Khám phá Lễ hội Điện Hòn Chén: Nét tín ngưỡng độc đáo của xứ Huế

Lễ hội Điện Hòn Chén, còn được gọi là Lễ hội Điện Huệ Nam, là một sinh hoạt văn hóa - tâm linh lớn nhất tại Huế, tôn vinh Thánh Mẫu Thiên Y A Na - vị thần bảo hộ của người Chăm Pa được Việt hóa thành Thiên Tiên Thánh Mẫu. Lễ hội diễn ra tại Điện Hòn Chén, một ngôi đền linh thiêng nằm bên sông Hương, thuộc làng Hải Cát, phường Hương Thọ, thành phố Huế. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa nghi thức thờ cúng dân gian, âm nhạc truyền thống và các hoạt động cộng đồng, tạo nên một bức tranh sống động về đời sống tinh thần của người dân xứ Huế. Với quy mô lớn, lễ hội thu hút hàng ngàn người tham gia, đặc biệt vào các dịp chính, biến sông Hương thành một không gian lễ hội rực rỡ sắc màu.

Lễ hội Điện Hòn Chén bắt nguồn từ tín ngưỡng Chăm Pa, nơi người Chăm tôn thờ Thiên Y A Na Thánh Mẫu – vị thần che chở cho đất nước và con người. Khi người Việt đến định cư ở vùng đất Thuận Hóa, họ đã tiếp nhận, gìn giữ và hòa quyện tín ngưỡng này với truyền thống thờ Mẫu của dân tộc mình. Trải qua thời gian, lễ hội không chỉ trở thành một sự kiện tâm linh lớn mà còn là biểu tượng sống động của sự giao thoa văn hóa Việt – Chăm.

Ý nghĩa của lễ hội vượt lên trên những nghi thức cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Đây còn là dịp để con người bày tỏ lòng tri ân, gửi gắm ước vọng về sức khỏe, bình an và may mắn. Hơn thế nữa, lễ hội mang giá trị cộng đồng sâu sắc, gắn kết người dân địa phương và du khách trong không gian vừa linh thiêng, vừa rực rỡ sắc màu, tạo nên một bản hòa ca văn hóa độc đáo của xứ Huế.

Lễ hội Điện Hòn Chén kéo dài từ 3 ngày, bao gồm nhiều nghi thức và hoạt động đặc sắc, phản ánh rõ nét văn hóa và tín ngưỡng của người Huế. Dưới đây là những điểm nhấn không thể bỏ qua:

Lễ rước thần trên sông Hương

Đây là nghi thức đặc trưng nhất của lễ hội, thu hút sự chú ý của đông đảo du khách. Các thuyền rồng được trang trí lộng lẫy, chở các vị thần từ Điện Hòn Chén xuôi dòng sông Hương về đình làng hoặc các điểm thờ khác. Đoàn thuyền di chuyển trong tiếng trống, chiêng và những bài hát chầu văn, tạo nên một khung cảnh huyền ảo, linh thiêng.

Nghi thức hầu đồng

Hầu đồng là một nghi thức tâm linh quan trọng trong lễ hội, nơi các thanh đồng nhập vai để giao tiếp với các vị thần. Những điệu múa, lời ca và trang phục rực rỡ trong nghi thức này không chỉ mang tính tâm linh mà còn là một hình thức nghệ thuật dân gian độc đáo.

Các hoạt động văn hóa dân gian

Ngoài các nghi thức tâm linh, lễ hội còn có các hoạt động văn hóa như hát bả trạo, múa lân, và các trò chơi dân gian. Đây là cơ hội để du khách trải nghiệm văn hóa Huế một cách sống động và gần gũi.

Lễ hội Điện Hòn Chén được tổ chức hai lần mỗi năm: Xuân tế vào mùng 2-3 tháng 3 Âm lịch và Thu tế vào tháng 7 Âm lịch (thường rơi vào tháng 8-9 Dương lịch). Ví dụ, trong năm 2025, lễ hội Thu tế diễn ra từ ngày 30/8 đến 1/9 (tức 8-10/7 Âm lịch). Địa điểm chính là Điện Hòn Chén tại làng Hải Cát, phường Hương Thọ, TP. Huế, nằm cách trung tâm thành phố khoảng 10km, dễ dàng di chuyển bằng thuyền hoặc đường bộ. Lễ hội thường kéo dài 3 ngày, với cao trào vào ngày chính hội.

Trang phục tại lễ hội mang đậm bản sắc Huế với áo dài ngũ thân, khăn đóng, và các trang phục rực rỡ dành cho thanh đồng, thường sử dụng màu sắc tượng trưng như đỏ, vàng, xanh. Âm nhạc chủ đạo là hát chầu văn, nhã nhạc cung đình kết hợp với trống chiêng, sáo trúc, tạo nên giai điệu huyền ảo. Không gian lễ hội trải rộng từ sông Hương đến khuôn viên đền, với đèn lồng, cờ phướn và hương khói lan tỏa, mang đến cảm giác thiêng liêng, gần gũi với thiên nhiên và di sản Huế.

Để trải nghiệm lễ hội một cách trọn vẹn, bạn cần lưu ý một số điều sau:

• Thời gian: Lễ hội chính diễn ra vào tháng 7 âm lịch, thường kéo dài từ mùng 3 đến mùng 7. Hãy kiểm tra lịch âm để lên kế hoạch phù hợp.
• Địa điểm: Điện Hòn Chén nằm cách trung tâm thành phố Huế khoảng 10 km. Bạn có thể di chuyển bằng xe máy, ô tô hoặc thuyền trên sông Hương để đến địa điểm.
• Trang phục: Vì đây là lễ hội tâm linh, bạn nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo. Tránh mặc đồ quá ngắn hoặc hở hang khi tham gia các nghi lễ.
• Lưu ý văn hóa: Tôn trọng các nghi thức và phong tục địa phương, tránh làm ồn hoặc chen lấn trong không gian linh thiêng.
• Chuẩn bị: Mang theo nước uống, mũ nón và kem chống nắng nếu tham gia các hoạt động ngoài trời vào ban ngày.

Lễ hội Điện Hòn Chén không chỉ là một sự kiện tâm linh đặc sắc mà còn là một trong những lễ hội truyền thống Huế mang đậm giá trị văn hóa – tín ngưỡng. Tham gia lễ hội, du khách sẽ được hòa mình vào không khí vừa sôi động, rực rỡ, vừa trang nghiêm linh thiêng; khám phá sự giao thoa độc đáo giữa văn hóa Chăm và Việt, đồng thời chiêm ngưỡng vẻ đẹp thơ mộng của dòng sông Hương. Đây chính là dịp để cảm nhận rõ hơn tinh thần đoàn kết cộng đồng và những giá trị truyền thống lâu đời được người dân Huế gìn giữ qua nhiều thế hệ.