Khám phá nhà cổ Đức An – Điểm đến văn hóa đặc sắc tại phố cổ Hội An

Nhà cổ Đức An tọa lạc ngay tại vị trí trung tâm phố cổ Hội An, cụ thể là số 129 đường Trần Phú, phường Minh An, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam cũ (nay là thành phố Đà Nẵng). Đây là một trong những con phố sầm uất nhất khu vực, nằm sát bên sông Hoài và chỉ cách Chùa Cầu (biểu tượng của Hội An) vài bước chân. Vị trí đắc địa này khiến nhà cổ Đức An dễ dàng tiếp cận, đặc biệt khi bạn đang dạo bộ khám phá phố cổ.

Từ Đà Nẵng, bạn có thể di chuyển đến Hội An bằng xe máy, ô tô hoặc xe buýt chỉ trong khoảng 30-45 phút. Khi đến nơi, hãy mua vé tham quan phố cổ Hội An để vào các di tích, bao gồm cả nhà cổ Đức An. Di tích mở cửa từ khoảng 8h sáng đến 5h chiều hàng ngày, nhưng tốt nhất nên đến vào buổi sáng để tránh đám đông và tận hưởng không khí yên bình.

Nhà cổ Đức An được xây dựng vào năm 1830, dưới thời vua Minh Mạng triều Nguyễn, nay đã hơn 190 năm tuổi. Tên gọi "Đức An" mang ý nghĩa sâu sắc: "giữ gìn đạo đức để bình an", đồng thời là tên hiệu sách của dòng họ Phan – chủ nhân ngôi nhà. Thủy tổ của tộc Phan là ông Phan Công Thuyên, gốc từ Sơn Tây (Bắc Bộ), di cư vào Nam từ thế kỷ 14 và định cư tại Quảng Nam. Đến đời thứ 15 (thời hậu Lê), gia đình chuyển xuống phố Hội An buôn bán và lập nghiệp.

Ban đầu, ngôi nhà là nơi thờ cúng tổ tiên, nơi tám thế hệ họ Phan sinh sống và lớn lên. Cuối thế kỷ 19, nó trở thành hiệu sách Đức An – hiệu sách duy nhất tại Quảng Nam chuyên bán sách Hán Nôm và văn phòng phẩm. Đến năm 1908, sau thất bại của phong trào chống thuế, hiệu sách chuyển sang kinh doanh thuốc Bắc (Họa Bắc). Đây cũng là giai đoạn nhà cổ Đức An trở thành "địa chỉ đỏ" của phong trào yêu nước, nơi tụ họp các sĩ phu như Huỳnh Thúc Kháng, Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp. Họ phân phối sách báo tiến bộ từ Trung Quốc (Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu) và Pháp (Chuông Rè, Tân Thế Kỷ, Đông Pháp Thời Báo, Việt Nam Hồn), truyền bá tư tưởng dân chủ tư sản và yêu nước.

Năm 1927, tại đây, nhà cách mạng Cao Hồng Lãnh (tên thật Phan Hải Thâm, bí danh Năm Thêm, sinh năm 1906 – con út đời thứ tư họ Phan) thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Hội An. Năm 1929, ngôi nhà chứng kiến sự ra đời của Tỉnh bộ lâm thời Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Quảng Nam. Đầu năm 1930, nó là nơi thảo luận thành lập Đảng Cộng sản tại Quảng Nam. Tuy nhiên, năm 1934, thực dân Pháp khám xét và đóng cửa, kết án vắng mặt Phan Thêm 15 năm tù. Sau đó, anh trai ông – Phan Ngọc Nhân – tiếp quản. Năm 2010, nhà cổ Đức An được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố, lưu niệm đồng chí Cao Hồng Lãnh, và mở cửa đón du khách.

Nhà cổ Đức An đại diện cho kiến trúc Việt Nam truyền thống kiểu "nhà ống" đặc trưng của Hội An đầu thế kỷ 19, mang đậm nét Á Đông giản dị và trầm mặc. Ngôi nhà có mặt tiền rộng 7m, chiều sâu hiện nay 40m (gốc khoảng 70m), với mặt trước hướng ra phố Trần Phú và mặt sau từng giáp sông.

Bố cục nhà đăng đối: cửa chính ở giữa dùng để ra vào, hai bên là cửa sổ phục vụ buôn bán, phía trên có hai "mắt cửa" – chi tiết điển hình của nhà cổ Hội An, giúp thông gió và lấy sáng. Toàn bộ kết cấu sử dụng gỗ kiền kiền quý hiếm từ Quảng Nam, nổi tiếng với khả năng chống nóng ẩm và mối mọt. Nhà được xây theo lối nhà rường miền Trung kết hợp phong cách phố thị ven biển, bao quanh bởi tường gạch kiên cố và mái ngói âm dương.

