Tìm hiểu về hệ sinh thái phong phú tại khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong

Khu Dự trữ Thiên nhiên Động Châu – Khe Nước Trong là khu bảo tồn có giá trị sinh học cao, hiện thuộc địa bàn xã Kim Ngân và các xã lân cận, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Trị (theo đơn vị hành chính sau sắp xếp và sáp nhập tỉnh năm 2025). Khu vực này nằm ở sườn Đông dãy Trường Sơn, tiếp giáp với hệ sinh thái rừng tự nhiên liên vùng, tạo nên một quần thể sinh cảnh rộng lớn và tương đối nguyên vẹn.

Việc tìm hiểu hệ sinh thái phong phú tại Động Châu – Khe Nước Trong giúp làm rõ giá trị đa dạng sinh học nổi bật của khu vực, từ rừng nhiệt đới thường xanh vùng núi thấp đến hệ thống suối, thác và hang động tự nhiên. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để đánh giá vai trò bảo tồn các loài nguy cấp, duy trì nguồn nước đầu nguồn và góp phần ổn định môi trường sinh thái cho khu vực miền Trung.

Động Châu – Khe Nước Trong có hệ sinh thái rừng nhiệt đới thường xanh mưa ẩm trên núi đất thấp với mức độ nguyên vẹn cao, được xem là đại diện tiêu biểu cho sinh cảnh tự nhiên khu vực Trường Sơn. Dưới đây là những đặc điểm chính của hệ sinh thái này:

Đặc điểm địa hình và độ cao

Khu vực phân bố ở độ cao trung bình 500–600 m, cao nhất dưới 1.200 m so với mực nước biển. Địa hình chủ yếu là núi đất thấp xen kẽ suối, thác và một phần núi đá vôi, tạo nên điều kiện sinh thái đa dạng và thuận lợi cho nhiều nhóm loài phát triển.

Cấu trúc các kiểu rừng

Rừng kín thường xanh nhiệt đới núi thấp chiếm tỷ lệ lớn nhất, khoảng 55,56% diện tích. Bên cạnh đó là rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới (8,94%), rừng thứ sinh khoảng 30% và rừng trên núi đá vôi khoảng 3,04%. Cấu trúc rừng nhiều tầng, độ che phủ cao và tính liên kết sinh cảnh tốt góp phần duy trì sự ổn định sinh thái lâu dài.

Mức độ bảo tồn và trữ lượng tài nguyên

Tổng trữ lượng gỗ ước tính hơn 3,3 triệu m³, chủ yếu thuộc diện rừng đặc dụng được quản lý nghiêm ngặt. Nhờ vị trí giáp biên giới và kết nối với các khu rừng lân cận, khu vực hình thành hành lang sinh học liên tục giữa Việt Nam và Lào, giúp bảo tồn quần thể loài ở quy mô cảnh quan.

Giá trị môi trường và phát triển bền vững

Hệ sinh thái rừng thường xanh tại đây đóng vai trò quan trọng trong điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước đầu nguồn, hạn chế xói mòn đất và hấp thụ carbon. Đồng thời, đây cũng là nền tảng cho các mô hình sinh kế bền vững như du lịch sinh thái và nông – lâm nghiệp thân thiện môi trường.

Tổng thể, hệ sinh thái rừng tại Động Châu – Khe Nước Trong không chỉ có ý nghĩa về đa dạng sinh học mà còn giữ vai trò thiết yếu trong bảo vệ môi trường và phát triển bền vững khu vực miền Trung.

Hệ động vật tại Động Châu – Khe Nước Trong được đánh giá có mức độ đa dạng cao với 357 loài động vật có xương sống trên cạn, bao gồm 76 loài thú, khoảng 214–220 loài chim và 67–71 loài bò sát, lưỡng cư. Trong số này có 39 loài nằm trong Danh lục Đỏ IUCN, 44 loài thuộc Sách Đỏ Việt Nam, 28 loài được quản lý theo Công ước CITES và 46 loài thuộc Nghị định 06/2019/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý động, thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm.

Nhóm thú ghi nhận nhiều loài có giá trị bảo tồn cao như khỉ mặt đỏ, khỉ đuôi lợn phương Bắc, chà vá chân nâu, vượn siki, thỏ vằn Trường Sơn, tê tê Java, gấu ngựa, mang Trường Sơn, mang lớn, sao la và sơn dương. Hệ chim nổi bật với các loài đặc hữu và quý hiếm như trĩ sao, khướu mỏ dài, chích chạch má xám, gà lôi lam mào trắng và đuôi cụt bụng đỏ. Đối với bò sát và lưỡng cư, sự hiện diện của rắn hổ mang chúa, kỳ đà vân cùng một số loài ếch cây đặc hữu cho thấy tính đặc trưng sinh cảnh còn được duy trì tốt.

Sự phong phú về thành phần loài, đặc biệt là các loài đặc hữu của khu vực Đông Dương và Việt Nam, đã nâng cao giá trị bảo tồn của khu dự trữ. Công tác giám sát quần thể thông qua bẫy ảnh, tuần tra bảo vệ rừng và kiểm soát săn bắt trái phép đang được triển khai thường xuyên nhằm đảm bảo sự tồn tại lâu dài của các loài nguy cấp trong hệ sinh thái này.

Sinh cảnh tại Động Châu – Khe Nước Trong rất đa dạng, bao gồm hệ thống suối, thác và hang động tự nhiên xen lẫn rừng nguyên sinh. Khu vực là thượng nguồn sông Nhật Lệ, với các khe suối như Sa Ram (Suối Vàng, Khe Bung), Khe Bang (An Bai, Rào Chân), tạo nên những dòng nước trong vắt, thác nước hùng vĩ và hang động đá vôi.

Địa chất thuộc miền vòng trống Paleozoi với trầm tích cổ, góp phần hình thành các hang động tự nhiên và thác nước như Khe Nước Trong. Những sinh cảnh này không chỉ là nơi sinh sống của nhiều loài thủy sinh mà còn thu hút du lịch mạo hiểm, với các hoạt động trekking, ngắm thác và khám phá hang động. Bảo tồn sinh cảnh tập trung vào chống xói mòn và ô nhiễm nước, đảm bảo sự cân bằng giữa du lịch và bảo vệ môi trường.

Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu – Khe Nước Trong không chỉ là một khu bảo tồn thiên nhiên, mà là nơi cho chúng ta cơ hội nhìn lại mối quan hệ giữa con người và môi trường sống. Ở đó, sự sống diễn ra thầm lặng nhưng bền bỉ, trong từng tán rừng, dòng suối, và tiếng động quen thuộc của núi rừng. Không cần lời kêu gọi lớn lao, nơi đây nhắc chúng ta bằng chính sự hiện diện giản dị của nó: thiên nhiên chỉ còn nguyên vẹn khi con người biết dừng lại, lắng nghe và gìn giữ. Một tour khám phá đến Động Châu – Khe Nước Trong không chỉ để khám phá, mà còn để suy ngẫm về cách ta đang sống, và về trách nhiệm với những gì thuộc về tự nhiên nhưng luôn gắn bó mật thiết với chính cuộc sống của chúng ta.