Lịch sử hình thành chợ Đông Ba và dấu ấn hơn 100 năm của khu chợ cổ xứ kinh kỳ

Chợ Đông Ba tọa lạc trên đường Trần Hưng Đạo, bên bờ Bắc sông Hương, thuộc khu vực trung tâm thành phố Huế. Với diện tích hơn 47.600 m², đây là khu chợ truyền thống lớn nhất và lâu đời nhất của cố đô, bao gồm khu vực kinh doanh, bến bãi và các công trình phụ trợ.

Sở hữu vị trí đắc địa ngay chân cầu Trường Tiền, Chợ Đông Ba chỉ cách Đại Nội Huế vài phút di chuyển, đồng thời thuận tiện kết nối với nhiều điểm tham quan nổi tiếng như sông Hương, chùa Thiên Mụ, phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu và các di tích thuộc Quần thể Di sản Cố đô Huế.

Không chỉ là trung tâm mua bán sầm uất, Chợ Đông Ba còn gây ấn tượng bởi không gian mang đậm dấu ấn xứ Huế. Một mặt hướng ra tuyến đường trung tâm nhộn nhịp, mặt còn lại nhìn ra dòng sông Hương thơ mộng, tạo nên sự giao hòa giữa nhịp sống hiện đại và vẻ đẹp trầm mặc đặc trưng của vùng đất cố đô. Đây cũng là lý do Chợ Đông Ba luôn là điểm dừng chân yêu thích của du khách khi khám phá Huế.

Lịch sử Chợ Đông Ba gắn liền với sự phát triển của Kinh đô Phú Xuân dưới triều Nguyễn. Ban đầu, khu chợ có tên Quy Giả Thị, nằm bên ngoài cửa Chính Đông của Kinh thành Huế dưới thời vua Gia Long. Năm 1885, chợ bị thiêu hủy trong sự kiện Kinh đô Huế thất thủ. Đến năm 1887, dưới triều vua Đồng Khánh, chợ được xây dựng lại và chính thức mang tên Đông Ba. Năm 1899, vua Thành Thái cho di dời chợ đến vị trí hiện nay bên bờ sông Hương, trên đường Trần Hưng Đạo. Sự kiện này được lưu truyền qua câu ca dao nổi tiếng:

"Chợ Đông Ba đem ra ngoài giại,
Cầu Trường Tiền đúc lại xi-moong."

Trải qua nhiều lần trùng tu, đặc biệt vào năm 1987, Chợ Đông Ba dần mang diện mạo như ngày nay. Từ một khu chợ phục vụ kinh thành, nơi đây đã trở thành trung tâm thương mại truyền thống lớn nhất Huế và là biểu tượng văn hóa gắn bó với đời sống người dân cố đô suốt hơn 120 năm.

Điều níu chân du khách có lẽ là khu ẩm thực, hội tụ những hương vị Huế dân dã nhất: cơm hến, bún bò, bánh khoái, chè đậu ván… Tất cả đều mang cái chất mộc mạc mà đậm đà, nhất là khi chiều xuống, những gánh hàng rong thắp sáng cả một góc chợ bằng hương vị và tiếng cười. Giá cả bình dân, không khí thân tình khiến bất kỳ ai ghé qua cũng thấy như được “ăn” cả cái hồn Huế.

Kể từ khi được di dời đến vị trí hiện nay vào năm 1899, Chợ Đông Ba đã có hơn 125 năm đồng hành cùng sự phát triển của Huế. Không chỉ là trung tâm giao thương lớn nhất của cố đô, nơi đây còn là chứng nhân của nhiều giai đoạn lịch sử và là biểu tượng văn hóa gắn bó với đời sống người dân địa phương.

Những dấu ấn nổi bật của Chợ Đông Ba gồm:

• Chứng nhân lịch sử: Trải qua nhiều biến cố từ sự kiện Kinh đô Huế thất thủ năm 1885, các cuộc chiến tranh đến thời kỳ đổi mới, Chợ Đông Ba vẫn duy trì vai trò là đầu mối giao thương quan trọng của thành phố.

• Trung tâm thương mại truyền thống: Từ việc cung ứng hàng hóa cho kinh thành xưa đến phục vụ nhu cầu mua sắm của người dân và du khách ngày nay, chợ hiện có hơn 2.700 quầy hàng với khoảng 1.800 hộ kinh doanh.

• Biểu tượng văn hóa Huế: Hình ảnh Chợ Đông Ba xuất hiện trong nhiều câu ca dao, điệu hò và các tác phẩm âm nhạc nổi tiếng, trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ người Huế.

