Khám phá Hội quán Triều Châu: Vẻ đẹp kiến trúc nghệ thuật hơn 170 năm tuổi ở Hội An

Nằm trong không gian phố cổ Hội An, Hội quán Triều Châu là một điểm dừng chân quen thuộc với những ai muốn tìm hiểu về dấu ấn của cộng đồng người Hoa trong lịch sử thương cảng Hội An. Công trình tọa lạc trên đường Nguyễn Duy Hiệu, ở khu vực phía đông phố cổ, không quá xa những tuyến đường tham quan chính.

Từ khu vực trung tâm phố cổ, du khách có thể đi bộ khoảng 7–10 phút để đến hội quán. Trên hành trình, bạn cũng có thể kết hợp ghé thăm nhiều di tích nổi tiếng như hội quán Phúc Kiến, Hội quán Quảng Đông, Nhà cổ Tấn Ký và Chùa Cầu, tạo thành một cung đường khám phá khá thuận tiện. Nếu xuất phát từ Đà Nẵng, quãng đường đến Hội An khoảng 30–45 phút bằng ô tô, tùy vị trí xuất phát và tình hình giao thông. Du khách đi xe máy cũng có thể lựa chọn cung đường ven biển hoặc tuyến qua Ngũ Hành Sơn để kết hợp ngắm cảnh trên đường.

Hội quán Triều Châu gây ấn tượng bởi lối kiến trúc mang đậm dấu ấn truyền thống Trung Hoa, trong đó nổi bật là bố cục “nội công ngoại quốc”. Không gian được tổ chức theo lớp lang rõ ràng, từ cổng tam quan, sân trước, tiền điện đến sân thiên tỉnh, chính điện và các gian nhà Đông – Tây. Cách sắp đặt ấy vừa tạo nên sự cân đối cho tổng thể, vừa đưa ánh sáng và gió tự nhiên len vào từng khoảng sân, mái hiên. Từ bên ngoài, hội quán mang vẻ trầm mặc với mái ngói ống uốn cong, những đầu đao vút nhẹ, cột gỗ sơn đỏ và các biển hiệu chữ Hán trang trọng. Đi sâu vào bên trong, không gian dần hiện lên với những lớp trang trí công phu được tạo nên từ gỗ, đá, gạch và sành sứ. Những mảng chạm khắc, phù điêu rồng phượng, cá chép, mây cuộn… xuất hiện trên mái, vì kèo và các chi tiết kiến trúc, mang theo những biểu tượng quen thuộc trong văn hóa Á Đông về phúc lành, tài lộc, sự trường tồn và cuộc sống sung túc.

Đáng chú ý là hệ khung gỗ được liên kết bằng kỹ thuật mộng truyền thống, hạn chế sử dụng đinh kim loại. Những thanh gỗ được tính toán, ghép nối chính xác, tạo nên một kết cấu vừa chắc chắn vừa thể hiện sự khéo léo của người thợ thủ công xưa. Qua từng đường chạm, từng mảng trang trí, có thể cảm nhận được sự tỉ mỉ và lòng trân trọng mà cộng đồng Triều Châu dành cho không gian tín ngưỡng của mình. Trải qua nhiều lần tu bổ, hội quán vẫn lưu giữ được những nét kiến trúc và nghệ thuật đặc trưng. Không gian nơi đây không đơn thuần là một công trình cổ, mà còn là nơi những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và mỹ thuật của cộng đồng người Triều Châu được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Một trong những điểm nhấn nghệ thuật nổi bật nhất của Hội quán Triều Châu chính là nghệ thuật chạm khắc gỗ tinh xảo, được thực hiện bởi các nghệ nhân người Hoa. Bộ khung gỗ chính điện được chạm trổ công phu với các họa tiết rồng phượng, cá chép hóa long, bướm bay lượn và sư tử hí tiền, tượng trưng cho sức mạnh, sự biến đổi và may mắn. Các cột trụ gỗ lớn ở tiền điện và chính điện được khắc theo các truyền thuyết dân gian, với đường nét mượt mà, sống động như kể chuyện qua từng nét chạm.

Bên cạnh đó, trang trí gốm sứ cũng góp phần làm nên vẻ đẹp lộng lẫy của hội quán. Các mảng tường và mái ngói được đắp nổi bằng gốm sứ màu sắc rực rỡ, miêu tả cảnh vật thiên nhiên, nhân vật lịch sử và thần thoại Trung Hoa. Những bức phù điêu gốm sứ không chỉ bền vững theo thời gian mà còn mang ý nghĩa phong thủy, giúp hội quán giữ được sự hài hòa âm dương. Kỹ thuật chạm khắc và trang trí này đòi hỏi sự khéo léo cao, phản ánh trình độ thủ công bậc thầy của cộng đồng Triều Châu, và đã được bảo tồn qua nhiều lần tu sửa, giữ nguyên giá trị hơn 170 năm qua.

