Vì sao Động Châu - Khe Nước Trong là một trong những khu bảo tồn quan trọng nhất miền Trung?

Khu Dự trữ Thiên nhiên (DTTN) Động Châu - Khe Nước Trong nằm ở phía Tây Nam tỉnh Quảng Bình cũ, thuộc xã Kim Thủy, huyện Lệ Thủy. Khu vực được thành lập chính thức năm 2020 theo Quyết định số 2156/QĐ-UBND của UBND tỉnh Quảng Bình, với tổng diện tích khoảng 22.595 ha (hơn 225 km²).

Vị trí địa lý chiến lược:

• Phía Tây giáp biên giới Việt - Lào.

• Phía Nam giáp Khu Bảo tồn Thiên nhiên Bắc Hướng Hóa (Quảng Trị), tạo thành một hành lang sinh thái liền vùng rộng lớn.

• Nằm trên sườn Đông dãy Trường Sơn, ở vùng núi thấp (độ cao trung bình 500-600m, cao nhất 1.220m).

• Tọa độ: Từ 16°55'19" đến 17°4'55" vĩ độ Bắc; 106°32'50" đến 106°48'26" kinh độ Đông.

Khu vực này là thượng nguồn của các sông Long Đại và Kiến Giang, với hệ thống suối khe chằng chịt, khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình (nhiệt độ trung bình 22,3°C, lượng mưa khoảng 2.079mm/năm). Vị trí giáp ranh vĩ tuyến 17 và gần các di sản thế giới như VQG Phong Nha - Kẻ Bàng càng làm tăng giá trị kết nối sinh thái.

Động Châu – Khe Nước Trong được World Wide Fund for Nature (WWF) xếp vào nhóm 200 trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của thế giới, nhờ hệ sinh thái rừng tự nhiên còn tương đối nguyên vẹn và cấu trúc sinh học đặc thù. Khu vực này đã ghi nhận hơn 1.030 loài thực vật thuộc 599 chi và 144 họ; trong đó có 43 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam như lim xanh, dổi và nhiều loài lan quý hiếm có giá trị bảo tồn cao.

Về động vật, khu bảo tồn thống kê 357 loài động vật có xương sống, gồm 72 loài thú (12 loài quý hiếm như voọc chà vá chân xám, gấu ngựa), 220 loài chim (14 loài đặc hữu, tiêu biểu như gà lôi lam mào trắng) và 71 loài bò sát – lưỡng cư (15 loài thuộc Sách Đỏ). Tổng cộng có 61 loài động vật hoang dã nguy cấp cần ưu tiên bảo vệ. Mức độ đa dạng sinh học này không chỉ có ý nghĩa đối với nghiên cứu khoa học mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái khu vực miền Trung, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt.

Một trong những giá trị nổi bật nhất của Động Châu - Khe Nước Trong là hệ rừng nguyên sinh trên núi đất thấp (độ cao dưới 700 m) – kiểu rừng hiện đang trở nên hiếm gặp tại Việt Nam do chịu nhiều tác động từ hoạt động khai thác và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Tại đây, rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới núi thấp chiếm hơn 55% diện tích tự nhiên, bên cạnh các hệ sinh thái đặc trưng khác như rừng á nhiệt đới và rừng trên núi đá vôi, tạo nên một bức tranh sinh thái đa dạng và độc đáo.

Địa hình núi cao xen kẽ những dòng suối, thác nước hùng vĩ như Thác Dương Cầm cùng hệ thống hang động tự nhiên đã hình thành nhiều sinh cảnh khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng nghìn loài động, thực vật sinh trưởng và phát triển. Không chỉ giữ vai trò điều hòa nguồn nước, hạn chế xói mòn và bảo vệ đất, khu rừng còn được ví như một "ngân hàng gen tự nhiên" lưu giữ nguồn tài nguyên sinh học quý giá của dãy Trường Sơn. Với diện tích rừng nguyên sinh liền khối thuộc nhóm lớn nhất Việt Nam, Động Châu - Khe Nước Trong được xem là một trong những mô hình bảo tồn rừng tự nhiên tiêu biểu, có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

Động Châu – Khe Nước Trong giữ vai trò trọng yếu trong công tác bảo tồn động, thực vật quý hiếm theo Quyết định thành lập năm 2020 của UBND tỉnh Quảng Bình. Nhiệm vụ cốt lõi của khu bảo tồn là quản lý, giám sát và bảo vệ các loài đặc hữu, trong đó ưu tiên 61 loài nguy cấp cần được bảo tồn khẩn cấp, bao gồm các loài thú lớn như sao la, mang lớn cùng nhiều loài chim đặc hữu có giá trị sinh học cao.

Công tác bảo tồn được triển khai theo hướng hiện đại và dựa trên bằng chứng khoa học, với các hoạt động như tuần tra rừng ứng dụng công nghệ SMART, sử dụng bẫy ảnh để theo dõi quần thể động vật hoang dã, và phục hồi sinh cảnh thông qua trồng rừng bản địa. Khu bảo tồn cũng hợp tác với các tổ chức quốc tế như World Wide Fund for Nature (WWF) và Viet Nature Conservation Centre nhằm triển khai các dự án bảo tồn đa dạng sinh học gắn với sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Với định hướng quản lý dài hạn, Động Châu – Khe Nước Trong không chỉ có ý nghĩa ở cấp tỉnh mà còn đóng góp vào mục tiêu bảo tồn quy mô khu vực và toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh suy giảm rừng tự nhiên tại dãy Trường Sơn đang đặt ra nhiều thách thức đối với các loài nguy cấp.

Với cảnh quan rừng nguyên sinh rộng lớn và hệ thống suối, thác còn giữ được tính tự nhiên cao, Động Châu – Khe Nước Trong sở hữu tiềm năng đáng kể để phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững. Các hoạt động như trekking xuyên rừng, tắm suối tại Khe Nước Trong, quan sát chim và tìm hiểu hệ sinh thái đặc hữu đang từng bước được khai thác có kiểm soát, hướng đến nhóm du khách yêu thiên nhiên và trải nghiệm ngoài trời.

Tiềm năng này gắn chặt với yếu tố cộng đồng. Mô hình du lịch cộng đồng tại Kim Thủy góp phần tạo sinh kế cho người dân địa phương thông qua dịch vụ hướng dẫn, lưu trú và cung cấp sản phẩm bản địa, đồng thời nâng cao nhận thức bảo vệ rừng. Bên cạnh đó, khu vực còn có các điểm tham quan như Thác Dương Cầm, hệ thống hang động tự nhiên và tuyến Đường mòn Hồ Chí Minh, phù hợp cho loại hình du lịch khám phá kết hợp tìm hiểu lịch sử.

Tuy nhiên, chính những thách thức này lại làm nổi bật tầm quan trọng đặc biệt của Động Châu - Khe Nước Trong trong mạng lưới bảo tồn thiên nhiên miền Trung. Không chỉ bảo vệ sự đa dạng sinh học độc đáo, khu vực này còn đóng vai trò như một vùng đệm sinh thái, kết nối các hệ sinh thái quan trọng giữa Việt Nam và Lào, giúp duy trì dòng chảy di cư của nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Đặc biệt, với tiềm năng du lịch sinh thái tại đây, việc phát triển các tour Động Châu - Khe Nước Trong khám phá thiên nhiên có thể mở ra tương lai tươi sáng hơn - vừa góp phần bảo vệ rừng nguyên sinh, vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương. 

Nếu bạn có nhu cầu đặt tour khám phá khu vực này, có thể liên hệ Sovaba Travel qua hotline 0934.733.223 để được tư vấn và lên lịch trình phù hợp!