Mọi chuyện bắt đầu vào năm 1992. Trong vô vàn những chuyến đi sâu vào rừng rậm để mưu sinh hay tìm nơi trú ẩn, ông Hồ Khanh, một người dân địa phương với sự am hiểu sâu sắc về địa hình và hệ sinh thái nơi đây, đã tình cờ phát hiện ra một cửa hang lạ. Vào thời điểm đó, có thể chính ông cũng chưa nhận thức hết được tầm quan trọng của khám phá này giữa vô vàn hang động lớn nhỏ khác trong khu vực. Phát hiện ban đầu này đánh dấu sự tồn tại của Hang Va, nhưng nó vẫn còn là một bí mật ít người biết đến, ẩn mình chờ đợi được khám phá kỹ lưỡng hơn.
Phải mất đến 20 năm sau, tiềm năng thực sự của Hang Va mới được các chuyên gia chú ý đến một cách bài bản. Sau khi thông tin về hang động này được ông Hồ Khanh chia sẻ lại và thu hút sự quan tâm của các nhà thám hiểm, một cuộc khảo sát chính thức đã được lên kế hoạch.

Ảnh: Những bí ẩn bên trong Hang Va dần được hé lộVào năm 2012, Đội thám hiểm hang động Hoàng gia Anh (thường được biết đến với tên gọi Đội thám hiểm hang động Anh - Việt - BVCE), một tổ chức uy tín với bề dày kinh nghiệm trong việc khám phá và nghiên cứu hang động tại Việt Nam, đã thực hiện chuyến thám hiểm quan trọng đến Hang Va. Dẫn đầu đoàn thám hiểm là ông Howard Limbert, một chuyên gia hang động kỳ cựu, người đã có nhiều đóng góp to lớn trong việc khám phá và quảng bá các hang động tại Phong Nha - Kẻ Bàng, bao gồm cả Hang Sơn Đoòng.
Trong chuyến khảo sát năm 2012, đội ngũ chuyên gia Anh - Việt đã tiến hành công tác khảo sát và đo vẽ chi tiết bên trong Hang Va. Họ không chỉ xác nhận lại vị trí, kích thước mà còn nghiên cứu cấu trúc địa chất, hệ thống thạch nhũ độc đáo và tiềm năng liên kết của hang với các hang động khác trong khu vực. Công việc chuyên nghiệp và bài bản này đã chính thức vén bức màn bí ẩn bao phủ Hang Va suốt hai thập kỷ, đưa nó vào danh sách những hang động quan trọng và độc đáo của Di sản Thiên nhiên Thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng, đồng thời đặt nền móng cho việc nghiên cứu sâu hơn và khai thác du lịch sau này.