Huế có bao nhiêu Lăng Tẩm? Khám phá toàn bộ Lăng Vua triều Nguyễn ở Cố Đô

Trước triều Nguyễn, lăng mộ của các vị vua Việt Nam nhìn chung chưa hình thành những quần thể kiến trúc quy mô và có tính thống nhất cao như ở Huế. Từ khi vua Gia Long chọn Huế làm kinh đô và bắt đầu xây dựng lăng tẩm cho hoàng tộc, khu vực phía tây và tây nam kinh thành dần hình thành một hệ thống lăng mộ đặc biệt. Mỗi công trình gồm khu vực lăng mộ và khu vực thờ tự, được quy hoạch như một không gian riêng, gắn chặt với địa hình tự nhiên xung quanh.

Việc lựa chọn vị trí xây lăng được xem xét kỹ theo quan niệm phong thủy của người xưa, dựa vào thế núi, hướng sông và cảnh quan tự nhiên. Những nguyên tắc như “tiền án, hậu chẩm, tả thanh long, hữu bạch hổ, minh đường thủy tụ” được vận dụng để tạo nên một tổng thể hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên. Không ít vị vua trực tiếp tham gia lựa chọn địa điểm, duyệt thiết kế hoặc để lại những chỉ dẫn liên quan đến nơi an nghỉ của mình.

Đến nay, Huế còn lưu dấu 7 khu lăng tẩm tiêu biểu của các vị vua triều Nguyễn, gồm:

• Lăng Gia Long – Thiên Thọ Lăng

• Lăng Minh Mạng – Hiếu Lăng

• Lăng Thiệu Trị – Xương Lăng

• Lăng Tự Đức – Khiêm Lăng

• Lăng Dục Đức – An Lăng

• Lăng Đồng Khánh – Tư Lăng

• Lăng Khải Định – Ứng Lăng

Và giờ đây, hãy cùng Sovaba Travel khám phá chi tiết 7 lăng tẩm Huế nổi bật nhất, nơi lưu giữ tinh hoa văn hóa, nghệ thuật và tâm hồn của đất cố đô.

Lăng Gia Long là lăng cổ nhất và có quy mô lớn nhất trong hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn, nơi an nghỉ của vua Gia Long (1802–1820) và Thừa Thiên Cao Hoàng hậu. Lăng nằm giữa quần sơn Thiên Thọ với 42 ngọn đồi, cách trung tâm Huế khoảng 16–20 km. Núi Đại Thiên Thọ làm tiền án, hai bên là 14 ngọn núi tạo thế “tả thanh long – hữu bạch hổ”. Lăng được khởi công năm 1814, hoàn thành năm 1820, gồm ba khu chính: khu mộ vua và hoàng hậu, Điện Minh Thành và Bi đình. Đây cũng là lăng duy nhất hợp táng vua và chính hậu ngay từ đầu. Xung quanh còn có nhiều lăng mộ của hoàng tộc, tạo nên một quần thể rộng lớn giữa núi rừng. Không gian nơi đây mang vẻ tĩnh lặng, khoáng đạt và hài hòa với thiên nhiên, thể hiện rõ nét giản dị của vị vua sáng nghiệp triều Nguyễn.

Lăng Ming Mạng là nơi an nghỉ của vua Minh Mạng (1820–1841), cũng là một trong những lăng tẩm mang vẻ đẹp hài hòa nhất ở Huế. Lăng nằm trên núi Cẩm Khê, gần ngã ba Bằng Lãng, nơi sông Hương được hình thành từ dòng Tả Trạch và Hữu Trạch. Từ núi Kim Phụng phía sau đến mặt nước phía trước, cảnh quan dường như đã được sắp đặt để kiến trúc và thiên nhiên cùng hiện diện trong một tổng thể yên tĩnh.

Khởi công năm 1840, hoàn thành năm 1843, lăng có gần 40 công trình nối tiếp nhau trên trục Thần đạo dài hơn 700 m. Từ Đại Hồng Môn, Điện Sùng Ân, Minh Lâu đến Bửu thành, mỗi công trình đều nằm trong một bố cục cân xứng, tạo cảm giác trang nghiêm nhưng không nặng nề. Trên lối dẫn vào, hình ảnh voi ngựa chầu hầu bằng đá cùng cổng tam quan trầm mặc gợi cảm giác trang nghiêm, thể hiện rõ nét quyền uy của bậc đế vương và triết lý “thiên – địa – nhân” hòa hợp trong kiến trúc cung đình Huế.

Lăng Thiệu Trị là nơi an nghỉ của vua Thiệu Trị (1841–1847), vị vua nổi tiếng với tính cách khiêm nhường và yêu chuộng thơ ca. Lăng nằm ở làng Cư Chánh, dựa lưng vào núi Thuận Đạo, cách trung tâm Huế khoảng 8 km. Điều đặc biệt là khi còn sống, vua Thiệu Trị không cho xây lăng vì không muốn làm hao tốn sức dân. Sau khi ông qua đời, vua Tự Đức cho khởi công năm 1848 và hoàn thành chỉ trong khoảng 10 tháng. Lăng có bố cục kết hợp nét của lăng Gia Long và Minh Mạng, với khu tẩm và khu lăng nằm tách biệt nhưng hài hòa trong cảnh quan.

Không quá đồ sộ hay cầu kỳ, Xương Lăng mang vẻ thanh thoát, yên bình và gần gũi. Có lẽ chính sự giản dị ấy khiến nơi đây phần nào phản chiếu tính cách của vị vua từng dành nhiều tâm huyết cho thơ ca, để lại hơn 300 bài thơ trong Thần kinh nhị thập cảnh.

