Bí ẩn Giếng cổ chăm pa 200 năm tuổi tại Cù Lao Chàm và những câu chuyện linh thiêng

Giếng cổ Cù Lao Chàm, còn gọi là Giếng Xóm Cấm hoặc Giếng Champa, nằm ngay tại trung tâm đảo, cụ thể là ở ngã ba con đường bê tông thuộc xóm Cấm, xã Tân Hiệp, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam cũ (nay là thành phố Đà Nẵng). Khoảng cách từ giếng đến di tích khảo cổ Bãi Làng chỉ khoảng 300m, và cách cầu cảng chính khoảng vài trăm mét, rất thuận tiện cho du khách di chuyển bằng xe đạp hoặc đi bộ.

Đảo Cù Lao Chàm cách đất liền khoảng 18km, thuộc khu dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận năm 2009. Để đến đây, bạn có thể khởi hành từ cảng Cửa Đại (Hội An) bằng cano cao tốc, mất khoảng 20-30 phút. Vị trí giếng nằm tựa lưng vào núi, gần biển nhưng nguồn nước ngọt ngào kỳ lạ, không bị nhiễm mặn dù chỉ cách bờ biển chừng 100m. Đây là một trong những điểm tham quan đầu tiên mà hầu hết các tour du lịch Cù Lao Chàm đều ghé thăm.

Giếng cổ Chăm Pa Cù Lao Chàm có nguồn gốc từ thế kỷ 18-19, được xây dựng bởi người Chăm Pa – một dân tộc nổi tiếng với kỹ thuật xây dựng giếng cổ độc đáo. Công trình này là minh chứng sống động cho sự giao thoa văn hóa giữa người Chăm và người Việt cổ tại thương cảng Hội An. Theo các tài liệu khảo cổ, giếng được hình thành trong bối cảnh Cù Lao Chàm là điểm dừng chân quan trọng trên tuyến hàng hải quốc tế từ thế kỷ 15-18, nơi thuyền buôn từ Trung Đông, Địa Trung Hải và châu Á ghé thăm để trao đổi hàng hóa.

Kiến trúc giếng theo kiểu Champa điển hình: miệng giếng hình vuông, thành giếng xây bằng đá ong và gạch nung, với hệ thống thoát nước thông minh giúp nước luôn sạch và không bị ô nhiễm. Năm 2006, giếng được công nhận là di tích lịch sử quốc gia, cùng với các di tích khác như Chùa Hải Tạng và Miếu Tổ nghề Yến. Lịch sử hình thành giếng gắn liền với sự phát triển của đô thị cổ Hội An, nơi Cù Lao Chàm đóng vai trò như một "cảng ngoại" bảo vệ và cung cấp nước ngọt cho thương nhân. Hàng trăm năm qua, giếng vẫn giữ nguyên hình dáng, chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử đảo, từ thời Champa đến nay.

Giếng cổ Cù Lao Chàm không chỉ là nguồn nước mà còn là nơi lưu giữ vô số truyền thuyết huyền bí. Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất là "giếng thoát ế": Theo dân gian, ai uống nước giếng sẽ nhanh chóng tìm được ý trung nhân, thoát khỏi kiếp độc thân. Nhiều du khách trẻ tuổi đã thử và chia sẻ câu chuyện "linh ứng" trên mạng xã hội.

Một truyền thuyết khác kể rằng nước giếng có khả năng "sinh con theo ý muốn" – uống với ý nguyện sinh trai hay gái sẽ thành sự thật. Ngoài ra, có chuyện về việc nước giếng chữa bệnh, mang lại may mắn cho ngư dân đi biển. Người dân địa phương tin rằng giếng được thần linh bảo vệ, nên nước không bao giờ cạn kể cả mùa hạn hán. Những câu chuyện này được truyền miệng qua bao thế hệ, góp phần tạo nên sức hút linh thiêng của giếng.

