện khát vọng "phát tài phát lộc". Công trình cao 2 tầng, gồm 2 nếp nhà nối nhau theo hướng Tây Bắc, với 4 mái lợp ngói âm dương, loại ngói giúp thông thoáng mùa hè và giữ ấm mùa đông.

Vật liệu chính là gỗ lim và các loại gỗ quý hiếm khác, đảm bảo độ bền qua hàng thế kỷ. Toàn bộ ngôi nhà có 80 cột gỗ lim vững chắc, đặt trên chân đá để chống lún và mối mọt. Mái nhà mang phong cách "tứ hải" (bốn biển) của Nhật Bản ở gian giữa, hệ thống ban công và cửa sổ kiểu Trung Hoa, trong khi rường cột và xà ngang đậm nét Việt Nam. Trên mái, hình cá chép được chạm khắc tinh xảo, tượng trưng cho may mắn, thịnh vượng và quyền lực trong văn hóa Á Đông. Hệ thống hành lang rộng và cầu thang khoa học tạo nên không gian thoáng đãng, phù hợp với khí hậu nhiệt đới.

Bên trong Nhà cổ Phùng Hưng ẩn chứa nhiều chi tiết độc đáo, khiến du khách không khỏi trầm trồ về sự tinh tế của người xưa:

• Cửa chính và mắt cửa: Cửa chính có hai "mắt cửa" (môn thần) uy nghiêm, vừa trang trí vừa mang ý nghĩa tâm linh xua đuổi tà ma, bảo vệ gia đình khỏi hoạn nạn và thất bại.
• Cột và tường chạm trổ: 80 cột gỗ lim trên chân đá, tường được chạm khắc tinh xảo bởi nghệ nhân làng mộc Kim Bồng, với họa tiết hoa lá và linh vật.
• Cửa sập thông tầng: Một ô vuông trên sàn gỗ tầng 2, dùng để vận chuyển hàng hóa lên cao khi lũ lụt, thể hiện sự thích nghi thông minh với sông nước Hội An.
• Bàn thờ và xúc xắc đá: Tầng 2 có bàn thờ tổ tiên và Thiên Hậu Thánh Mẫu, kèm bảy quân xúc xắc đá cẩm thạch dùng để "gieo quẻ" quyết định thời gian khởi hành buôn bán.
• Hoành phi và câu đối: Bức hoành phi "Thế Đức Lưu Quang" (đức hạnh tổ tiên lưu truyền tỏa sáng) treo ở gian trong, cùng các câu đối cổ, phản ánh giá trị đạo đức gia đình.
• Cửa "thượng song hạ bản": Kết hợp cửa gỗ phía trên và tấm bưng bên dưới, giúp thông gió mà vẫn đảm bảo an toàn và riêng tư.

Những chi tiết này không chỉ đẹp mắt mà còn mang giá trị thực tiễn, giúp ngôi nhà chống chọi với thiên tai và thời gian.

Qua 8 thế hệ, Nhà cổ Phùng Hưng là chứng nhân cho cuộc sống thương nhân Hội An xưa. Chủ nhân đầu tiên sử dụng tầng trệt để buôn bán và tiếp đãi thương nhân nước ngoài, với các mặt hàng như quế, lụa và đồ sứ. Tầng 2 dành cho sinh hoạt gia đình, thờ cúng tổ tiên và Thiên Hậu Thánh Mẫu – vị thần bảo hộ thương nhân. Cuộc sống hàng ngày xoay quanh kinh doanh, với các phong tục như dùng xúc xắc đá để quyết định hành trình.

Ngày nay, con cháu đời thứ 8 vẫn sinh sống tại đây, duy trì xưởng may thêu thủ công để sản xuất đồ lưu niệm bán cho du khách. Họ đồng thời làm hướng dẫn viên, kể chuyện về lịch sử và kiến trúc, giúp du khách hiểu sâu hơn về di sản. Ngôi nhà còn là nơi trú ẩn cộng đồng trong lũ lụt, thể hiện tinh thần đoàn kết của người dân Hội An.

Để chuyến tham quan Nhà cổ Phùng Hưng suôn sẻ và ý nghĩa, hãy lưu ý những kinh nghiệm sau:

• Vé và giờ mở cửa: Vé tham quan phố cổ Hội An khoảng 80.000-150.000 VND/người (tùy quốc tịch), cho phép chọn 3 trong 21 công trình, bao gồm Nhà cổ Phùng Hưng. Ngôi nhà mở cửa từ 8h sáng đến 18h tối hàng ngày.
• Di chuyển và trang phục: Đi bộ hoặc xe đạp trong phố cổ để tiện khám phá. Mặc trang phục thoải mái, thoáng mát do thời tiết Hội An thường nắng nóng; tránh quần áo quá ngắn để tôn trọng di tích.
• Lưu ý khi tham quan: Vì là tài sản tư nhân, hãy giữ trật tự, không chạm vào hiện vật, không ồn ào. Chụp ảnh được phép nhưng tránh flash để bảo tồn. Mang theo nước uống và máy ảnh để ghi lại khoảnh khắc.
• Trải nghiệm đặc biệt: Ngồi nghỉ tại bộ bàn ghế gỗ quý ở tầng trệt, lắng nghe chủ nhà (hậu duệ đời thứ 8) kể chuyện. Tham gia hoạt động như thử mặc áo dài xưa, làm đèn lồng hoặc mua đồ lưu niệm từ xưởng thêu gia đình.
• Kết hợp địa điểm: Ghé Chùa Cầu, Hội quán Quảng Đông hoặc Chợ Hội An để chuyến đi thêm phong phú. Nếu đi nhóm, thuê hướng dẫn viên chuyên nghiệp để hiểu sâu hơn về lịch sử.

Tìm hiểu Nhà cổ Phùng Hưng, du khách không chỉ chiêm ngưỡng một công trình hơn 200 năm tuổi được bảo tồn gần như nguyên vẹn, mà còn cảm nhận rõ nhịp sống, tư duy kiến trúc và dấu ấn giao thương một thời của Hội An xưa. Ngôi nhà cổ này không đơn thuần là điểm tham quan, mà còn là “cánh cửa thời gian” giúp bạn hiểu sâu hơn về giá trị lịch sử – văn hóa đã góp phần tạo nên bản sắc độc đáo của Phố cổ Hội An, di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận. Để trải nghiệm Hội An một cách trọn vẹn và thuận tiện hơn, bạn có thể lựa chọn tour du lịch Hội An trong ngày hoặc tour đi bộ khám phá Phố cổ, kết hợp tham quan Nhà cổ Tấn Ký, Chùa Cầu, các hội quán người Hoa, chợ Hội An và phố đèn lồng về đêm. Với sự đồng hành của hướng dẫn viên địa phương am hiểu văn hóa, mỗi điểm đến sẽ trở nên sống động và ý nghĩa hơn rất nhiều.