Không gian được chia thành nhiều gian:

• Gian ngoài: Khu buôn bán và tiếp khách.
• Gian giữa: Phòng thờ tự với biển "Phan Tông Đường" (từ đường họ Phan), kết nối bởi sân trời rộng lớn với giếng trời, hồ cá, hòn non bộ.
• Gian sau: Khu sinh hoạt gia đình.

Điểm độc đáo là kết cấu "chồng rường - giả thủ" ở khung gỗ trước, "mái chồng trụ đội" để chịu lực, và kiểu "mái chồng mái trù lầu" ở nhà giữa, kiểu mái độc nhất còn sót lại tại Hội An. Không gian liên thông mà không có vách ngăn, đảm bảo thông thoáng và hài hòa với thiên nhiên. Kiến trúc này không chỉ bền vững qua lũ lụt và thời gian mà còn thể hiện sự khéo léo của người xưa trong việc hòa quyện cuộc sống với môi trường.

Nhà cổ Đức An như một bảo tàng mini, lưu giữ hàng loạt hiện vật quý giá gắn liền với lịch sử gia tộc họ Phan và phong trào cách mạng. Nổi bật là hệ thống hoành phi, câu đối cổ có niên đại hơn 200 năm, được chạm khắc tinh xảo, mang ý nghĩa giáo dục đạo đức.

Đặc biệt, các hiện vật liên quan đến nhà cách mạng Cao Hồng Lãnh: áo quần, giày dép, đồng hồ, radio, vật dụng cá nhân; cùng những bức ảnh kỷ niệm ông chụp cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các lãnh đạo cấp cao. Những món đồ này được trưng bày trong tủ kính, giúp du khách hình dung rõ nét về cuộc đời hoạt động cách mạng của ông – từ tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên năm 1923 đến các vị trí lãnh đạo sau này.

Ngoài ra, còn có các sách báo tiến bộ từng được phân phối tại hiệu sách Đức An, như "Chuông Rè", "Tân Thế Kỷ", "Đông Pháp Thời Báo", và "Việt Nam Hồn". Các vật dụng gia đình họ Phan từ nhiều thế hệ, như đồ gốm sứ, bàn ghế gỗ cổ, cũng được bảo quản nguyên vẹn, phản ánh lối sống giản dị nhưng đậm bản sắc Việt.

Tham quan nhà cổ Đức An không chỉ là ngắm nhìn kiến trúc mà còn là hành trình ngược thời gian, chạm đến những câu chuyện lịch sử sống động. Bạn sẽ được hậu duệ đời thứ 6 họ Phan – ông Phan Ngọc Trâm – hướng dẫn, kể về những bí mật của ngôi nhà, từ vai trò là căn cứ cách mạng đến cách gia đình bảo tồn qua bao biến cố.

Đặc biệt, không khí trầm mặc, cổ kính sẽ khiến bạn cảm nhận rõ sự gần gũi của đời sống xưa: dạo bước qua sân trời xanh mát, chiêm ngưỡng hiện vật quý, và tưởng tượng cảnh các nhà yêu nước tụ họp bàn bạc. Nhiều du khách, đặc biệt người Pháp, đã bày tỏ sự ngưỡng mộ trước tài năng kiến trúc cổ, coi đây là "bảo tàng sống" của Hội An.

Mẹo hữu ích: Kết hợp tham quan nhà cổ Đức An với các di tích lân cận như nhà cổ Tấn Ký hay nhà cổ Phùng Hưng để có tour hoàn chỉnh. Mang theo máy ảnh để chụp ảnh (với sự cho phép), và dành ít nhất 30-45 phút để khám phá.

Nhà cổ Đức An là một trong những công trình tiêu biểu tại phố cổ Hội An, vừa mang giá trị kiến trúc truyền thống, vừa gắn liền với phong trào yêu nước đầu thế kỷ 20. Ngôi nhà vẫn giữ được kết cấu nhà ống đặc trưng, đồng thời lưu trữ nhiều tư liệu, sách báo và hiện vật phản ánh đời sống đô thị và hoạt động kinh doanh của Hội An trong giai đoạn phát triển quan trọng. Tham quan Nhà cổ Đức An Hội An không chỉ giúp du khách hiểu thêm về mô hình nhà ở – buôn bán xưa, mà còn cung cấp góc nhìn rõ ràng về vai trò của phố cổ trong lịch sử. Đây là điểm dừng chân phù hợp cho những ai quan tâm đến văn hóa, kiến trúc và các giá trị tư liệu.

Nếu bạn muốn khám phá Nhà cổ Đức An cùng nhiều điểm nổi bật khác như Chùa Cầu, Hội quán Phúc Kiến hay các làng nghề truyền thống, có thể tham khảo tour du lịch Hội An trọn gói cùng Sovaba Travel. Lịch trình được thiết kế hợp lý, kết hợp tham quan di tích, trải nghiệm văn hóa và ẩm thực địa phương, giúp chuyến đi thuận tiện và tiết kiệm thời gian hơn.