Lăng Tự Đức thường được nhắc đến như một trong những lăng tẩm thơ mộng nhất ở Huế, nơi an nghỉ của vua Tự Đức (1847–1883) – vị vua trị vì lâu nhất triều Nguyễn. Lăng nằm trong một thung lũng yên tĩnh ở Thượng Ba, cách trung tâm Huế khoảng 7–8 km, giữa đồi thông, hồ nước và những công trình cổ kính.

Khởi công năm 1864 với tên Vạn Niên Cơ, sau biến cố Chày Vôi, công trình được đổi tên thành Khiêm Cung và sau khi vua qua đời mới gọi là Khiêm Lăng. Gần 50 công trình trong khu lăng đều mang chữ “Khiêm”, từ Khiêm Cung Môn, Điện Hòa Khiêm, Minh Khiêm Đường đến Bái đình và Bi đình. Nơi đây từng là chốn vua Tự Đức lui về đọc sách, làm thơ và tìm những khoảng lặng giữa việc triều chính. Vì thế, Khiêm Lăng không chỉ là nơi an nghỉ, mà còn giống như một khu vườn lưu giữ tâm hồn nhiều suy tư của vị vua yêu thơ.

Lăng Dục Đức (An Lăng) được xem là giản dị nhất trong quần thể lăng tẩm triều Nguyễn, nhưng lại mang trong mình nhiều câu chuyện đặc biệt. Đây là nơi an táng vua Dục Đức – vị vua chỉ tại vị ba ngày cùng với vua Thành Thái và vua Duy Tân, hai vị vua yêu nước có số phận bi thương.

Vua Dục Đức chỉ trị vì 3 ngày vào năm 1883 trước khi qua đời trong biến cố cung đình. Mãi đến năm 1899, dưới thời vua Thành Thái, công trình mới được xây dựng để thờ cha. Kiến trúc An Lăng giản dị, gồm khu lăng mộ và Điện Long Ân, nơi thờ ba vị vua. Không có những công trình đồ sộ hay tượng đá như nhiều lăng khác, An Lăng mang vẻ trầm lắng và giản dị. Nhưng chính sự đơn sơ ấy lại khiến nơi đây gợi nhiều suy ngẫm về những thăng trầm, mất mát và những số phận đặc biệt của các vị vua cuối triều Nguyễn.

Lăng Đồng Khánh (Tư Lăng) – nơi yên nghỉ của vua Đồng Khánh (trị vì 1885–1889), tọa lạc tại thôn Thượng Hai, phường Thủy Xuân, Huế. Ban đầu nơi đây chỉ là Điện Truy Tư, được xây để thờ cha vua, sau này mới được cải tạo thành lăng mộ.

Do triều đại ngắn ngủi và tình hình kinh tế đất nước khi ấy gặp nhiều khó khăn, công trình không đồ sộ, hoành tráng như các lăng trước đó. Thay vào đó, Lăng Đồng Khánh mang vẻ giản dị, ấm cúng, vừa giữ phong cách truyền thống của triều Nguyễn, vừa phảng phất sự tiết chế của một giai đoạn đầy biến động lịch sử. Chính điều này tạo nên nét riêng, khác biệt so với những lăng tẩm khác ở Huế.

Lăng Khải Định (Ứng Lăng) – nơi yên nghỉ của vị vua thứ 12 triều Nguyễn (trị vì 1916–1925) – nằm trên sườn núi Châu Chữ, xã Thủy Bằng, cách trung tâm Huế khoảng 10 km. Công trình được khởi công năm 1920 và kéo dài suốt 11 năm mới hoàn thành, nổi bật với 127 bậc thang dẫn lối lên lăng. Ngay từ cổng vào, du khách đã có thể cảm nhận sự giao thoa độc đáo khi thấy hình ảnh tháp mang dáng dấp Ấn Độ, trụ Phật giáo, mái vòm La Mã, tất cả cùng hiện diện trong một tổng thể thống nhất.

Điểm nhấn ấn tượng nhất chính là Cung Thiên Định, nơi bài trí nội thất lộng lẫy với nghệ thuật khảm sành sứ tinh xảo và bức tranh “Cửu Long ẩn vân” trên trần, được đánh giá là kiệt tác hội họa cung đình.

Hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn ở Huế không chỉ là những công trình kiến trúc uy nghi mà còn là cuốn sử sống, kể lại hành trình thăng trầm của các vị vua cùng cả một triều đại. Mỗi lăng mang một dấu ấn riêng – từ vẻ lãng mạn trữ tình ở Lăng Tự Đức, sự đăng đối uy nghi của Lăng Minh Mạng, cho đến nét Đông – Tây hòa quyện độc đáo ở Lăng Khải Định. Khám phá các lăng tẩm, du khách không chỉ chiêm ngưỡng nghệ thuật xây dựng bậc thầy, mà còn hiểu thêm về triết lý sống, cái nhìn nhân sinh và dấu ấn văn hóa – lịch sử của đất cố đô.

Nếu bạn muốn trải nghiệm trọn vẹn, Sovaba Travel mang đến nhiều tour du lịch Huế đa dạng lịch trình, kết hợp tham quan Đại Nội, chùa Thiên Mụ, các lăng tẩm nổi tiếng cùng ẩm thực và văn hóa địa phương. Ngoài ra, bạn cũng có thể tham khảo thêm thông tin chi tiết về giá vé tham quan lăng tẩm Huế để dễ dàng lên kế hoạch cho chuyến đi.