Hơn một thế kỷ tồn tại, Chợ Đông Ba không chỉ là nơi mua bán sầm uất mà còn là không gian lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa và nhịp sống đặc trưng của vùng đất cố đô.

Chợ Đông Ba sở hữu kiến trúc mang đậm dấu ấn truyền thống với lầu Chuông ba tầng nằm ở vị trí trung tâm, được xem là biểu tượng đặc trưng của khu chợ. Bao quanh là hệ thống dãy nhà và ki-ốt được bố trí khoa học, tạo không gian rộng rãi, thuận tiện cho việc tham quan và mua sắm. Sau đợt đại trùng tu năm 1987, chợ được mở rộng với nhiều khu nhà hai tầng và hàng nghìn quầy hàng, đáp ứng nhu cầu kinh doanh đa dạng. Các khu vực được phân chia rõ ràng, từ khu thực phẩm tươi sống, hải sản, đặc sản khô đến khu vải vóc, quần áo, đồ lưu niệm và thủ công mỹ nghệ.

Không chỉ nổi bật về quy mô, Chợ Đông Ba còn sở hữu vị trí đắc địa bên dòng sông Hương, gần cầu Trường Tiền, tạo nên khung cảnh đặc trưng của cố đô Huế. Dù đã được nâng cấp theo thời gian, khu chợ vẫn giữ được nét mộc mạc của chợ truyền thống với tiếng rao quen thuộc, những gian hàng lâu năm và không khí mua bán nhộn nhịp mỗi ngày.

Ngày nay, chợ Đông Ba vừa là trung tâm mua sắm vừa là điểm trải nghiệm văn hóa – ẩm thực hấp dẫn. Du khách có thể tìm thấy gần như mọi thứ mang hồn cốt xứ Huế:

• Đặc sản khô và quà lưu niệm: Mè xửng, trà cung đình, mắm ruốc/mắm tôm, tôm chua, sen khô, phấn nụ, nón lá bài thơ Phú Cam, đồ đồng Phường Đúc, đồ thủ công truyền thống…

• Ẩm thực: Thiên đường của các món Huế chính gốc – bún bò Huế, cơm hến, bánh nậm, bánh lọc, bánh bèo, bánh khoái, chè hạt sen, chè bắp… Nhiều quán nhỏ ngay trong và quanh chợ phục vụ với mức giá bình dân, hương vị đậm đà.

• Trải nghiệm đời sống địa phương: Quan sát người dân mua bán, nghe tiếng rao, cảm nhận nhịp sống thường nhật của cố đô. Buổi sáng sớm và chiều tối thường sôi động nhất.

• Mua sắm đa dạng: Từ hàng bình dân đến một số mặt hàng cao cấp hơn, phù hợp cả người địa phương lẫn du khách.

Chợ mở cửa từ sáng sớm đến chiều tối (một số khu ẩm thực hoạt động muộn hơn). Nên đến vào buổi sáng để thấy chợ sầm uất nhất và tránh nắng nóng giữa trưa. Kết hợp tham quan cầu Trường Tiền và dạo sông Hương sẽ làm chuyến đi trọn vẹn hơn.

Chợ Đông Ba không chỉ đơn thuần là một khu chợ, mà còn là nơi lưu giữ linh hồn của đất Kinh kỳ. Giữa nhịp sống hiện đại, chợ vẫn còn đó sự hoài cổ, giọng Huế ngọt ngào, những gánh hàng mộc mạc và hương vị ẩm thực trứ danh. Đây là điểm dừng chân lý tưởng để bạn cảm nhận rõ nhịp sống đời thường của người dân cố đô, đồng thời khám phá những sản vật đặc trưng cùng nét văn hóa buôn bán đã tồn tại hàng trăm năm.

Với sự gắn bó mật thiết cùng đời sống Huế, chợ Đông Ba đã trở thành điểm đến không thể thiếu trong các tour du lịch tham quan thành phố. Du khách có thể kết hợp ghé chợ trong hành trình khám phá Đại Nội, chùa Thiên Mụ, cầu Trường Tiền, hoặc tham gia các tour trải nghiệm ẩm thực để thưởng thức cơm hến, bún bò, bánh bèo, chè Huế ngay trong không gian nhộn nhịp của chợ. Nếu bạn muốn tận hưởng trọn vẹn văn hóa và đời sống Huế, hãy lựa chọn những tour có lịch trình ghé chợ Đông Ba của Sovaba Travel, vừa mua sắm quà lưu niệm, vừa “nếm” cái hồn Huế qua từng món ăn dân dã.