Chợ Hội An: Nơi lưu giữ những nét đẹp bình dị giữa lòng phố cổ

Nằm ngay giữa lòng phố cổ, Chợ Hội An (hay Chợ Trung tâm Hội An) tọa lạc tại 19 Trần Phú, phường Minh An, thành phố Hội An. Khu chợ được bao quanh bởi các tuyến Trần Phú, Bạch Đằng, Trần Quý Cáp và Tiểu La, với một mặt hướng về sông Hoài – vị trí khiến nơi đây từ lâu trở thành điểm giao thương quen thuộc của người dân phố Hội. Từ chợ đi bộ đến Chùa Cầu chỉ khoảng 200–300 m, đồng thời dễ dàng kết hợp ghé Hội quán Phước Kiến, nhà cổ Tấn Ký hay bến thuyền sông Hoài. Nếu đang dạo phố cổ, bạn chỉ mất vài phút để bước vào khu chợ và bắt đầu khám phá một góc đời sống địa phương.

Chợ mở cửa miễn phí, không yêu cầu vé tham quan phố cổ. Nếu muốn thấy chợ rõ nhất trong nhịp sinh hoạt thường ngày, hãy ghé vào buổi sáng, khoảng 6–10 giờ. Đây là lúc hàng hóa còn tươi mới, tiểu thương bắt đầu buôn bán và khu chợ có không khí đặc trưng nhất của một khu chợ địa phương.

Nhắc đến Chợ Hội An là nhắc đến một phần ký ức thương cảng từng làm nên vị thế của Hội An từ thế kỷ XVI đến XIX. Khi những đoàn thuyền buôn từ Trung Hoa, Nhật Bản và nhiều nước châu Âu cập bến, hàng hóa từ vùng thượng nguồn Thu Bồn theo dòng sông đổ về, rồi từ đây tiếp tục theo đường biển đi đến những vùng đất khác. Chợ vì thế không đơn thuần là nơi mua bán, mà còn là nơi gặp gỡ của con người, hàng hóa và những nền văn hóa khác nhau.

Vị trí của chợ cũng thay đổi theo sự phát triển của phố cảng. Trước khoảng năm 1841–1848, chợ nằm trước đình Ông Voi trên đường Lê Lợi. Khoảng năm 1848, chợ được chuyển về vị trí hiện nay, đối diện Chùa Ông và gần bến sông Bạch Đằng. Cách lựa chọn ấy phản ánh rất rõ tư duy của người xưa khi dựng chợ: “nhất cận thị, nhị cận giang, tam cận lộ” nơi buôn bán phải gần phố, gần sông và thuận đường đi lại.

Có thời kỳ, cả Hội An gần như là một khu chợ rộng lớn. Tiếng gọi hàng hòa với tiếng mái chèo, thuyền ghe cập bến mang theo sản vật, còn những con phố phía trong tiếp nối dòng người mua bán. Ranh giới giữa chợ, bến sông và khu dân cư dường như không còn rõ rệt; hoạt động thương mại đã trở thành một phần tự nhiên trong đời sống phố Hội. Khi thương cảng dần suy giảm bởi quá trình bồi lắng sông và sự vươn lên của cảng Đà Nẵng, Chợ Hội An cũng chuyển mình. Từ một điểm giao thương quốc tế, chợ trở thành nơi phục vụ đời sống thường nhật của cư dân địa phương. Qua thời Pháp thuộc, chiến tranh và nhiều lần tu sửa, không gian chợ vẫn tiếp tục hiện diện giữa lòng phố cổ.

Đặt giữa những dãy nhà cổ của phố Hội, Chợ Hội An gây ấn tượng bởi kiểu kiến trúc nhà lồng quen thuộc của những khu chợ truyền thống. Công trình có mặt bằng hình chữ nhật, tường vàng, mái ngói âm dương và những ô cửa vòm mang dấu ấn kiến trúc từng hiện diện ở Hội An qua nhiều giai đoạn. Màu thời gian phủ lên mái ngói, bức tường và từng góc nhỏ, khiến khu chợ dễ dàng hòa vào tổng thể kiến trúc của phố cổ.

Bên trong, không gian được tổ chức theo từng nhóm hàng khá rõ. Phía gần sông là khu hải sản tươi sống, tiếp đến là rau củ, trái cây, gia vị, các loại đồ khô và khu ẩm thực. Cách sắp xếp này tạo nên một dòng chuyển động liên tục: người mua tìm thực phẩm cho bữa cơm, tiểu thương chuẩn bị hàng, du khách dừng lại trước những món ăn vừa được chế biến. Một chi tiết đáng chú ý nằm ngay phía trước chợ là giếng mái – một giếng nước cổ được che bằng mái, gắn với đời sống sinh hoạt của khu vực từ trước khi chợ được hình thành. Cùng với kiến trúc nhà lồng, đây là những dấu tích giúp người hôm nay hình dung phần nào cách cư dân phố Hội tổ chức không gian sống và buôn bán ngày trước.

Bước vào Chợ Hội An, du khách sẽ dễ nhận ra đây vẫn là một khu chợ đúng nghĩa, nơi người dân ghé mua thực phẩm cho bữa cơm hằng ngày. Hàng hóa ở đây không chỉ dành cho khách du lịch mà phản ánh khá rõ thói quen ăn uống và sinh hoạt của người phố Hội.

• Thực phẩm tươi sống: Cá, tôm, mực, cua, thịt, trứng cùng nhiều loại rau củ, trái cây. Đáng chú ý là các loại rau thơm, trong đó có rau Trà Quế – nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn Hội An.