Không gian thờ tự tại Hội quán Triều Châu Hội An được tổ chức chặt chẽ, thể hiện rõ đặc trưng tín ngưỡng và đời sống tinh thần của cộng đồng người Hoa Triều Châu. Cụ thể, bố cục và ý nghĩa được thể hiện qua các yếu tố sau:

• Bố cục không gian: hội quán gồm ba gian chính là tiền điện – chính điện – hậu điện, sắp xếp theo trục truyền thống, tạo sự tôn nghiêm và liền mạch trong sinh hoạt tín ngưỡng.
• Chính điện: là khu vực thờ tự quan trọng nhất, đặt khám thờ lớn chạm khắc tinh xảo, thờ Phục Ba tướng quân Mã Viện – vị thần được tin là bảo hộ biển cả, giúp chế ngự sóng gió và mang lại bình an cho các chuyến hải trình.
• Trang trí thờ tự: hệ thống hoành phi, liễn đối sơn son thếp vàng treo dọc các gian điện, góp phần làm nổi bật không khí trang nghiêm và giá trị mỹ thuật truyền thống.
• Ý nghĩa cộng đồng: đối với người Hoa Triều Châu, hội quán không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là trung tâm sinh hoạt tinh thần, nơi cầu nguyện cho kinh doanh thuận lợi và cuộc sống an lành.
• Giá trị lịch sử – văn hóa: được xây dựng bởi cộng đồng Minh Hương chạy nạn từ triều Thanh, hội quán mang vai trò gìn giữ ký ức quê hương và bản sắc văn hóa.
• Hoạt động lễ hội tiêu biểu: nổi bật là Tết Nguyên Tiêu (16 tháng Giêng âm lịch) với các nghi thức rước đèn lồng, cúng tổ tiên và biểu diễn nghệ thuật dân gian, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa phố Hội.

Ngày nay, du khách khi tham quan Hội quán Triều Châu có thể trực tiếp quan sát và tham gia các hoạt động thờ tự, từ đó hiểu rõ hơn về tín ngưỡng Á Đông cũng như vai trò của hội quán trong cấu trúc văn hóa Hội An.

Hội quán Triều Châu nằm trong khu vực phố cổ Hội An, vì vậy du khách không cần mua vé riêng cho hội quán mà sử dụng vé tham quan phố cổ. Vé được bán tại các quầy vé ở khu vực trung tâm phố cổ và có thể sử dụng để lựa chọn tham quan một số điểm di tích trong danh sách quy định.

• Du khách Việt Nam: 80.000 VNĐ/người.

• Du khách nước ngoài: 120.000 VNĐ/người.

Vé này cho phép bạn thăm quan 5 địa điểm bất kỳ trong khu phố cổ, bao gồm hội quán, nên rất tiết kiệm và tiện lợi. Bạn có thể mua vé tại các quầy vé quanh phố cổ hoặc qua ứng dụng du lịch Hội An.

Giờ mở cửa: Từ 7:00 sáng đến 17:00 chiều hàng ngày. Hội quán mở cửa quanh năm, trừ một số ngày lễ lớn có thể có giờ đặc biệt.

Thời điểm tham quan lý tưởng nhất là vào buổi sáng sớm (từ 8:00) để tránh đám đông và tận hưởng không khí yên bình, hoặc vào dịp Tết Nguyên Tiêu (tháng 1-2 âm lịch) để chứng kiến lễ hội đèn lồng rực rỡ và các nghi thức truyền thống. Mùa xuân và thu (tháng 3-5 hoặc 9-11) là thời tiết đẹp nhất ở Hội An, với nắng nhẹ và ít mưa, giúp bạn thoải mái khám phá.

Để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp kiến trúc và không gian văn hóa của Hội quán Triều Châu, du khách có thể lưu ý một vài điều nhỏ trong hành trình:

• Ăn mặc và hành vi: Vì là nơi thờ tự, hãy mặc trang phục lịch sự, tránh quần short ngắn hoặc áo hở vai. Không nói to, chạy nhảy hoặc chạm vào các hiện vật để tôn trọng không gian linh thiêng.

• Di chuyển và kết hợp: Đi bộ từ Chùa Cầu để ngắm cảnh phố cổ, hoặc thuê xe đạp (khoảng 30.000 VNĐ/ngày) để khám phá. Kết hợp với các địa điểm gần như Hội quán Quảng Đông (176 Trần Phú) hoặc Nhà cổ Phùng Hưng để tiết kiệm thời gian.

• Chụp ảnh và học hỏi: Hội quán là thiên đường cho nhiếp ảnh gia với các góc máy đẹp từ cổng tam quan đến chính điện. Hãy thuê hướng dẫn viên địa phương (khoảng 200.000 VNĐ/nhóm) để nghe kể chuyện lịch sử chi tiết.

• Lưu ý khác: Mang theo nước uống, kem chống nắng và tải app bản đồ Hội An để dễ định vị. Sau khi tham quan, bạn có thể thưởng thức cao lầu hoặc mì Quảng tại các quán gần đó để hoàn thiện chuyến đi.

Với lịch sử hình thành hơn 170 năm, Hội quán Triều Châu không chỉ là một công trình kiến trúc tiêu biểu của cộng đồng người Hoa tại Hội An, mà còn là tư liệu sống phản ánh quá trình giao thoa văn hóa, tín ngưỡng và nghệ thuật của thương cảng quốc tế một thời. Những giá trị được bảo tồn từ kết cấu không gian, nghệ thuật chạm khắc đến sinh hoạt thờ tự đã giúp hội quán giữ vững vai trò quan trọng trong quần thể di sản phố cổ. Việc tham quan Hội quán Triều Châu vì thế không đơn thuần là dừng chân tại một điểm đến, mà là cơ hội để nhìn sâu hơn vào chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa đã làm nên diện mạo bền vững của Hội An hôm nay.