Xưa kia, giếng cổ là nguồn nước ngọt duy nhất trên đảo, phục vụ sinh hoạt hàng ngày cho cư dân và thương nhân ghé thăm. Trong bối cảnh đảo thiếu nước ngầm, giếng đóng vai trò cứu cánh, giúp cộng đồng tồn tại qua các mùa khô hạn. Người dân dùng nước để nấu ăn, tắm giặt và thậm chí là lễ hội văn hóa.

Ngày nay, dù hệ thống nước máy đã phát triển, giếng vẫn được sử dụng cho một số hộ dân và trở thành biểu tượng văn hóa. Nó góp phần vào du lịch bền vững, thu hút hàng nghìn du khách mỗi năm, tạo việc làm cho người địa phương qua dịch vụ hướng dẫn viên và bán hàng lưu niệm. Giếng còn là nơi tổ chức các lễ hội truyền thống, giúp bảo tồn di sản Chăm Pa.

Khi tham quan giếng cổ tại Cù Lao Chàm, việc chuẩn bị và sắp xếp trải nghiệm hợp lý sẽ giúp hành trình vừa trọn vẹn, vừa tôn trọng giá trị văn hóa – tâm linh của địa phương. Dưới đây là những gợi ý và lưu ý quan trọng dành cho du khách:

• Cách di chuyển và tham quan: Sau khi cập bến Bãi Làng, du khách có thể đi bộ hoặc thuê xe đạp (khoảng 50.000 VND/giờ) để đến giếng cổ. Tại điểm tham quan, có thể nghe thuyết minh về lịch sử – truyền thuyết, múc nước uống thử (miễn phí, an toàn) và chụp ảnh lưu niệm.
• Kết hợp các điểm tham quan lân cận: Hành trình có thể kết hợp lặn ngắm san hô, tham quan chùa cổ có lịch sử từ thế kỷ XVIII, hoặc mua hải sản tươi tại chợ địa phương. 
• Thời điểm lý tưởng nhất là từ tháng 3 đến tháng 8, khi thời tiết nắng ấm, biển êm.
• Quy tắc ứng xử tại khu vực linh thiêng: Cần giữ thái độ tôn trọng bằng cách không xả rác, không nói tục, không lấy nước quá nhiều và không leo trèo lên thành giếng để chụp ảnh. Tham quan đúng khung giờ cho phép, thường từ sáng đến chiều.
• Lưu ý thực tế cho chuyến đi: Chuẩn bị kem chống nắng, mũ nón, nước uống khi tham quan ngoài trời. Nếu đi theo tour, nên lựa chọn đơn vị uy tín để được hướng dẫn viên am hiểu lịch sử và văn hóa địa phương đồng hành.

Việc tham quan đúng cách không chỉ giúp du khách có trải nghiệm ý nghĩa mà còn góp phần giữ gìn giếng cổ Cù Lao Chàm như một di sản quý giá cho các thế hệ mai sau.

Trải qua hơn 200 năm tồn tại, giếng cổ Chăm Pa tại Cù Lao Chàm không chỉ là nguồn nước ngọt quý giá giữa đảo xa mà còn là chứng nhân lịch sử, gắn liền với đời sống văn hóa và tín ngưỡng của cư dân địa phương. Những câu chuyện linh thiêng xoay quanh giếng cổ đã góp phần tạo nên nét huyền bí riêng biệt, làm sâu sắc thêm giá trị di sản của Cù Lao Chàm trong hành trình khám phá du lịch văn hóa – tâm linh. Để có cơ hội tham quan giếng cổ Chăm Pa, lắng nghe câu chuyện bản địa và kết hợp trải nghiệm lặn ngắm san hô, ẩm thực biển đảo một cách thuận tiện, du khách có thể lựa chọn tour du lịch Cù Lao Chàm trọn gói của Sovaba Travel. Các tour được thiết kế khoa học, bao gồm cano, ăn uống, vé tham quan và hướng dẫn viên am hiểu lịch sử – văn hóa địa phương, phù hợp cho gia đình và nhóm bạn. Liên hệ Sovaba Travel ngay hôm nay để được tư vấn lịch trình và đặt tour Cù Lao Chàm trọn gói, an toàn và giàu trải nghiệm.