• Gia vị và đồ khô: Nước mắm, tương ớt Hội An, các loại mắm, quế, hồi, nghệ, gừng… được bày bán từ những quầy nhỏ trong chợ.

• Đồ thủ công và sản phẩm địa phương: Đèn lồng, lụa, khăn lụa, đồ gốm, đồ gỗ, hàng thêu, túi xách cùng quần áo may sẵn hoặc nhận may theo yêu cầu.

• Đặc sản mua về: Bánh đậu xanh, bánh thuẫn, bánh phu thê, mắm thính và một số món đặc sản được đóng gói tiện mang theo.

Điều thú vị ở Chợ Hội An là hàng hóa dành cho đời sống và hàng hóa dành cho du khách cùng xuất hiện trong một không gian. Một bên là người dân chọn cá, mua rau cho bữa trưa; bên kia là du khách tìm một chiếc đèn lồng hay gói đặc sản mang về. Chính sự đan xen ấy tạo nên nét riêng của khu chợ giữa lòng phố cổ.

Nếu muốn nếm Hội An theo cách gần gũi nhất, khu ẩm thực trong Chợ Hội An là nơi rất đáng ghé. Những dãy bàn ghế đơn giản, các quầy hàng san sát và món ăn được làm ngay tại chỗ tạo nên một không khí rất khác so với những nhà hàng trong phố. Giá món thường dao động khoảng 25.000–50.000 đồng, phù hợp để gọi vài món và thử nhiều hương vị.

• Cao lầu: Sợi mì vàng nâu có độ dai đặc trưng, ăn cùng thịt xá xíu, rau sống, tóp mỡ và bánh đa giòn. Món được trộn với lượng nước dùng vừa phải, tạo nên hương vị riêng của ẩm thực Hội An.

• Mì Quảng: Sợi mì dẹp, phần nước dùng đậm vị đi cùng tôm hoặc thịt, đậu phộng, bánh tráng nướng và các loại rau thơm.

• Bánh bao – bánh vạc: Lớp bột gạo mỏng, nhân tôm thịt, tạo hình mềm mại như cánh hoa và thường được hoàn thiện bằng hành phi.

• Cơm gà Hội An: Cơm nấu từ nước luộc gà, ăn cùng thịt gà xé, rau thơm và hành phi, mang vị đậm đà nhưng dễ ăn.

• Bánh xèo, hoành thánh chiên, chè hạt sen, chè đậu: Những món ăn dân dã, vừa miệng, thích hợp để ăn thêm sau khi đã thử các món chính.

Buổi sáng đến đầu giờ trưa là khoảng thời gian khu ẩm thực có nhiều lựa chọn và không khí mua bán rõ nét nhất. Ngồi giữa khu chợ, nghe tiếng gọi món, nhìn từng phần ăn được chuẩn bị ngay trước mắt, bạn sẽ cảm nhận được một Hội An rất khác: không nằm trong những khung hình cổ kính, mà hiện diện qua chính những món ăn người dân vẫn ăn mỗi ngày.

Ghé chợ Hội An, rất khó để rời đi mà không chọn vài món làm quà. Giữa những gian hàng đầy màu sắc và đậm chất địa phương, có nhiều sản phẩm vừa mang dấu ấn phố cổ, vừa gọn nhẹ, dễ mang theo, phù hợp để tặng người thân hay lưu giữ kỷ niệm chuyến đi.

• Đèn lồng Hội An: Món quà dễ nhận ra nhất của phố cổ, có nhiều kiểu dáng và kích thước, đặc biệt tiện khi chọn loại có thể gấp gọn để mang đi xa.

• Lụa và khăn lụa: Chất liệu mềm, nhẹ, có loại trơn hoặc trang trí họa tiết, phù hợp làm quà tặng.

• Tương ớt Hội An: Vị cay thơm đặc trưng, thường được đóng trong hũ nhỏ nên khá thuận tiện khi mang về.

• Gia vị khô: Quế, hồi, nghệ và các loại gia vị địa phương là lựa chọn phù hợp nếu muốn tìm một món quà nhỏ nhưng có hương vị vùng miền.

• Bánh đặc sản: Bánh đậu xanh, bánh thuẫn, bánh phu thê có thể dùng trong gia đình hoặc biếu tặng.

• Đồ thủ công: Túi vải, móc khóa, tranh thêu, sản phẩm gốm Thanh Hà hay những món đồ làm từ vỏ ốc mang đậm dấu ấn thủ công địa phương.

Nếu có thời gian, hãy hỏi người bán về nguồn gốc và cách làm của sản phẩm trước khi mua. Một câu chuyện về chiếc đèn lồng, món đồ gốm hay gói đặc sản đôi khi khiến món quà trở nên đáng nhớ hơn nhiều so với giá trị của chính nó.

Chợ Hội An không chỉ là nơi mua bán, mà còn là không gian lưu giữ nhịp sống thật nhất của phố cổ qua từng buổi sớm, từng gánh hàng và những câu chuyện đời thường. Giữa dòng du khách tấp nập, khu chợ vẫn giữ được nét mộc mạc, chậm rãi và gần gũi của người Hội An xưa. Dành thời gian ghé chợ, đi một vòng, ăn một món quen, mua một món quà nhỏ, bạn sẽ cảm nhận rõ hơn phố cổ không chỉ để ngắm, mà còn để sống và để nhớ.